Ratusz Staromiejski

Ratusz Staromiejski – historia i zwiedzanie

Historia

Pierwsza siedziba władz miejskich w tym miejscu powstała w połowie XIII wieku i była budynkiem drewnianym. Mieściła izbę ławników, salę sądową, halę targową, a w piwnicach – karcer. W XV wieku zastąpiono ją murowanym, gotyckim ratuszem; jego przebudowę muzeum przypisuje Hinrichowi Brunsbergowi, temu samemu mistrzowi, którego nazwisko wiąże się z katedrą św. Jakuba.

W 1570 roku w ratuszu obradował kongres pokojowy, który zakończył wojnę siedmioletnią na północy między Danią a Szwecją. Pokój szczeciński był jednym z najważniejszych wydarzeń dyplomatycznych w dziejach miasta.

W XVII wieku Szczecin kilkakrotnie oblegały wojska brandenburskie, a ratusz poważnie ucierpiał podczas ostrzałów. Odbudowano go w stylu barokowym: ściany otynkowano, główne wejście przeniesiono na stronę zachodnią, a wnętrze podzielono na mniejsze pomieszczenia biurowe. Wtedy powstał charakterystyczny wysoki szczyt z wolutami.

Ratusz był siedzibą władz miasta do 1879 roku, kiedy urzędy przeniosły się do nowego, Czerwonego Ratusza. W XIX wieku stary budynek mieścił biura, magazyny i mieszkania, a pod koniec lat 30. XX wieku na krótko wrócił do roli ratusza.

Podczas II wojny światowej budynek został zniszczony. Należał do nielicznych zabytków Starego Miasta, które wybrano do odbudowy; prace prowadzono w latach 1972–1975 z myślą o Muzeum Narodowym. Konserwatorzy odsłonili i odtworzyli gotyckie elewacje, zachowując jednocześnie barokowy szczyt od strony zachodniej.

Architektura

Najbardziej efektowna jest elewacja z wysokim, ażurowym parawanem sterczyn połączonych belkowaniem. Glazurowane cegły w odcieniach zieleni i czerni podkreślają linie gzymsów, arkad, łuków okiennych i blend, tworząc dekoracyjny wzór typowy dla gotyku ceglanego nad Bałtykiem.

Przeciwległa strona budynku zachowała barokowy charakter: tynkowany szczyt z wolutami i wysoki podcień z ostrołukowymi arkadami. W piwnicach i dwóch salach na wyższych kondygnacjach przetrwały oryginalne gotyckie sklepienia gwiaździste. Ratusz jest częścią Europejskiego Szlaku Gotyku Ceglanego.

Muzeum Historii Szczecina

W ratuszu działa Muzeum Historii Szczecina, oddział Muzeum Narodowego. Wystawy prowadzą przez dzieje miasta od najdawniejszych czasów, z licznymi znaleziskami archeologicznymi, przez okres książęcy, szwedzki, pruski i niemiecki, aż po powojenny polski Szczecin do końca XX wieku.

Ekspozycje stałe opowiadają między innymi o życiu codziennym w średniowiecznym mieście, o czasach szwedzkich i pruskich oraz o codzienności Szczecina w XX wieku, gdy przed wojną był to niemiecki Stettin, a po 1945 roku miasto zaczęło budować polskie życie od nowa. To dobre miejsce, by zrozumieć, dlaczego Szczecin wygląda dziś tak, a nie inaczej.

W gotyckich piwnicach pod sklepieniami gwiaździstymi działa restauracja, a przed ratuszem stoi rzeźba „Wielki łuk” niemieckiego artysty Bernharda Heiligera z 1991 roku – metalowy łuk, który ciekawie kontrastuje ze średniowieczną cegłą.

Ratusz a władza książąt

Ratusz był symbolem niezależności szczecińskich mieszczan, którzy przez stulecia pilnowali swoich przywilejów. Najlepiej widać to w historii pobliskiego zamku: gdy w połowie XIV wieku książę Barnim III zaczął budować siedzibę na wzgórzu w obrębie miasta, mieszczanie przepędzili jego robotników, a spór trzeba było rozstrzygać w drodze arbitrażu.

Gotycki ratusz i książęcy zamek stoją zaledwie kilkaset metrów od siebie. Spacerując między nimi, łatwo wyobrazić sobie średniowieczne miasto, w którym rada miejska i władca stale negocjowali granice swoich wpływów – a handel, port i targ przy ratuszu decydowały o bogactwie obu stron.

Wystawy w muzeum

Ekspozycje Muzeum Historii Szczecina podzielono na kilka części. Wystawa „Najstarsze karty z dziejów Szczecina” przybliża życie codzienne w mieście sprzed kilkuset do tysiąca lat, z przedmiotami odnalezionymi przez archeologów. Kolejna część opowiada o historii i kulturze Szczecina w czasach szwedzkich i pruskich, gdy miasto było ważną twierdzą i portem.

Najbliższa współczesności jest wystawa „Hans Stettiner i Jan Szczeciński. Życie codzienne w Szczecinie w XX wieku”. Zestawia ona losy mieszkańców niemieckiego Stettina i polskiego Szczecina, pokazując, jak w jednym mieście zmieniali się ludzie, język i codzienność. To szczególnie ciekawe dla przyjezdnych, którzy chcą zrozumieć powojenną historię miasta.

Warto zarezerwować trochę czasu także na samo wnętrze budynku – gotyckie przejścia, ceglane łuki z glazurowanymi wstawkami i sklepienia są równie ciekawe jak eksponaty.

Rynek Sienny i Podzamcze

Ratusz stoi między Rynkiem Siennym a Rynkiem Nowym, na Podzamczu – w najstarszej części miasta, która podczas wojny została bardzo poważnie zniszczona. Odbudowane kamienice przywróciły temu miejscu charakter dawnego rynku, a ratusz znów stał się jego naturalnym centrum.

Dziś kolorowe fasady z wysokimi szczytami tworzą jedno z najbardziej malowniczych miejsc Szczecina. Latem plac zapełniają stoliki kawiarni i restauracji, a ratusz stanowi naturalne tło dla spotkań i spacerów. Od rynku krótkie uliczki prowadzą w dół, nad Odrę, oraz w górę, w stronę zamku.

Najlepsza pora na wizytę

Latem Rynek Sienny wypełniają ogródki kawiarni i restauracji, a wieczorem podświetlona fasada ratusza wygląda szczególnie dobrze. Muzeum najlepiej odwiedzić w ciągu dnia, w tygodniu – wtedy jest spokojniej. Wiosną i jesienią warto przyjść rano, gdy na placu jest niewielu ludzi i można w spokoju obejrzeć detale elewacji.

W okolicy

Ratusz leży na Podzamczu, kilka kroków od Zamku Książąt Pomorskich i bulwarów nad Odrą. Kilka minut dzieli go od katedry św. Jakuba i Wałów Chrobrego. Spacer po odbudowanych kamienicach Rynku Siennego i Rynku Nowego, a potem wejście na zamkowe dziedzińce to dobry, krótki plan na poznanie najstarszej części Szczecina.