Albumina

Czym jest albumina i za co odpowiada w organizmie

Albumina to białko wytwarzane wyłącznie przez wątrobę. Stanowi ponad połowę wszystkich białek osocza, czyli płynnej części krwi. Zdrowa wątroba produkuje jej codziennie kilkanaście gramów, a jedna cząsteczka krąży w organizmie średnio około trzech tygodni, zanim zostanie rozłożona.

Albumina ma kilka ważnych zadań. Po pierwsze, działa jak gąbka, która zatrzymuje wodę w naczyniach krwionośnych – dzięki niej płyn nie ucieka do tkanek. Gdy albuminy jest za mało, pojawiają się obrzęki nóg, brzucha czy twarzy. Po drugie, jest transporterem: przewozi we krwi wapń, bilirubinę, kwasy tłuszczowe, hormony i wiele leków. Po trzecie, pomaga utrzymać właściwy odczyn krwi.

Badanie laboratoryjne albuminy mierzy jej stężenie w surowicy. Wynik zależy od tego, ile albuminy produkuje wątroba, ile jej traci organizm (np. z moczem lub przez jelita) oraz od nawodnienia. Dlatego albumina jest dla lekarza cennym, choć niespecyficznym wskaźnikiem ogólnego stanu zdrowia, a laboratoria szpitalne oznaczają ją u większości przyjmowanych pacjentów.

Kiedy lekarz zleca oznaczenie albuminy

Albuminę bada się zarówno w ramach pakietu próby wątrobowe, jak i osobno. Często wykonuje się ją razem z białkiem całkowitym lub w ramach proteinogramu, czyli rozdziału białek krwi na frakcje. Najczęstsze wskazania do tego badania laboratoryjnego to:

• ocena funkcji wątroby w marskości i innych przewlekłych chorobach wątroby,
• obrzęki nóg, powiek lub brzucha, zwłaszcza z pienieniem się moczu,
• podejrzenie zespołu nerczycowego i ocena chorób nerek,
• niedożywienie, chudnięcie bez przyczyny, ocena stanu odżywienia u seniorów i osób przewlekle chorych,
• biegunki przewlekłe, choroby zapalne jelit, celiakia – podejrzenie utraty białka przez jelita,
• ciężkie infekcje, oparzenia, stan po dużych operacjach i pobyt na oddziale intensywnej terapii,
• interpretacja stężenia wapnia, który w dużej części jest związany z albuminą.

Przygotowanie do badania albuminy

Albuminę oznacza się w surowicy pobranej z żyły – to zwykłe badanie krwi. Większość laboratoriów zaleca, by przyjść rano, najlepiej na czczo. Sam posiłek nie zmienia mocno wyniku, ale w tej samej próbce laboratoria często oznaczają też inne parametry, które wymagają bycia na czczo.

Duży wpływ na wynik ma nawodnienie i sposób pobrania. Odwodnienie zagęszcza krew i sztucznie podnosi albuminę, co w badaniach laboratoryjnych może dać mylący obraz. Pobranie na leżąco daje nieco niższe wyniki niż na siedząco, a zbyt długo zaciśnięta opaska uciskowa – wyższe. Dlatego dobre laboratorium dba, by opaska była zakładana na krótko, a pacjent siedział kilka minut przed pobraniem.

U dzieci przygotowanie do tego badania krwi jest podobne, a okres bez jedzenia ustala się z lekarzem. W Szczecinie albuminę oznacza większość laboratoriów, często w ramach szerszego panelu biochemicznego.

Normy albuminy i jak rozumieć wynik

Stężenie albuminy podaje się w gramach na litr (g/l) lub w gramach na decylitr (g/dl). U większości dorosłych mieści się w przedziale około 35–50 g/l, czyli 3,5–5,0 g/dl. Laboratoria stosują różne metody oznaczenia, a wyniki uzyskane metodami barwnikowymi mogą się nieco różnić od wyników z innych laboratoriów – dlatego rozstrzyga zakres referencyjny podany na wydruku z laboratorium, które wykonało badanie.

U osób starszych albumina bywa nieco niższa, a część laboratoriów podaje dla nich osobny zakres. W ciąży stężenie fizjologicznie spada, bo zwiększa się objętość krwi, która „rozcieńcza” białka. Laboratoria rzadko podają osobne normy dla ciężarnych, więc wynik ocenia lekarz prowadzący ciążę. Niewielkie odchylenia od normy rzadko mają znaczenie, jeśli nie towarzyszą im objawy ani inne nieprawidłowe badania laboratoryjne.

Ponieważ albumina żyje we krwi około trzech tygodni, jej stężenie zmienia się powoli. Nie jest więc dobrym wskaźnikiem nagłych zmian w pracy wątroby – lepiej oddaje sytuację przewlekłą. W ostrych chorobach szybciej reaguje czas protrombinowy INR, który też zależy od białek wytwarzanych w wątrobie.

Niska albumina (hipoalbuminemia) – co może oznaczać

Obniżona albumina to znacznie częstszy problem niż podwyższona. Przyczyny można podzielić na trzy grupy. Pierwsza to zmniejszona produkcja w wątrobie – w marskości, w ciężkim niedożywieniu i przy zaburzeniach wchłaniania. Druga to utrata albuminy z organizmu: przez nerki w zespole nerczycowym, przez jelita w niektórych chorobach przewodu pokarmowego, przez skórę po rozległych oparzeniach.

Trzecia, bardzo częsta grupa, to stan zapalny. W czasie ciężkiej infekcji, po urazie, operacji lub w chorobie nowotworowej wątroba przestawia się na produkcję białek ostrej fazy, takich jak białko CRP, i wytwarza mniej albuminy. Dlatego niska albumina u osoby hospitalizowanej często świadczy o ciężkości choroby, a nie o samej wątrobie.

Przy niskiej albuminie lekarz zwykle zleca dodatkowe badania laboratoryjne: próby wątrobowe, kreatyninę, badanie moczu i albuminę w moczu, a czasem proteinogram. Niska albumina zmienia też interpretację stężenia wapnia – wapń całkowity jest wtedy pozornie niski, mimo że jego aktywna forma bywa prawidłowa.

Podwyższona albumina – kiedy się zdarza

Wysoka albumina prawie zawsze wynika z odwodnienia – po wymiotach, biegunce, dużym wysiłku w upale lub po prostu przy zbyt małej ilości wypijanych płynów. Krew jest wtedy zagęszczona i stężenie wszystkich białek rośnie. Po nawodnieniu wynik wraca do normy.

Lekko zawyżony wynik bywa też skutkiem długiego ucisku opaski przy pobraniu. Choroby, które same z siebie zwiększają produkcję albuminy, praktycznie nie występują, dlatego podwyższony wynik rzadko wymaga dalszej diagnostyki poza powtórzeniem badania laboratoryjnego.

Albumina na NFZ i prywatnie, oczekiwanie na wynik

Albuminę zleca lekarz w ramach diagnostyki chorób wątroby, nerek, przewodu pokarmowego lub oceny stanu odżywienia – najczęściej internista, hepatolog, gastroenterolog, nefrolog lub lekarz w szpitalu. Prywatnie to badanie laboratoryjne można wykonać bez skierowania w większości laboratoriów, a laboratoria szpitalne wykonują je również w trybie pilnym. Wynik jest zwykle dostępny tego samego lub następnego dnia roboczego.

Na wizytę zabierz wynik albuminy razem z innymi badaniami laboratoryjnymi, zwłaszcza próbami wątrobowymi, kreatyniną i badaniem moczu. Powiedz lekarzowi o obrzękach, chudnięciu, biegunkach i o przewlekłych chorobach. Jeśli masz wcześniejsze wyniki z innego laboratorium, również je pokaż – przy powoli zmieniającej się albuminie porównanie kilku badań laboratoryjnych z ostatnich miesięcy mówi najwięcej.

Kiedy z wynikiem albuminy pilnie do lekarza

Pilnej pomocy wymagają: szybko narastające obrzęki, powiększanie się obwodu brzucha, duszność, wyraźne zmniejszenie ilości oddawanego moczu, a także splątanie lub senność u osoby z chorobą wątroby. W takich sytuacjach trzeba zgłosić się na SOR lub zadzwonić pod 112.

Bardzo niska albumina, na przykład wyraźnie poniżej 25 g/l, nawet bez nagłych objawów wymaga szybkiej konsultacji lekarskiej i ustalenia przyczyny w ciągu kilku dni.