USG Szczecin

USG – rodzaje badań ultrasonograficznych i przygotowanie

Jak działa ultrasonografia

Ultrasonografia wykorzystuje fale dźwiękowe o częstotliwości zbyt wysokiej, by usłyszało je ludzkie ucho. Głowica przykładana do skóry wysyła je w głąb ciała i odbiera echo odbite od narządów, a aparat w ułamku sekundy zamienia je na obraz. Nie ma tu żadnego promieniowania, dlatego badanie USG można wykonywać wielokrotnie, także u niemowląt i kobiet w ciąży. Badanie USG to jedna z najbezpieczniejszych metod obrazowania, jakie zna medycyna.

Obraz powstaje na bieżąco, więc lekarz widzi, jak narządy się poruszają, jak płynie krew i jak zmienia się kształt pęcherzyka żółciowego po ucisku. Badanie USG jest też tanie w porównaniu z tomografią czy rezonansem i dostępne w wielu gabinetach. Ma jednak swoje ograniczenia: fale słabo przechodzą przez powietrze i kości, dlatego płuca czy mózg u dorosłego ocenia się innymi metodami.

Najczęstsze rodzaje USG

Najczęściej wykonuje się USG jamy brzusznej. Badanie USG obejmuje wtedy wątrobę, pęcherzyk i drogi żółciowe, trzustkę, śledzionę, nerki, aortę, a u wielu pacjentów także pęcherz moczowy i prostatę lub macicę. Lekarz rodzinny zleca je przy bólach brzucha, nieprawidłowych wynikach prób wątrobowych czy podejrzeniu kamicy. Często badanie USG jest pierwszym krokiem, po którym wiadomo, czy potrzebna jest dalsza diagnostyka.

Badanie tarczycy pozwala ocenić wielkość gruczołu, jego strukturę i obecność guzków. Endokrynolog na podstawie obrazu decyduje, czy guzek wymaga tylko obserwacji, czy biopsji, która także odbywa się pod kontrolą głowicy. Podobnie jest z piersiami – u młodszych kobiet badanie USG piersi jest zwykle podstawową metodą oceny, bo gruczoł jest gęsty i mammografia widzi w nim mniej. Wiele osób słyszy też o USG węzłów chłonnych, jąder, stawów, ślinianek czy tkanek miękkich, na przykład przy guzku pod skórą.

Osobne miejsce zajmuje echo serca, czyli echokardiografia, którą wykonuje kardiolog. Formalnie to także ultrasonografia, ale wymaga innej głowicy, innego doświadczenia i najczęściej osobnego skierowania. U ginekologa badanie USG jest często przezpochwowe i daje znacznie dokładniejszy obraz macicy i jajników niż ocena przez powłoki brzuszne.

Doppler – badanie naczyń

Odmiana nazywana dopplerem pokazuje nie tylko kształt naczyń, ale też kierunek i prędkość przepływu krwi. Na ekranie pojawiają się wtedy kolorowe plamy, a aparat wydaje charakterystyczny szum. Badanie USG tętnic szyjnych pozwala wykryć zwężenia, które zwiększają ryzyko udaru. Przy obrzękach i bólu łydki badanie USG żył kończyn dolnych pomaga potwierdzić albo wykluczyć zakrzepicę.

Dopplerowskie badanie USG wykonuje się także przy żylakach przed planowanym leczeniem, przy podejrzeniu miażdżycy tętnic nóg i w ocenie tętnic nerkowych. Zwykle nie wymaga specjalnego przygotowania, wystarczy wygodny strój, który łatwo zdjąć z badanej okolicy. Badanie USG żył trwa czasem dłużej niż przeciętne, bo lekarz sprawdza naczynia odcinek po odcinku, prosi o napinanie mięśni i ucisk.

USG w ciąży

W ciąży ultrasonografia jest podstawowym narzędziem kontroli rozwoju dziecka. Standard opieki okołoporodowej przewiduje kilka takich badań w określonych tygodniach, a ginekolog prowadzący może zlecić dodatkowe, jeśli coś budzi wątpliwości. Na wczesnym etapie badanie USG potwierdza ciążę wewnątrzmaciczną i liczbę zarodków, później służy do oceny anatomii płodu, łożyska, ilości wód płodowych i wzrastania dziecka.

Szczególnym rodzajem jest badanie prenatalne pod koniec pierwszego trymestru, w którym ocenia się między innymi przezierność karkową. Takie badanie USG wymaga doświadczonego lekarza i odpowiedniego sprzętu, a jego wynik interpretuje się razem z badaniami krwi. Pamiętaj, że nawet najlepsze badanie USG nie wykrywa wszystkich wad. Jeśli masz pytania co do wyniku, poproś o dokładne wyjaśnienie, zamiast szukać odpowiedzi w forach internetowych.

Przygotowanie – na czczo czy z pełnym pęcherzem

Zalecenia różnią się w zależności od tego, co lekarz ma oglądać. Badanie jamy brzusznej najlepiej wykonać na czczo, zwykle po co najmniej kilku godzinach bez jedzenia, dlatego wiele gabinetów zapisuje na rano. Po posiłku pęcherzyk żółciowy kurczy się i trudniej go ocenić, a gazy w jelitach zasłaniają trzustkę. Dzień wcześniej unikaj potraw ciężkostrawnych, napojów gazowanych i żucia gumy, bo nasilają wzdęcia.

Gdy badanie USG ma objąć pęcherz moczowy, prostatę czy macicę przez powłoki brzuszne, potrzebny jest pełny pęcherz. Zwykle zaleca się wypicie niegazowanej wody na godzinę przed wizytą i niewychodzenie do toalety. Wypełniony pęcherz działa jak okno, przez które fale lepiej docierają do narządów miednicy. Gdy badanie USG jest przezpochwowe, jest odwrotnie – przed wejściem do gabinetu pęcherz trzeba opróżnić.

Tarczyca, piersi, węzły chłonne, stawy czy naczynia nie wymagają zwykle żadnego przygotowania. Przy piersiach u kobiet miesiączkujących najlepszy termin to pierwsza połowa cyklu, kiedy gruczoł jest mniej obrzęknięty. W razie wątpliwości zadzwoń do gabinetu – zalecenia bywają różne, a źle przygotowane badanie USG trzeba czasem powtórzyć.

Jak wygląda wizyta

Kładziesz się na leżance i odsłaniasz badaną okolicę. Lekarz nakłada na skórę chłodny żel, który usuwa powietrze między głowicą a ciałem, i przesuwa głowicę, czasem lekko ją dociskając. Badanie USG nie boli, choć przy stanach zapalnych ucisk bywa nieprzyjemny – powiedz wtedy o tym. Lekarz może poprosić o głęboki wdech, wstrzymanie oddechu albo obrócenie się na bok.

Najczęściej badanie USG trwa od kilku do kilkunastu minut, a przy dopplerze lub ocenie wielu narządów dłużej. Po wszystkim wycierasz żel i możesz od razu wrócić do swoich zajęć. W przeciwieństwie do tomografii czy rezonansu badanie USG wykonuje i ocenia ten sam lekarz, więc często od razu mówi, co widzi. To dobry moment, żeby zadać pytania.

Wynik i ograniczenia metody

Gdy badanie USG się kończy, opis dostajesz zwykle od razu, czasem razem z wydrukiem kilku zdjęć. Pamiętaj, że w ultrasonografii wiele zależy od doświadczenia osoby z głowicą i od warunków – otyłość, wzdęcia czy blizny po operacjach utrudniają ocenę. Dlatego badanie USG wykonane w dwóch różnych gabinetach może dać nieco inne opisy, zwłaszcza przy pomiarach drobnych zmian.

Jeśli badanie USG daje niejednoznaczny obraz, lekarz zaproponuje kontrolę po jakimś czasie albo inne badanie, na przykład tomografię lub rezonans. Nie traktuj tego jako porażki metody – badanie często służy właśnie do tego, by zdecydować, kogo trzeba diagnozować dalej. Z wynikiem wróć do lekarza, który cię skierował, i zabierz ze sobą wcześniejsze opisy, żeby mógł je porównać.

Kiedy nie czekać na termin

Niektóre objawy wymagają pilnej oceny w szpitalu, a nie planowego badania w poradni. Nagły, silny ból brzucha z gorączką, wymiotami lub twardym brzuchem, ból w prawym dole biodrowym, krwawienie z dróg rodnych w ciąży czy nagły ból jądra to sytuacje, w których trzeba jechać na SOR albo dzwonić pod 112. Na oddziale ratunkowym badanie USG wykonuje się od ręki, jeśli lekarz uzna je za potrzebne.

Podobnie jest przy nagłym obrzęku i bólu jednej nogi połączonym z dusznością lub bólem w klatce piersiowej, co może sugerować zator płucny. W takiej sytuacji nie szukaj prywatnego gabinetu, tylko od razu wezwij pomoc. Planowe badanie USG ma sens przy dolegliwościach przewlekłych, nie w stanach nagłych.

NFZ, prywatnie i wybór gabinetu

Na NFZ ultrasonografię zleca lekarz rodzinny albo specjalista i potrzebne jest skierowanie. W ciąży badanie USG wykonuje się w ramach opieki ginekologicznej. W razie wątpliwości zapytaj w rejestracji lub sprawdź zasady na pacjent.gov.pl. Prywatnie badanie USG jest zwykle dostępne szybko i bez skierowania, co bywa wygodne, gdy chcesz przyspieszyć diagnostykę zleconą przez lekarza.

W Szczecinie gabinetów ultrasonograficznych jest wiele, ale różnią się sprzętem i doświadczeniem lekarzy. Przy tarczycy, piersiach czy dopplerze warto wybrać kogoś, kto zajmuje się tym na co dzień, a w ciąży przy badaniu prenatalnym – lekarza z odpowiednim certyfikatem. Zapytaj też, czy badanie USG kończy się pisemnym opisem z pomiarami, bo tylko taki dokument przyda się kolejnemu lekarzowi.

Opis ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza. W nagłym przypadku dzwoń pod numer 112.