Wały Chrobrego

Wały Chrobrego – historia i zwiedzanie

Historia

W XIX wieku na skarpie nad Odrą stał pruski Fort Leopold, część pierścienia umocnień, który przez dziesięciolecia hamował rozwój miasta. Gdy fortyfikacje zaczęto likwidować, zwolnił się teren o wyjątkowym położeniu – wysoko nad rzeką, z widokiem na port i wyspy. Pomysłów na jego zagospodarowanie było kilka, ale przełom przyniosło zaangażowanie nadburmistrza Hermanna Hakena, który kierował miastem w latach 1878–1907.

Projekt powierzono miejskiemu radcy budowlanemu Wilhelmowi Meyerowi-Schwartau. Najważniejsze prace przy tarasach trwały w latach 1902–1907; wtedy usypano nasypy, wymurowano z piaskowca mury oporowe, wytyczono aleję spacerową i zbudowano centralny taras z fontanną. Na cześć inicjatora założenie nazwano Hakenterrasse, czyli Tarasem Hakena.

Równolegle powstawały gmachy na szczycie skarpy. W centrum Meyer-Schwartau zaprojektował Muzeum Miejskie, na północy wyrósł ceglany gmach rejencji szczecińskiej według projektu Paula Kieschke, a na południu budynki pomorskich urzędów – ubezpieczeniowego i skarbowego. Budowa muzeum została przerwana przed I wojną światową i planowanego skrzydła od strony miasta nigdy nie wzniesiono.

Zespół przetrwał II wojnę światową bez większych zniszczeń, co w mocno zrujnowanym Szczecinie było rzadkością. Po 1945 roku taras otrzymał nową nazwę – na cześć Bolesława Chrobrego – a nazwy niemieckich miast portowych wykute w murze zastąpiono polskimi. Obecnie cały zespół tarasów jest wpisany do rejestru zabytków.

Jak wygląda

Osią całej kompozycji jest półokrągły taras centralny, nieco niższy od promenady, wsparty na rustykowanym murze oporowym. U jego stóp znajduje się grota z fontanną, a po obu stronach ciągną się łukowe biegi schodów prowadzące nad samą wodę. Przed fontanną stoją dwie wysokie wieże oświetleniowe, stylizowane na latarnie morskie – jeden z najchętniej fotografowanych motywów w mieście.

Na skrajach centralnej części wznoszą się dwa pawilony widokowe z kopułami wspartymi na kolumnach. Na środku tarasu stoi kamienna rzeźba Ludwiga Manzla przedstawiająca Herkulesa walczącego z centaurem. W koronie muru, tuż pod kamienną balustradą, umieszczono herby miast portowych; uważny obserwator zauważy, że część napisów była przerabiana, bo polskie nazwy często są krótsze od dawnych niemieckich.

Gmachy nad tarasem różnią się stylem, ale tworzą spójną całość. Muzeum, obłożone jasnym piaskowcem, ma już wczesnomodernistyczny charakter, a sąsiedni Urząd Wojewódzki z wysoką wieżą to ceglana budowla nawiązująca do niderlandzkiego renesansu, z białymi kamiennymi obramieniami okien. Symetryczny środek założenia łagodnie przechodzi w zieleń i zwykłą miejską zabudowę.

Gmachy nad tarasem

Północną część zespołu zajmuje ceglany gmach zbudowany na początku XX wieku dla rejencji szczecińskiej, czyli pruskiej administracji okręgu. Zaprojektował go Paul Kieschke, a wysoka wieża z hełmem stała się jednym z symboli nadodrzańskiej panoramy. Dziś mieści się tu Zachodniopomorski Urząd Wojewódzki, więc budynek wciąż pełni funkcję siedziby władz regionu.

W środku stoi gmach dawnego Muzeum Miejskiego autorstwa Meyera-Schwartau, obecnie główna siedziba Muzeum Narodowego. Od strony Odry jest kompletny, ale od strony miasta brakuje mu zaplanowanego skrzydła – budowę przerwano przed I wojną światową i nigdy jej nie dokończono.

Na południu wznoszą się dwa połączone gmachy dawnych pomorskich urzędów: ubezpieczeniowego, zbudowanego w latach 1902–1905 według projektu Emila Drewsa, oraz finansowego, ukończonego na początku lat 20. XX wieku. Dziś korzysta z nich uczelnia morska – Politechnika Morska, dawna Akademia Morska – dzięki czemu przy Wałach często można spotkać studentów w mundurach.

Co zobaczyć

Spacer warto zacząć na górnej promenadzie, przejść całą aleję od pawilonu do pawilonu i zatrzymać się przy balustradzie centralnego tarasu. Stąd widać Odrę, Łasztownię z bulwarami, dźwigi portowe i mosty, a przy dobrej pogodzie także dalsze części portu. Potem można zejść schodami nad wodę i spojrzeć na całe założenie od dołu – dopiero z tej perspektywy widać jego prawdziwą skalę.

W centralnym gmachu działa Muzeum Narodowe w Szczecinie. Na wystawach stałych można obejrzeć między innymi kolekcję odlewów antycznych rzeźb z brązu zgromadzoną przez rodzinę Dohrnów, średniowieczną i nowożytną sztukę Pomorza oraz zbiory sztuki afrykańskiej. W części budynku mieści się także Teatr Współczesny.

Przy nabrzeżu poniżej tarasów często cumują statki, a od czasu do czasu także żaglowce. Jeśli wybierzesz się w rejs po Odrze, zobaczysz panoramę Wałów od strony rzeki – dokładnie tak, jak miała wyglądać dla przypływających do portu.

Wydarzenia

Wały Chrobrego i przeciwległa Łasztownia były areną finałów regat The Tall Ships Races w latach 2007, 2013, 2017 i 2024. W czasie tych imprez przy nabrzeżach stawały dziesiątki żaglowców z różnych krajów, a nabrzeże zamieniało się w wielki festyn żeglarski, który przyciągał tłumy mieszkańców i turystów.

Taras jest też naturalną sceną dla miejskich uroczystości, koncertów i imprez plenerowych, zwłaszcza w sezonie letnim. Przed planowaną wizytą warto zajrzeć do kalendarza wydarzeń miasta – w dni dużych imprez bywa tu bardzo tłoczno, za to atmosfera jest wyjątkowa.

Najlepsza pora na wizytę

Fasady zwrócone są ku wschodowi, więc najlepsze światło do zdjęć od strony rzeki jest rano i przed południem. Wieczorem, gdy niebo nad portem ciemnieje, a mury i latarnie są oświetlone, tarasy nabierają zupełnie innego, bardziej uroczystego charakteru.

Zimą, przy mroźnej pogodzie, po Odrze potrafi płynąć kra, a ośnieżone skarpy wyglądają jak z pocztówki. Latem natomiast aleja pod drzewami daje przyjemny cień, a ławki przy balustradzie są dobrym miejscem na odpoczynek w trakcie zwiedzania centrum.

W okolicy

Kilka minut spacerem dzieli Wały od Zamku Książąt Pomorskich i Starego Miasta, a z placu przed muzeum łatwo dojść do Bramy Królewskiej i placu Żołnierza Polskiego. Po drugiej stronie Odry leżą odnowione bulwary Łasztowni, skąd najlepiej widać całą panoramę tarasów. Nieco dalej, przy placu Batorego, stoi neogotycki Czerwony Ratusz – siedziba władz miejskich w czasach, gdy taras budował nadburmistrz Haken.