Rynek Sienny

Rynek Sienny – historia i zwiedzanie

Historia: od targu sianem do ruin

Plac powstał w średniowieczu, gdy Szczecin rozwijał się jako miasto handlowe nad Odrą. Nazwa pochodzi od handlu sianem, który odbywał się tu przez stulecia – Niemcy nazywali go Heumarkt, w łacińskich dokumentach pojawia się jako forum antiquum, czyli stary rynek. Był to jeden z kilku placów targowych dawnego Stettina, obok Nowego Rynku, Targu Rybnego i placu Orła Białego.

Najważniejszą budowlą rynku był ratusz. Pierwszy, drewniany dom władz miejskich stał tu już w XIII wieku, a w XV wieku zastąpił go murowany gmach z cegły. W 1570 roku w ratuszu obradował kongres pokojowy, który zakończył wojnę między Szwecją a Danią. Po zniszczeniach w czasie oblężeń przez wojska brandenburskie budynek przebudowano w stylu barokowym – otynkowano ściany, przeniesiono wejście i podzielono wnętrza na mniejsze pomieszczenia.

W latach 1833–1835 zachodnią pierzeję zajął okazały gmach giełdy, a wokół placu stały kamienice barokowe, w XIX wieku przebudowywane w duchu eklektyzmu. Po 1879 roku, gdy władze miasta przeniosły się do nowego Czerwonego Ratusza, w starym gmachu urządzono lokale usługowe. Na samym rynku przez cały czas działało targowisko z towarami codziennego użytku.

Kres tej zabudowie przyniosły alianckie naloty w czasie II wojny światowej. Stare Miasto zostało zniszczone w około 80 procentach, a ratusz, giełda i okoliczne kamienice spłonęły.

Po 1945 roku: plac Rzepichy i powolny powrót

Po wojnie zdecydowano, że ruiny kamienic i giełdy zostaną rozebrane. Odbudowano tylko ratusz – trzy ściany w formie gotyckiej, a południowy szczyt w barokowej. Prace prowadzono w latach 1972–1975 na potrzeby Muzeum Narodowego, które do dziś ma tu swój oddział. Sam plac przemianowano na plac Rzepichy; nazwa ta obowiązywała do 1995 roku, choć szczecinianie mówili też po prostu Stary Rynek.

W miejscu zachodniej pierzei stanęły trzy kilkupiętrowe bloki ze spadzistymi dachami i balkonami od strony placu. Przez kilka dekad rynek był więc raczej podwórkiem osiedla niż reprezentacyjnym placem. Przełom przyniosły lata 90. XX wieku, kiedy ruszyła odbudowa Podzamcza – dolnej części Starego Miasta. Pierwszą kamienicę ukończono w 1996 roku.

Część nowych domów otrzymała wygląd zbliżony do tego sprzed wojny, inne są współczesną interpretacją dawnych form. Najbardziej znanym przykładem wiernej rekonstrukcji jest Kamienica Moninów, odtworzona w latach 2002–2009. Jedna pierzeja wciąż należy do powojennych bloków, co dobrze pokazuje, jak długo i warstwowo miasto leczy wojenne rany.

Co zobaczyć

Ratusz Staromiejski to gotycka budowla z cegły, z bogato zdobionym szczytem, w którym cegły glazurowane na zielono i czarno podkreślają linie gzymsów, arkad i blend. Uwagę zwraca też wysoki, biały szczyt z wolutami – pamiątka barokowej przebudowy. W piwnicach i dwóch salach górnych kondygnacji zachowały się gotyckie sklepienia gwiaździste. Ratusz należy do Europejskiego Szlaku Gotyku Ceglanego.

W środku działa Muzeum Historii Szczecina, oddział Muzeum Narodowego w Szczecinie. Wystawy prowadzą przez dzieje miasta od najdawniejszych czasów, przez okres książęcy, szwedzki i pruski, aż po powojenny polski Szczecin. To dobre miejsce, by zacząć zwiedzanie Starego Miasta i zrozumieć, dlaczego dzisiejsza dzielnica wygląda tak, a nie inaczej.

Kamienica Moninów stoi na rogu rynku i ulicy Siennej. Pierwowzór powstał na przełomie XVII i XVIII wieku i był wzorowany na domach miast niderlandzkich: wysoki szczyt ujęty pilastrami zwieńczono przerwanym naczółkiem, a boczne części ozdobiono stiukową wicią akantu z małymi puttami. Nazwa pochodzi od sklepu kolonialnego rodziny Moninów, działającego tu na przełomie XIX i XX wieku. Obok warto obejrzeć sąsiednie kamienice z barwnymi, bogato dekorowanymi fasadami.

Rynek po zmroku i o każdej porze roku

Latem rynek tętni życiem: na bruku rozstawiają się ogródki restauracji, a z okolicznych uliczek schodzą się spacerowicze z Wałów Chrobrego i Zamku. Wieczorem, gdy zapalają się latarnie, a fasady kamienic nabierają ciepłego koloru, plac staje się jednym z najbardziej fotogenicznych miejsc w mieście.

W okresie świątecznym rynek bywa ozdobiony świetlną choinką, a w krótkie grudniowe popołudnia iluminacje rozświetlają kolorowe szczyty kamienic. Wiosną i jesienią jest tu spokojniej – to dobry czas, by bez pośpiechu przyjrzeć się detalom architektury.

Jak odbudowywano Podzamcze

Losy Rynku Siennego są częścią większej historii Podzamcza, czyli dolnej części Starego Miasta u stóp Zamku. W latach 50. XX wieku zespół architektów, w którym byli W. Furmańczyk, W. Jarzynka i L. Kotowski, zaproponował zabudowę dzielnicy niskimi blokami ze spadzistymi dachami. W pobliżu ratusza planowano nawet cztery jedenastopiętrowe wieżowce, ale z braku pieniędzy nigdy ich nie zbudowano.

W latach 80. rozpisano konkurs na zagospodarowanie Podzamcza. Żaden projekt nie zdobył pierwszego miejsca, dlatego do realizacji wybrano pracę wyróżnioną drugą nagrodą, autorstwa profesora Politechniki Szczecińskiej Stanisława Latoura. Inwestycję prowadziła spółdzielnia „Podzamcze”, a budowa ruszyła na dobre dopiero w 1994 roku.

Postanowiono zachować historyczną siatkę ulic i dawny podział na działki, ale same kamienice projektowano zwykle w nowoczesnym stylu, nawiązującym do dawnych proporcji. Spółdzielnia upadła w 2001 roku, a jej grunty podzielono między wierzycieli, dlatego odbudowa toczy się etapami do dziś. Spacerując po okolicy, łatwo zauważyć, gdzie kończy się zrekonstruowany kwartał, a zaczyna powojenne osiedle.

W okolicy

Rynek Sienny jest dobrym punktem wyjścia do spaceru po Starym Mieście. Kilka minut pieszo dzieli go od Zamku Książąt Pomorskich, Baszty Panieńskiej i bazyliki archikatedralnej św. Jakuba. Tuż obok leży Nowy Rynek – plac powstały w miejscu średniowiecznego kościoła św. Mikołaja, który spłonął w 1811 roku.

Stąd łatwo zejść na Bulwar Piastowski nad Odrą, skąd widać Łasztownię z historycznymi żurawiami portowymi. Kto ma więcej czasu, może przejść nabrzeżem aż do Wałów Chrobrego i tarasów widokowych nad rzeką.