GGTP – gamma-glutamylotranspeptydaza

Czym jest GGTP i co pokazuje to badanie

GGTP, czyli gamma-glutamylotranspeptydaza (często skracana do GGT), to enzym znajdujący się w błonach komórkowych wielu narządów: wątroby, dróg żółciowych, nerek, trzustki i jelit. Bierze udział w przenoszeniu aminokwasów przez błony komórkowe i w przemianach glutationu – jednego z najważniejszych przeciwutleniaczy, które chronią komórki przed uszkodzeniem.

Choć GGTP jest obecne w wielu tkankach, enzym krążący we krwi pochodzi głównie z wątroby i dróg żółciowych. Jego aktywność rośnie, gdy przepływ żółci jest utrudniony, gdy komórki wątroby są drażnione przez alkohol lub leki oraz gdy wątroba produkuje więcej enzymów na skutek tak zwanej indukcji. Badanie laboratoryjne GGTP jest bardzo czułe – wynik rośnie wcześnie – ale mało swoiste, bo podnosi go wiele różnych czynników.

W praktyce GGTP jest dla lekarza swego rodzaju „detektorem” – pomaga zrozumieć, czy podwyższona fosfataza alkaliczna pochodzi z wątroby, czy z kości, i czy za nieprawidłowymi próbami wątrobowymi może stać alkohol.

Kiedy lekarz zleca GGTP

GGTP należy do podstawowych badań laboratoryjnych oceniających wątrobę i drogi żółciowe. Wchodzi w skład pakietu próby wątrobowe i programu bezpłatnych badań profilaktycznych NFZ dla dorosłych. Laboratoria wykonują je na co dzień, a lekarz zleca je zwykle w następujących sytuacjach:

• nieprawidłowe ALT, AST lub fosfataza alkaliczna w poprzednich badaniach,
• objawy zastoju żółci: świąd skóry, żółtaczka, ciemny mocz, jasne stolce, ból w prawym podżebrzu,
• podejrzenie kamicy żółciowej lub choroby dróg żółciowych,
• ocena i kontrola osób nadużywających alkoholu, także w czasie leczenia uzależnienia,
• stłuszczenie wątroby, otyłość, cukrzyca,
• przyjmowanie leków, które mogą wpływać na wątrobę, np. przeciwpadaczkowych,
• orzeczenia lekarskie, w tym kierowców – jako jeden z elementów oceny.

Jak przygotować się do badania GGTP

GGTP oznacza się w surowicy krwi żylnej, którą laboratorium oddziela od krwinek przez wirowanie. Wiele laboratoriów zaleca, by przyjść na czczo i rano, bo enzym często bada się razem z innymi parametrami wymagającymi takiego przygotowania. Na wynik GGTP najbardziej wpływa jednak alkohol. Nawet umiarkowane, ale regularne picie podnosi aktywność enzymu, a po przerwie w piciu wynik spada stopniowo – zwykle w ciągu kilku tygodni.

Ważne są też leki. Niektóre leki przeciwpadaczkowe, barbiturany, część leków przeciwgrzybiczych i hormonalnych pobudzają wątrobę do wytwarzania większej ilości GGTP. Taki wzrost, widoczny w badaniach laboratoryjnych, nie zawsze oznacza uszkodzenie narządu. Dlatego tak ważne jest, by lekarz wiedział, co przyjmujesz na stałe.

To zwykłe badanie krwi i nie wymaga specjalnych przygotowań poza wymienionymi. W Szczecinie GGTP oznacza większość punktów pobrań, a wynik bywa gotowy w kilka godzin.

Normy GGTP i interpretacja wyniku

Aktywność GGTP wyraża się w jednostkach na litr (U/l). U większości dorosłych górna granica normy wynosi około 35–40 U/l u kobiet i 55–60 U/l u mężczyzn. Laboratoria stosują różne metody, dlatego zakres może się nieco różnić – zawsze rozstrzyga ten wydrukowany przez laboratorium obok wyniku. Wyższe wartości są fizjologiczne u noworodków i niemowląt, dla których laboratoria podają osobne normy.

GGTP rośnie z wiekiem i z masą ciała. Duże badania obserwacyjne pokazują, że nawet wartości w górnej części normy wiążą się z większym ryzykiem cukrzycy typu 2 i chorób serca. Nie jest to jednak badanie laboratoryjne służące do oceny tego ryzyka u konkretnej osoby – do tego służą lipidogram, glukoza i ciśnienie tętnicze.

Największe znaczenie ma ocena GGTP razem z innymi enzymami oznaczonymi w tym samym badaniu laboratoryjnym. Wysokie GGTP z wysoką fosfatazą alkaliczną wskazuje na zastój żółci. Wysokie GGTP z prawidłową fosfatazą i podwyższonym AST może sugerować alkohol. Izolowany, niewielki wzrost GGTP przy innych prawidłowych wynikach bywa związany ze stłuszczeniem wątroby lub lekami. Taki wynik warto omówić z lekarzem i powtórzyć w tym samym laboratorium po kilku tygodniach, zamiast porównywać liczby z różnych laboratoriów.

Podwyższone GGTP – możliwe przyczyny

Najczęstsze przyczyny to: regularne spożywanie alkoholu, stłuszczenie wątroby związane z nadwagą i cukrzycą oraz leki pobudzające wątrobę. Wysokie GGTP jest też typowe dla cholestazy, czyli zastoju żółci – w kamicy przewodu żółciowego wspólnego, w zapaleniu dróg żółciowych, w pierwotnym żółciowym zapaleniu dróg żółciowych i pierwotnym stwardniającym zapaleniu dróg żółciowych, a także przy guzach uciskających drogi żółciowe.

GGTP rośnie również w wirusowych zapaleniach wątroby, w marskości, w zapaleniu trzustki, a czasem w niewydolności serca. Wzrost do kilkuset U/l i więcej przy jednoczesnym wzroście fosfatazy alkalicznej i bilirubiny we krwi zawsze wymaga diagnostyki, zwykle z USG jamy brzusznej. Jeśli USG pokaże poszerzone drogi żółciowe lub złogi, kolejnym krokiem bywa rezonans magnetyczny dróg żółciowych, a przy podejrzeniu choroby autoimmunologicznej – dodatkowe badania laboratoryjne na przeciwciała. Gdy jednocześnie występują ból brzucha i wymioty, lekarz sprawdza też lipazę trzustkową, bo kamień w drogach żółciowych może wywołać zapalenie trzustki.

Jeśli głównym podejrzeniem jest alkohol, lekarz może zalecić kilka tygodni całkowitej abstynencji i powtórzenie badania laboratoryjnego. Wyraźny spadek wyniku potwierdza wtedy, że to alkohol był przyczyną. Bez względu na to, w którym laboratorium wykonano oznaczenie, najwięcej mówi porównanie kolejnych wyników.

Obniżone GGTP – czy to ważne

Niskie GGTP nie ma znaczenia klinicznego. Nie wskazuje na żadną chorobę i nie wymaga leczenia ani kolejnych badań laboratoryjnych. Część laboratoriów w ogóle nie podaje dolnej granicy normy dla tego enzymu.

Ciekawostką jest to, że w niektórych rzadkich chorobach z zastojem żółci u dzieci GGTP pozostaje prawidłowe lub niskie mimo żółtaczki – to wskazówka dla specjalisty, a nie powód do niepokoju u dorosłego z niskim wynikiem.

GGTP na NFZ i prywatnie, oczekiwanie na wynik

GGTP może zlecić na NFZ lekarz rodzinny, a także internista, gastroenterolog, hepatolog i lekarz medycyny pracy. Prywatnie wykonasz je bez skierowania w każdym laboratorium; w wielu laboratoriach można też wybrać tańszy zestaw kilku prób wątrobowych zamiast pojedynczych oznaczeń. Wynik jest zwykle dostępny tego samego lub następnego dnia roboczego.

Do lekarza warto pójść z kompletem wyników: GGTP, ALT, AST, fosfatazą alkaliczną i bilirubiną, a także z listą leków. Uczciwie powiedz, ile alkoholu pijesz – lekarz nie ocenia, a ta informacja jest kluczowa do właściwej interpretacji badania krwi. Pomocne bywa też zestawienie wyniku z wcześniejszymi badaniami laboratoryjnymi, choćby z okresowych badań w pracy.

Kiedy z podwyższonym GGTP pilnie do lekarza

Pilnej pomocy na SOR wymagają: nagła żółtaczka z gorączką i dreszczami, silny ból w prawym podżebrzu promieniujący do pleców, wymioty, splątanie albo krwawienia. Mogą świadczyć o zapaleniu dróg żółciowych lub ostrej niewydolności wątroby, które wymagają szybkiego leczenia w szpitalu.

Bardzo wysokie GGTP bez objawów nie jest stanem nagłym, ale nie należy go odkładać – w ciągu kilku dni skonsultuj wynik z lekarzem, który zdecyduje o dalszych badaniach laboratoryjnych i obrazowych.