Jasne Błonia i Park Kasprowicza

Jasne Błonia i Park Kasprowicza – historia i zwiedzanie

Historia: dar rodziny Quistorpów

Historia tego miejsca łączy się z rodziną Quistorpów, szczecińskich przedsiębiorców. Park założony w 1900 roku nazwano Quistorp Park na cześć Johannesa Quistorpa, który przekazał miastu sąsiednie tereny – późniejsze Jasne Błonia i Las Arkoński. Dzisiejszy Park Kasprowicza powstał na zboczach doliny nad jeziorem, które Niemcy nazywali Westendsee, a dziś nosi nazwę Rusałka.

Sam plac – początkowo nazwany Quistorp-Aue – urządzono w drugiej połowie lat 20. XX wieku na gruntach należących wcześniej do Quistorpów. Zaprojektowano rozległy trawnik z kwiatowymi parterami pośrodku i alejami platanów po bokach. Kompozycja miała łączyć park z nowym gmachem, wzniesionym w latach 20. jako siedziba władz Prowincji Pomorskiej, który od strony południowej zamyka dziś Jasne Błonia.

Gmach otrzymał zielony tynk, przez co Niemcy nazywali go Szpinakowym Pałacem. Po wojnie stał się siedzibą polskich władz miasta i pełni tę funkcję do dziś. W trakcie remontu elewacji w latach 2012–2017 przywrócono mu pierwotny, zielonkawy kolor.

Po 1945 roku: miejsce wielkich zgromadzeń

Po wojnie rozległa łąka stała się naturalną sceną dla wielkich uroczystości. W 1946 roku odbywały się tu masowe obchody pod hasłem „Trzymamy straż nad Odrą”, a w 1959 roku mieszkańcy spotkali się tu z Nikitą Chruszczowem. W 1979 roku na przedłużeniu placu, już w Parku Kasprowicza, odsłonięto Pomnik Czynu Polaków, który stał się dominantą całego założenia.

Najważniejszym dniem w historii placu był 11 czerwca 1987 roku. Podczas trzeciej pielgrzymki do Polski Jan Paweł II odprawił tu mszę dla setek tysięcy wiernych, a ołtarz polowy stanął tuż obok Pomnika Czynu Polaków. Na pamiątkę tego wydarzenia w 1995 roku plac otrzymał imię papieża, a po przeciwnej stronie, w pobliżu Urzędu Miasta, odsłonięto jego pomnik.

W kwietniu 2005 roku, po śmierci Jana Pawła II, pod pomnikiem gromadziły się tłumy szczecinian. Do dziś w kolejne rocznice odbywają się tu uroczystości religijne i artystyczne.

Pomniki na osi placu

Pomnik Czynu Polaków, nazywany potocznie Pomnikiem Trzech Orłów, zaprojektował rzeźbiarz Gustaw Zemła. Trzy brązowe orły zrywające się do lotu symbolizują trzy pokolenia: przedwojenną Polonię szczecińską, pionierów powojennego miasta i pokolenie, które je rozbudowało. Monument ma ponad 22 metry wysokości, a jego kolumnę ze stali nierdzewnej wykonali pracownicy Stoczni Szczecińskiej.

Orły odlano w Warszawie i przewieziono do Szczecina drogą wodną – barkami po Wiśle, przez Bałtyk i Zalew Szczeciński, a na końcu Odrą. Pomnik odsłonięto 3 września 1979 roku, w 40. rocznicę wybuchu II wojny światowej.

Na drugim końcu placu stoi spiżowy pomnik Jana Pawła II autorstwa Czesława Dźwigaja. Papież przedstawiony jest jako kroczący pod wiatr pielgrzym z pastorałem, a cokół wieńczy spiżowa płyta uformowana na kształt fal – nawiązanie do słów o wietrze od morza z szczecińskiej homilii. Figura zwrócona jest w stronę placu, na którym zgromadzili się wierni w 1987 roku.

Park Kasprowicza, Teatr Letni i Różanka

Za Pomnikiem Czynu Polaków zaczyna się Park Kasprowicza o powierzchni około 27 hektarów. Rosną tu gatunki rzadko spotykane w Polsce, m.in. cypryśnik błotny, skrzydłorzech kaukaski, grujecznik japoński i ambrowiec. Alejki opadają ku jezioru Rusałka, nad którym przerzucono zabytkowy, łukowy mostek.

Na naturalnej skarpie nad jeziorem stoi Teatr Letni im. Heleny Majdaniec. Amfiteatr otwarto w 1976 roku, a pierwszy wystąpił na jego scenie zespół „Mazowsze”. W latach 2020–2022 obiekt gruntownie przebudowano i całkowicie zadaszono, dzięki czemu koncerty odbywają się niezależnie od pogody. Obok amfiteatru można zobaczyć rzeźbę „Ogniste ptaki” Władysława Hasiora.

Na skraju parku leży Ogród Różany, czyli Różanka, założony w 1928 roku. Po latach zaniedbań odbudowano go w stylu z lat 30. i otwarto ponownie w kwietniu 2007 roku. Rośnie tu kilka tysięcy krzewów róż, a centralnym punktem jest odtworzona Ptasia Fontanna z rzeźbami gęsi.

Różanka jest też końcowym punktem Złotego Szlaku – pieszo-rowerowej trasy, która zaczyna się przy Zamku Książąt Pomorskich. Jej przedłużeniem jest parkowa promenada prowadząca przez Park Kasprowicza dalej ku Syrenim Stawom, Parkowi Leśnemu Głębokie i Lasowi Arkońskiemu. Można więc przejść od Starego Miasta aż do lasu, prawie cały czas wśród zieleni.

Wokół placu: Szpinakowy Pałac i nowsze pomniki

Południową stronę Jasnych Błoni zamyka gmach Urzędu Miasta. Nad przejazdami bramnymi jego głównego skrzydła umieszczono cztery płaskorzeźbione herby najważniejszych miast dawnej Prowincji Pomorskiej: Szczecina, Koszalina, Greifswaldu i Stralsundu. W jednej z sal, wyłożonej boazerią z drewna orzechowego, aż do 2014 roku występowała Filharmonia Szczecińska.

Budynek pamięta też dramatyczne chwile. Wieczorem 17 grudnia 1970 roku, podczas wydarzeń Grudnia ’70, tłum próbował zdobyć i podpalić mieszczącą się tu Miejską Radę Narodową – wybito okna i podpalono pomieszczenia w środkowym skrzydle. Ślady dymu nad oknami długo były widoczne na elewacji.

W Parku Kasprowicza przybywa też nowych miejsc pamięci. W 2016 roku odsłonięto Pomnik Chłopca Węgierskiego, upamiętniający pomoc, jaką szczecinianie okazali mieszkańcom Budapesztu w czasie powstania 1956 roku. W 2022 roku, w dniu otwarcia przebudowanego amfiteatru, w jego pobliżu stanął pomnik Heleny Majdaniec – piosenkarki, patronki Teatru Letniego, która na początku lat 60. występowała na Festiwalu Młodych Talentów organizowanym właśnie w tym parku.

Najlepsza pora na wizytę

Każda pora roku ma tu swój urok. W marcu trawniki przy alejach platanów zakwitają tysiącami krokusów i to wtedy na Jasnych Błoniach jest najwięcej spacerowiczów z aparatami. Czerwiec i lipiec to czas róż w Różance i koncertów w Teatrze Letnim.

Jesienią warto przejść całą osią od Urzędu Miasta przez park aż nad Rusałkę, szeleszcząc liśćmi platanów. Zimą, gdy aleje przykryje śnieg, potężne, łaciate pnie drzew wyglądają jak rzeźby.