Białko całkowite

Czym jest białko całkowite i co mierzy to oznaczenie

Białka są podstawowym budulcem organizmu, ale wiele z nich pracuje także w samej krwi. Białko całkowite to suma wszystkich białek obecnych w surowicy, czyli płynnej części krwi po jej skrzepnięciu. Około 60 procent tej sumy stanowi albumina, a resztę – globuliny, w tym przeciwciała, białka przenoszące żelazo, hormony i tłuszcze oraz czynniki biorące udział w odporności.

Większość białek krwi, w tym całą albuminę, wytwarza wątroba. Przeciwciała produkują komórki plazmatyczne szpiku i węzłów chłonnych. Nerki pilnują, żeby białka nie uciekały z moczem, a jelita dostarczają z pożywienia aminokwasów, z których organizm je buduje. Dlatego to jedno badanie laboratoryjne dotyka pracy kilku narządów naraz.

Białka utrzymują wodę wewnątrz naczyń krwionośnych, o czym warto pamiętać, czytając wynik z laboratorium. Gdy jest ich za mało, płyn przesącza się do tkanek i pojawiają się obrzęki, np. wokół kostek czy powiek. Oznaczenie wykonuje się prostą metodą kolorymetryczną (biuretową) na analizatorze biochemicznym – to szybkie i tanie badanie krwi, dostępne w praktycznie każdym laboratorium.

Kiedy wykonuje się badanie białka całkowitego

Białko całkowite rzadko bywa zlecane jako jedyne badanie laboratoryjne. Zwykle stanowi część szerszego panelu badań laboratoryjnych, gdy lekarz szuka przyczyny niejasnych dolegliwości albo kontroluje chorobę przewlekłą. Najczęstsze powody to:

• obrzęki nóg, twarzy lub brzucha,
• niezamierzona utrata masy ciała, niedożywienie, zaburzenia odżywiania, długotrwała dieta eliminacyjna,
• podejrzenie choroby wątroby – razem z aminotransferazą ALT i innymi próbami wątrobowymi,
• choroby nerek, zwłaszcza gdy w moczu pojawia się białko,
• przewlekłe biegunki i choroby jelit, w których białko może być tracone z kałem,
• podejrzenie szpiczaka lub innej choroby szpiku (np. bardzo przyspieszone OB, bóle kości),
• ocena stanu ogólnego przed operacją, u osób starszych i ciężko chorych.

Przygotowanie do badania i pobranie krwi

Krew do tego badania laboratoryjnego pobiera się z żyły, zwykle rano, w punkcie pobrań laboratorium lub w przychodni. Laboratoria zalecają przyjście na czczo, bo w tej samej probówce często oznacza się także glukozę i lipidy, a tłuste osocze może zakłócać pomiar. Sam poziom białka po jednym posiłku zmienia się nieznacznie, ale laboratoria wolą jednolite warunki pobrania.

Ważniejsze od posiłku jest nawodnienie. Jeśli rano nic nie pijesz albo poprzedniego dnia miałeś biegunkę czy wymioty, krew się zagęszcza i wynik może wyjść zawyżony. Podobnie działa długie trzymanie opaski uciskowej na ramieniu – przy prawidłowym pobraniu zdejmuje się ją w ciągu minuty. Z kolei u osób leżących w łóżku, a także u kobiet w ciąży, część płynów przesuwa się do naczyń i białko bywa nieco niższe.

Jeżeli przyjmujesz sterydy, hormony czy leki moczopędne, powiedz o tym lekarzowi i osobie w laboratorium, bo mogą one wpływać na wyniki badań laboratoryjnych. U dzieci pobranie wygląda tak samo, ale laboratoria stosują dla nich osobne zakresy referencyjne, bo stężenie białka rośnie stopniowo przez pierwsze lata życia.

Normy białka całkowitego i jak czytać wynik

U większości dorosłych stężenie białka całkowitego mieści się w przedziale około 6,0–8,0 g/dl, co odpowiada 60–80 g/l. W Polsce laboratoria podają wynik w obu tych jednostkach (jedne laboratoria w g/dl, inne w g/l), dlatego zwróć uwagę, która widnieje na Twoim wydruku. Dokładne granice zależą od metody, a obowiązuje zakres wydrukowany przez laboratorium, które wykonało badanie.

Wynik minimalnie poza normą, przy dobrym samopoczuciu i prawidłowych pozostałych badaniach laboratoryjnych, zwykle nie oznacza choroby. Często wystarczy powtórzenie badania w dobrych warunkach – po nocy z normalnym piciem, bez pośpiechu przy pobraniu, w tym samym laboratorium. Jeżeli nieprawidłowość się utrzymuje, lekarz zleca kolejne badania laboratoryjne, przede wszystkim elektroforezę białek, czyli proteinogram, która pokazuje, która część białek się zmieniła.

Sama liczba z laboratorium nie mówi, czy brakuje albuminy, czy przybyło przeciwciał. Dwie osoby z identycznym białkiem całkowitym mogą mieć zupełnie inne problemy, dlatego lekarz ocenia to badanie razem z oznaczeniem albuminy i obrazem klinicznym.

Białko całkowite podwyższone – co może oznaczać

Najczęstszą i najbardziej niewinną przyczyną zbyt wysokiego białka jest odwodnienie: po upałach, biegunce, wymiotach, intensywnym wysiłku albo po prostu przy zbyt małej ilości wypijanych płynów. Wtedy w badaniach laboratoryjnych zwykle rośnie także hematokryt, a po nawodnieniu wynik wraca do normy.

Utrzymujące się podwyższone białko, zwłaszcza powyżej około 8,5–9 g/dl w kilku kolejnych badaniach laboratoryjnych, wymaga wyjaśnienia. Może wynikać z nadmiaru przeciwciał w przewlekłych zakażeniach (np. wirusowym zapaleniu wątroby), w chorobach autoimmunologicznych i w marskości wątroby. Ważną, choć rzadszą przyczyną są choroby komórek plazmatycznych – szpiczak plazmocytowy czy makroglobulinemia – w których jeden klon komórek produkuje ogromne ilości jednego białka. W takich sytuacjach laboratoria wykonują proteinogram, a w razie potrzeby immunofiksację.

Białko całkowite obniżone – możliwe przyczyny

Niskie białko w badaniu laboratoryjnym świadczy o tym, że organizm wytwarza go za mało, traci go albo krew jest rozcieńczona. Zbyt małą produkcję powodują niedożywienie, bardzo uboga dieta, zaburzenia wchłaniania (np. nieleczona celiakia) i zaawansowane choroby wątroby, w tym marskość.

Utrata białka zachodzi przez nerki w zespole nerczycowym, co dobrze widać w badaniu moczu – wtedy w moczu pojawia się dużo białka, a wokół oczu i nóg duże obrzęki. W takiej sytuacji lekarz zleca badanie ogólne moczu i ocenę pracy nerek, w tym stężenie kreatyniny. Białko może też uciekać przez jelita przy przewlekłych biegunkach i chorobach zapalnych jelit, a przez skórę – przy rozległych oparzeniach.

Rozcieńczenie krwi występuje w ciąży, przy przewodnieniu (np. po dużej ilości płynów podanych dożylnie) i w niewydolności serca. Obniżone białko w badaniach laboratoryjnych ma też część osób starszych, przewlekle chorych i długo leżących. Niewielki spadek u zdrowej osoby rzadko ma znaczenie, ale wyraźnie niski wynik zawsze warto omówić z lekarzem.

Badanie białka całkowitego na NFZ i prywatnie

Białko całkowite należy do podstawowych badań krwi i wykonuje je każde laboratorium biochemiczne. Może je zlecić lekarz rodzinny w ramach NFZ, a także każdy specjalista prowadzący leczenie. Prywatnie wykonasz je bez skierowania – w Szczecinie oferuje je praktycznie każdy punkt pobrań, a wynik bywa gotowy jeszcze tego samego dnia.

Z wynikiem z laboratorium idź do lekarza, który zlecił badanie, najczęściej do lekarza rodzinnego lub internisty. Zabierz pozostałe badania laboratoryjne – zwłaszcza albuminę, próby wątrobowe, kreatyninę i badanie moczu – oraz informację o lekach, diecie i ewentualnej utracie wagi. Na tej podstawie lekarz zdecyduje, czy potrzebne są dalsze badania laboratoryjne i konsultacja nefrologa, hepatologa albo hematologa.

Kiedy pilnie do lekarza

Pilnej pomocy wymagają szybko narastające obrzęki, duszność, znaczne zmniejszenie ilości oddawanego moczu, żółtaczka, objawy ciężkiego odwodnienia (splątanie, bardzo suche usta, omdlenia) oraz silne bóle kości z osłabieniem. W takich sytuacjach zgłoś się na SOR lub zadzwoń pod numer 112, nie czekając na wyniki z laboratorium.