Niealkoholowe stłuszczenie wątroby – przyczyny, rozpoznawanie i znaczenie utraty masy ciała

Streszczenie badania prostym językiem

O co chodzi w tej pracy

Niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby (w skrócie NAFLD) to nadmierne gromadzenie się tłuszczu w wątrobie u osób, które nie piją alkoholu w nadmiarze i nie mają innych przyczyn stłuszczenia. Według autorów dotyczy ok. 25% ludzi na świecie i jest najczęstszą przewlekłą chorobą wątroby w krajach zachodnich.

Choroba ma różne stopnie. U większości osób jest to samo stłuszczenie, które nie postępuje. U części rozwija się jednak stłuszczeniowe zapalenie wątroby, które może prowadzić do włóknienia (bliznowacenia), marskości, niewydolności wątroby, a nawet raka wątroby. Autorzy podsumowali wiedzę o mechanizmach choroby, czynnikach ryzyka, rozpoznawaniu i leczeniu. To przegląd narracyjny – bez systematycznego wyszukiwania i oceny jakości badań.

Czynniki ryzyka i objawy

Choroba jest ściśle związana z zespołem metabolicznym: otyłością brzuszną, cukrzycą typu 2, zaburzeniami tłuszczów we krwi i nadciśnieniem. Kluczową rolę może odgrywać insulinooporność, czyli słabsza reakcja komórek na insulinę. Osoby z NAFLD częściej chorują na choroby serca i naczyń, które są u nich najczęstszą przyczyną zgonu. Związek z paleniem papierosów jest niejednoznaczny.

Większość chorych nie ma objawów. Czasem pojawia się zmęczenie lub dyskomfort pod prawym łukiem żebrowym. Chorobę często wykrywa się przypadkiem – z powodu podwyższonych prób wątrobowych (ALT, AST) albo stłuszczenia widocznego w badaniu USG.

Jak się ją rozpoznaje

Najtańszym i najczęściej stosowanym badaniem jest USG, choć u osób z otyłością jest mniej dokładne. Stopień stłuszczenia i sztywność wątroby, świadczącą o włóknieniu, można ocenić elastografią – nieinwazyjnym badaniem przypominającym USG. Stosuje się też tomografię komputerową i rezonans magnetyczny.

Za tzw. złoty standard autorzy uznają biopsję wątroby, czyli pobranie fragmentu tkanki do badania pod mikroskopem. Zaawansowane włóknienie jest najważniejszym czynnikiem pozwalającym przewidzieć, jak choroba będzie przebiegać.

Leczenie

Nie ma jednego leku przeznaczonego specjalnie do leczenia NAFLD. Podstawą jest utrata masy ciała i zmiana stylu życia: mniej kalorii, ograniczenie cukrów i słodzonych napojów, więcej błonnika i zdrowych tłuszczów, np. w diecie śródziemnomorskiej, więcej ruchu oraz rezygnacja z palenia i alkoholu. Utrata masy ciała poprawia wyniki prób wątrobowych, obraz wątroby w badaniu tkanki i jakość życia. Autorzy przyznają, że trudno ją utrzymać.

U wybranych pacjentów wytyczne dopuszczają pioglitazon (lek przeciwcukrzycowy) i witaminę E. Autorzy przytaczają jednak dane, że długotrwałe przyjmowanie witaminy E może wiązać się z ryzykiem, m.in. udaru krwotocznego i raka prostaty, dlatego nie jest to leczenie pierwszego wyboru. Obiecujące wyniki dają leki z grupy agonistów receptora GLP-1. Picie kawy wiązało się w badaniach obserwacyjnych z lepszymi wynikami dotyczącymi wątroby.

U osób z ciężką otyłością rozważa się leczenie chirurgiczne, tzw. bariatryczne. W przytoczonych badaniach u wielu pacjentów po takiej operacji stłuszczeniowe zapalenie wątroby ustępowało, a włóknienie się cofało. U niewielkiej części chorych choroba wątroby po operacji może się jednak pogorszyć.

Co to oznacza dla pacjenta

Jeśli masz otyłość, cukrzycę typu 2 albo nieprawidłowe próby wątrobowe, zapytaj lekarza, czy warto sprawdzić, czy nie masz stłuszczenia wątroby. Choroba długo nie daje objawów, a jej wczesne wykrycie pozwala wcześniej działać.

Najwięcej możesz zrobić sam: stopniowo zmniejszać masę ciała, zdrowo się odżywiać i więcej się ruszać. Nie zaczynaj jednak na własną rękę przyjmować witaminy E ani innych suplementów „na wątrobę” – decyzje o lekach podejmuje lekarz, np. hepatolog lub gastroenterolog.

Ograniczenia pracy

To przegląd narracyjny, bez oceny jakości dowodów. Autorzy sami piszą, że brakuje dobrych badań porównujących różne metody leczenia. Część przytaczanych wyników pochodzi z małych badań, obejmujących kilkadziesiąt osób, lub z badań na zwierzętach i komórkach. W tekście zdarzają się nieścisłości. Praca pochodzi z 2022 roku, więc nie uwzględnia nowszych badań i zmian w zaleceniach. Autorzy nie zgłosili konfliktu interesów.

Najważniejsze w skrócie

Niealkoholowe stłuszczenie wątroby dotyczy ok. co czwartej osoby na świecie i jest ściśle związane z otyłością i cukrzycą.

Zwykle nie daje objawów i często wykrywa się je przypadkiem w badaniach krwi lub USG.

Podstawą leczenia jest utrata masy ciała, zdrowa dieta i ruch.

Leki i suplementy stosuje się tylko u wybranych osób, po decyzji lekarza.