Wymaz z pochwy – posiew i biocenoza
Badanie laboratoryjne wymazu z pochwy, które ocenia jej florę bakteryjną, czyli biocenozę, i wykrywa bakterie, grzyby lub rzęsistka odpowiedzialne za infekcję.
- Rodzaj: badanie – posiewy i wymazy
- Materiał: wymaz
- Inne nazwy: wymaz z pochwy, biocenoza pochwy, stopień czystości pochwy, posiew z pochwy, mikrobiologiczne badanie wydzieliny z pochwy, skala Nugenta
- Czas oczekiwania na wynik: ocena mikroskopowa zwykle w 1–2 dni, posiew z antybiogramem do 3–5 dni roboczych
Jak przygotować się do badania
- Nie wykonuj badania w czasie miesiączki ani w ciągu 2–3 dni po jej zakończeniu.
- Przez około 3–7 dni przed pobraniem nie stosuj globulek, kremów ani żeli dopochwowych, jeśli lekarz nie zalecił inaczej.
- Przez 1–2 dni przed badaniem unikaj współżycia.
- Nie wykonuj irygacji pochwy; zwykłe mycie okolic intymnych wodą jest w porządku.
- Najlepiej pobrać wymaz co najmniej 2 tygodnie po zakończeniu antybiotykoterapii, chyba że lekarz zdecyduje inaczej.
- Nie trzeba być na czczo.
Normy – przykładowe zakresy referencyjne
| Parametr | Zakres | Uwagi |
|---|---|---|
| Stopień czystości pochwy | I lub II stopień | III i IV stopień wskazują na zaburzenie flory lub stan zapalny |
| Skala Nugenta (ocena mikroskopowa) | 0–3 punkty | 4–6 – flora pośrednia, 7–10 – bakteryjna waginoza |
| pH wydzieliny pochwowej | ok. 3,8–4,5 | u kobiet w wieku rozrodczym; po menopauzie wyższe |
| Posiew | flora fizjologiczna z przewagą pałeczek kwasu mlekowego |
Zakresy są orientacyjne. Rozstrzyga zakres referencyjny wydrukowany na wyniku – laboratoria stosują różne metody i odczynniki.
Czym jest biocenoza pochwy i co sprawdza posiew wymazu
Pochwa nie jest jałowa. U zdrowej kobiety w wieku rozrodczym zamieszkuje ją przede wszystkim flora pałeczek kwasu mlekowego, czyli bakterii z rodzaju Lactobacillus. Wytwarzają one kwas mlekowy, który utrzymuje kwaśny odczyn, z pH około 3,8–4,5. Takie środowisko utrudnia rozwój bakterii chorobotwórczych i grzybów. Ten układ mikroorganizmów nazywa się biocenozą pochwy.
Badanie laboratoryjne wymazu z pochwy składa się zwykle z dwóch części. Pierwsza to ocena mikroskopowa preparatu barwionego, w którym laboratorium określa ilość pałeczek kwasu mlekowego, innych bakterii, komórek nabłonka i krwinek białych, a na tej podstawie przyznaje stopień czystości pochwy albo punkty w skali Nugenta. Druga to posiew, czyli hodowla na podłożach, która pozwala zidentyfikować konkretny drobnoustrój i wykonać dla niego test wrażliwości na leki.
Wiele laboratoriów łączy obie części w jedno badanie, nazywane na skierowaniach „wymaz z pochwy – biocenoza i posiew”. Niektóre laboratoria oferują też ocenę pH i badanie w kierunku rzęsistka pochwowego, a coraz częściej również testy molekularne wykrywające materiał genetyczny drobnoustrojów.
Kiedy warto wykonać posiew wymazu z pochwy
Najczęstszym powodem tego badania laboratoryjnego są dolegliwości, które mogą świadczyć o infekcji intymnej. Nie każde upławy wymagają jednak wymazu – przy typowej, pierwszej w życiu grzybicy lekarz często rozpoznaje ją na podstawie badania ginekologicznego. Badanie laboratoryjne jest szczególnie przydatne, gdy objawy są nietypowe, nawracają albo leczenie nie pomaga.
- nietypowa wydzielina – szarawa, żółtozielona, pienista lub serowata, zwłaszcza o nieprzyjemnym, rybim zapachu,
- świąd, pieczenie, zaczerwienienie lub ból w czasie współżycia,
- nawracające infekcje pochwy albo brak poprawy po leczeniu,
- planowane zabiegi ginekologiczne, wprowadzenie wkładki wewnątrzmacicznej lub procedury leczenia niepłodności,
- ciąża z objawami infekcji – zaburzenia flory mogą zwiększać ryzyko porodu przedwczesnego.
Jak przygotować się do wymazu z pochwy i jak wygląda pobranie
Wynik tego badania laboratoryjnego łatwo zafałszować, dlatego przygotowanie ma duże znaczenie. Wymazu nie pobiera się w czasie miesiączki. Przez kilka dni wcześniej nie należy stosować leków ani żeli dopochwowych, a przez dobę lub dwie lepiej unikać współżycia, bo nasienie i lubrykanty zmieniają skład wydzieliny i jej pH. Irygacje, czyli płukanie wnętrza pochwy, wypłukują bakterie i mogą sprawić, że laboratorium nie wykryje przyczyny dolegliwości.
Materiał pobiera lekarz ginekolog lub położna w czasie badania na fotelu ginekologicznym, z użyciem wziernika. Jałową wymazówką pociera się ścianę pochwy i tylne sklepienie, a czasem dodatkowo kanał szyjki macicy. Zabieg trwa chwilę i zwykle nie boli. Wymazówka trafia do probówki z podłożem transportowym i jak najszybciej do laboratorium. W Szczecinie takie wymazy pobierają gabinety ginekologiczne i część punktów pobrań przy laboratoriach.
Stopnie czystości pochwy i skala Nugenta – jak czytać wynik
Na wydruku z laboratorium zwykle widać stopień czystości pochwy. To uproszczona ocena, którą lekarze stosują od dziesięcioleci, choć nowsze zalecenia częściej opierają się na skali Nugenta.
- I stopień – dominują pałeczki kwasu mlekowego, nieliczne komórki nabłonka, brak lub pojedyncze krwinki białe; obraz prawidłowy.
- II stopień – pałeczek jest nieco mniej, pojawiają się pojedyncze inne bakterie; nadal mieści się w normie.
- III stopień – mało pałeczek kwasu mlekowego, liczne inne bakterie, więcej krwinek białych; zaburzenie flory lub stan zapalny.
- IV stopień – brak pałeczek, bardzo dużo innych drobnoustrojów i krwinek białych; zwykle wyraźna infekcja.
- Skala Nugenta – 0–3 punkty to flora prawidłowa, 4–6 punktów – flora pośrednia, 7–10 punktów – bakteryjna waginoza.
Co może oznaczać nieprawidłowy wynik
Bakteryjna waginoza to najczęstsze zaburzenie biocenozy. Pałeczki kwasu mlekowego ustępują miejsca bakteriom beztlenowym, między innymi Gardnerella. Typowa jest szarawa wydzielina o rybim zapachu i podwyższone pH, które laboratorium może zmierzyć. Waginoza nie jest typową chorobą przenoszoną drogą płciową, ale sprzyjają jej zmiany partnerów i irygacje. Leczy się ją, gdy daje objawy, a także w niektórych sytuacjach w ciąży i przed zabiegami.
Grzyby z rodzaju Candida, najczęściej Candida albicans, wywołują świąd i serowatą wydzielinę. Ich obecność w wymazie u kobiety bez objawów zwykle nie wymaga leczenia, bo grzyby mogą bytować w pochwie w niewielkiej ilości. Rzęsistek pochwowy to pierwotniak przenoszony drogą płciową – jego wykrycie oznacza konieczność leczenia obojga partnerów. Laboratoria wykrywają też bakterie tlenowe, takie jak Escherichia coli, gronkowce czy paciorkowce, które mogą wywołać tlenowe zapalenie pochwy.
Gdy w posiewie wyhoduje się bakterię chorobotwórczą, laboratorium wykonuje dla niej antybiogram, czyli ocenę wrażliwości na antybiotyki. Dzięki temu lekarz może dobrać lek skuteczny dla danego szczepu, co ma znaczenie zwłaszcza przy nawrotach.
Czego nie wykryje zwykły posiew z pochwy
Zwykły posiew wymazu z pochwy nie jest badaniem laboratoryjnym wykrywającym wszystkie zakażenia intymne. Bakterie Chlamydia trachomatis nie rosną na typowych podłożach, a dwoinki rzeżączki wymagają specjalnych warunków hodowli – do ich wykrycia służą osobne badania laboratoryjne, najczęściej metodą molekularną z wymazu z szyjki macicy lub z moczu. Przy podejrzeniu kilku zakażeń naraz wygodny bywa pakiet badań w kierunku chorób przenoszonych drogą płciową.
To badanie laboratoryjne nie zastępuje też cytologii ani testu HPV, które służą profilaktyce raka szyjki macicy. W ciąży osobno wykonuje się wymaz z pochwy i odbytu w kierunku paciorkowca GBS, bo wymaga on innych podłoży i innego sposobu pobrania.
Badanie na NFZ i prywatnie, z czym iść do lekarza
Na NFZ to badanie laboratoryjne zleca ginekolog w ramach diagnostyki. Do ginekologa na NFZ nie potrzeba skierowania. Prywatnie badanie można wykonać w gabinecie ginekologicznym lub w części punktów pobrań, które mają możliwość pobrania materiału z pochwy. W większości laboratoriów ocena mikroskopowa jest gotowa w ciągu 1–2 dni, a pełny posiew z antybiogramem po kilku dniach.
Z wynikiem wróć do lekarza, który zlecił badanie laboratoryjne – nie lecz się samodzielnie na podstawie wydruku. Jeśli objawy nawracają, warto zanotować, kiedy się pojawiają, czy mają związek z cyklem, współżyciem lub antybiotykami, i zabrać wcześniejsze wyniki z laboratorium do porównania.
Kiedy pilnie do lekarza
Infekcje pochwy rzadko są stanem nagłym, ale niektóre objawy wymagają szybkiej wizyty, a nawet pomocy na SOR.
- gorączka z bólem w dole brzucha, bólem przy współżyciu lub ropną wydzieliną – podejrzenie zapalenia przydatków,
- krwawienie z dróg rodnych w ciąży, odpływanie płynu lub nieprzyjemnie pachnąca wydzielina w ciąży,
- silny ból brzucha, zawroty głowy, omdlenie – wezwij pomoc pod numerem 112,
- owrzodzenia, pęcherzyki lub bolesne zmiany w okolicach intymnych.
Najczęstsze pytania
Czy można zrobić wymaz z pochwy w czasie miesiączki?
Nie. Krew zmienia odczyn i skład wydzieliny, a laboratorium może uzyskać niewiarygodny wynik. Najlepiej wykonać to badanie laboratoryjne kilka dni po zakończeniu krwawienia, najczęściej w środku cyklu.
Czy grzyby w wymazie zawsze trzeba leczyć?
Nie. Niewielka ilość grzybów Candida u kobiety bez dolegliwości zwykle nie wymaga leczenia. O terapii decyduje lekarz, biorąc pod uwagę objawy, a nie sam wynik z laboratorium.
Czy partner też powinien się badać?
Zależy od wyniku badania laboratoryjnego. Przy rzęsistkowicy, chlamydiozie czy rzeżączce leczy się oboje partnerów. Przy bakteryjnej waginozie lub grzybicy leczenie partnera zwykle nie jest konieczne, chyba że ma objawy.
Czy III stopień czystości pochwy to choroba?
To sygnał zaburzenia flory lub stanu zapalnego, ale nie zawsze wymaga leczenia. Lekarz ocenia go razem z objawami, wynikiem posiewu i skalą Nugenta. Czasem zaleca powtórzenie badania laboratoryjnego po kilku tygodniach.
Gdzie zrobić to badanie w Szczecinie
W Szczecinie wymaz z pochwy – posiew i biocenoza wykonuje wiele laboratoriów – w naszym katalogu jest 78 laboratoriów i punktów pobrań. Przed wizytą sprawdź w wybranym laboratorium, czy wykonuje to oznaczenie na miejscu i jak długo czeka się na wynik.
Z wynikiem do lekarza
Wynik badania najlepiej omówić z lekarzem, który je zlecił. W razie potrzeby pomoże: ginekolog.
Powiązane badania laboratoryjne
- Wymaz w kierunku paciorkowca GBS w ciąży – Wymaz w kierunku paciorkowca GBS (Streptococcus agalactiae) wykonuje się między 35. a 37. tygodniem ciąży. Dodatni wynik oznacza antybiotyk podany w trakcie porodu, który chroni noworodka przed ciężkim zakażeniem.
- Chlamydia trachomatis – badania – Jak wykrywa się chlamydię: test PCR z moczu u mężczyzn, wymaz z pochwy lub szyjki macicy u kobiet, kiedy przydają się przeciwciała z krwi, jak przygotować się do badania i kiedy powtórzyć test po leczeniu.
- Rzeżączka – badanie PCR i posiew – Jak rozpoznaje się rzeżączkę: test PCR z moczu i wymazów, posiew z antybiogramem, preparat bezpośredni, kiedy zrobić badanie po kontakcie, jak się przygotować i dlaczego kontrola po leczeniu bywa konieczna.
- Test HPV – Czym jest test HPV, czym różni się od cytologii, kiedy go wykonać, jak się przygotować i co oznacza wynik dodatni dla typów 16 i 18 oraz innych typów wysokiego ryzyka.
- Antybiogram – Antybiogram to test wrażliwości bakterii na antybiotyki wykonywany po dodatnim posiewie. Wynik z oznaczeniami S, I i R mówi lekarzowi, który lek zadziała na konkretny szczep, a który nie.
- Pakiet w kierunku chorób przenoszonych drogą płciową – Pakiet STD: test HIV, kiła, WZW B i C, chlamydia, rzeżączka i HPV. Ile czekać po kontakcie (okienko serologiczne), jak pobiera się próbki, co znaczy wynik dodatni i gdzie zbadać się anonimowo.
Opis ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza. Nie zmieniaj leczenia na podstawie samego wyniku. W nagłym przypadku dzwoń pod numer 112.