Czerwony Ratusz

Czerwony Ratusz – historia i zwiedzanie

Historia

W XIX wieku Szczecin szybko się rozrastał, a stary gotycki ratusz przy Rynku Siennym przestał wystarczać dla coraz liczniejszych urzędów. Decyzję o budowie nowej siedziby rada miejska podjęła już w 1856 roku, ale na realizację trzeba było czekać prawie dwie dekady. Nowy gmach postanowiono postawić w dzielnicy Nowe Miasto, która rozwijała się poza dawnymi umocnieniami, w pobliżu dworca kolejowego.

Kamień węgielny wmurowano w 1875 roku, a uroczyste otwarcie odbyło się 10 stycznia 1879 roku. Autorem projektu był szczeciński radca budowlany Konrad Kruhl. Po otwarciu władze miejskie przeniosły się tu ze Starego Miasta i urzędowały w Czerwonym Ratuszu aż do 1945 roku. W tym budynku przez blisko trzy dekady pracował nadburmistrz Hermann Haken – inicjator budowy tarasów nad Odrą, dziś nazywanych Wałami Chrobrego.

W 1939 roku przy adaptacji poddasza na mieszkania usunięto wysokie, ostre sterczyny wieńczące lizeny i zastąpiono je niższymi słupkami. Mimo to gmach zachował lekki, strzelisty charakter.

Bombardowania II wojny światowej uszkodziły budynek tylko w niewielkim stopniu. Los ratusza przypieczętował dopiero pożar wywołany podpaleniem 6 grudnia 1945 roku, którego okoliczności do dziś pozostają niejasne. Wypalone mury stały przez ponad dekadę; odbudowa nastąpiła na przełomie lat 50. i 60. XX wieku.

Po odbudowie gmach nie wrócił do władz miasta, lecz trafił do instytucji gospodarki morskiej. Do dziś mieści się w nim przede wszystkim Urząd Morski, który zarządza budynkiem, a także inne urzędy związane z żeglugą. Po 2008 roku przeprowadzono gruntowną renowację wszystkich elewacji, a następnie odnowiono główny hol z klatką schodową.

Architektura

Ratusz wzniesiono na planie prostokąta, na skarpie, która pozwoliła nadać mu dwie efektowne fasady. Narożniki podkreślają wysunięte ryzality, a elewacje zdobią balkony, wieżyczki, fryzy i motywy liści akantu. Ceglane ściany przeplatają się z ceramicznymi detalami, dlatego z bliska elewacja ma znacznie bogatszą fakturę, niż sugeruje prosta nazwa.

Wejście od strony placu Batorego poprzedza arkadowy portyk. W niszach nad filarami stoją cztery ceramiczne figury alegoryczne, symbolizujące przemysł, rolnictwo, żeglugę i wiedzę – cztery filary dawnej zamożności Szczecina. Wykonał je rzeźbiarz Emil Steiner.

W zwieńczeniach elewacji wschodniej i zachodniej umieszczono kartusze z herbem Szczecina podtrzymywane przez dwa lwy, nad którymi unosi się korona. Wnętrza mają sklepienia krzyżowo-żebrowe, a w ścianę klatki schodowej wmurowano herb miasta z 1660 roku, przeniesiony ze starego ratusza.

Po stronie wschodniej zaprojektowano taras i dwubiegowe schody, które miały podkreślić reprezentacyjną rolę budynku. Ta część zwraca się ku placowi Tobruckiemu i bywa uznawana za efektowniejszą od frontowej.

Fontanna Sediny i plac Tobrucki

Przed wschodnią fasadą, na dzisiejszym placu Tobruckim, pod koniec XIX wieku stanęła okazała fontanna z postacią Sediny – kobiety uosabiającej miasto. Figurę zaprojektował Ludwig Manzel, a architekturę fontanny Otto Rieth. Sedina z żaglem i kotwicą stała w stylizowanym kadłubie statku, otoczona postaciami symbolizującymi handel i przemysł; całość była wyrazem dumy portowego miasta.

W czasie wojny brązowe figury zdemontowano i przetopiono. Po 1945 roku zachowany kamienny cokół i niecka otrzymały nowy element – kotwicę, od której wzięła się potoczna nazwa pomnika. Od lat powraca pomysł rekonstrukcji Sediny, a historia fontanny jest jednym z ulubionych tematów miłośników dawnego Szczecina.

Miasto, które potrzebowało nowego ratusza

Gdy powstawał Czerwony Ratusz, Szczecin przeżywał okres gwałtownego rozwoju. Rosły port i przemysł, przybywało mieszkańców, a miasto zaczęło wychodzić poza ciasny pierścień dawnych umocnień. Nowe Miasto, w którym stanął ratusz, rozwijało się od połowy XIX wieku poza fortyfikacjami, między Starym Miastem a dworcem kolejowym.

Okazały gmach w stylu nawiązującym do gotyku miał podkreślać ambicje bogacącego się miasta. Neogotyk był wówczas w Niemczech bardzo popularny, a jego wybór łączył nowoczesną siedzibę urzędu z odwołaniem do średniowiecznej przeszłości, gdy o sile Szczecina decydowały handel i żegluga.

Nowy ratusz znalazł się na styku dwóch placów. Od zachodu przylega do niego plac Batorego, dawny Victoriaplatz z zielonymi skwerami i fontanną, a od wschodu plac Tobrucki, gdzie stanęła fontanna z Sediną. Dzięki położeniu na skarpie gmach dobrze widać z obu stron, a różnica poziomów pozwoliła zaprojektować reprezentacyjne schody i taras.

Odbudowa i nowe życie

Po pożarze z grudnia 1945 roku wypalone mury ratusza stały przez ponad dziesięć lat, aż do połowy lat 50. Pierwotnie planowano umieścić w nim część urzędów miejskich, ostatecznie jednak po odbudowie przekazano go instytucjom morskim. To wybór symboliczny dla miasta, którego tożsamość od wieków łączy się z portem i żeglugą.

Renowacja przeprowadzona w XXI wieku objęła wszystkie elewacje, a potem także reprezentacyjny hol z klatką schodową. Dziś Czerwony Ratusz ponownie jest jedną z ozdób centrum i obowiązkowym kadrem na spacerze od dworca w stronę Odry.

Jak zwiedzać

Czerwony Ratusz to czynny budynek urzędowy, więc najwięcej zobaczysz z zewnątrz. Warto obejść go dookoła: od placu Batorego obejrzeć portyk z alegoriami, a potem zejść schodami na plac Tobrucki, skąd widać wschodnią fasadę i resztki fontanny. Z bliska warto zwrócić uwagę na ceramiczne detale – herby, maswerki i figury.

Najlepsze światło na fasadę od strony placu Batorego jest po południu, a na wschodnią stronę – rano. Jesienią, gdy drzewa na placu Tobruckim żółkną, czerwona cegła wygląda szczególnie efektownie.

W okolicy

Ratusz leży kilka minut pieszo od Dworca Głównego, więc często jest pierwszym zabytkiem, który widzą przyjezdni. Stąd łatwo dojść nad Odrę, na bulwary i do Wałów Chrobrego, a w przeciwnym kierunku – na Stare Miasto, do Rynku Siennego z Ratuszem Staromiejskim, poprzednią siedzibą władz miasta.