Albumina w moczu (wskaźnik albumina/kreatynina)

Czym jest albumina w moczu i co mierzy wskaźnik UACR

Albumina to najważniejsze białko osocza krwi – utrzymuje wodę w naczyniach i przenosi wiele substancji. Zdrowe nerki działają jak gęste sito: przepuszczają do moczu wodę i drobne cząsteczki, ale zatrzymują albuminę. Gdy filtry nerkowe, czyli kłębuszki, zaczynają się uszkadzać, albumina przecieka do moczu. Dzieje się to bardzo wcześnie, często wiele lat przed spadkiem wydolności nerek.

Ilość albuminy w pojedynczej porcji moczu zależy od tego, jak bardzo mocz jest zagęszczony. Dlatego laboratorium oznacza w tej samej próbce także kreatyninę i podaje ich stosunek: UACR, czyli wskaźnik albumina/kreatynina. Takie przeliczenie sprawia, że wynik z porannej próbki dobrze odpowiada wydalaniu albuminy w ciągu całej doby.

To badanie laboratoryjne jest znacznie czulsze niż zwykły pasek do badania moczu. Pasek wykrywa białko dopiero przy dużym przecieku, a UACR pokazuje także niewielkie, ale ważne ilości albuminy.

Oznaczenie albuminy w moczu wykonuje się w laboratorium metodą immunochemiczną, czyli z użyciem przeciwciał, które rozpoznają wyłącznie albuminę. Większość laboratoriów robi je na tym samym analizatorze co inne badania laboratoryjne z moczu i krwi, dlatego wynik jest szybki. Istnieją też szybkie testy w gabinecie lekarskim, ale wynik z laboratorium jest dokładniejszy i łatwiej go porównywać w czasie.

Kiedy wykonuje się badanie albuminy w moczu

Według zaleceń Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego osoby z cukrzycą typu 2 powinny mieć oznaczany wskaźnik albumina/kreatynina od chwili rozpoznania, a osoby z cukrzycą typu 1 – zwykle po kilku latach choroby, potem raz w roku. Wytyczne KDIGO dotyczące przewlekłej choroby nerek zalecają łączenie UACR z eGFR u wszystkich osób z grupy ryzyka. To badanie laboratoryjne jest proste, a pozwala wykryć problem na etapie, gdy da się mu jeszcze skutecznie przeciwdziałać.

• cukrzyca typu 1 i 2 – coroczna kontrola nerek
• nadciśnienie tętnicze, zwłaszcza długo trwające lub słabo kontrolowane
• przewlekła choroba nerek – ocena stopnia uszkodzenia i postępu
• choroby serca i naczyń, otyłość, zespół metaboliczny
• choroby nerek w rodzinie, choroby autoimmunologiczne

Jak przygotować się do badania UACR

Do tego badania moczu wystarczy jedna porcja, najlepiej pierwsza poranna. Nie trzeba być na czczo, choć wielu pacjentów oddaje próbkę przy okazji porannego badania krwi na glukozę czy lipidy. Mocz oddaje się do czystego pojemnika ze środkowego strumienia.

Albumina w moczu przejściowo rośnie po dużym wysiłku, w gorączce, przy zakażeniu dróg moczowych, przy bardzo wysokim cukrze czy ciśnieniu, a także w niewyrównanej niewydolności serca. Krew miesiączkowa też zawyża wynik. Dlatego lepiej przełożyć badanie laboratoryjne, gdy jesteś chory albo w trakcie miesiączki. Próbkę dostarcz do laboratorium tego samego dnia, najlepiej w ciągu kilku godzin – jeśli punkt pobrań wymaga konkretnego pojemnika, laboratorium wyda go na miejscu.

Normy UACR i jak czytać wynik z laboratorium

Laboratoria w Polsce podają wynik w mg/g (miligramy albuminy na gram kreatyniny) albo w mg/mmol. Wartość 30 mg/g odpowiada mniej więcej 3 mg/mmol. Wytyczne KDIGO dzielą wynik na trzy kategorie: A1 – poniżej 30 mg/g, A2 – od 30 do 300 mg/g i A3 – powyżej 300 mg/g. Każde laboratorium podaje na wydruku swój zakres, a granice mogą się nieco różnić w zależności od metody.

Jeden podwyższony wynik nie wystarczy do rozpoznania. Zgodnie z zaleceniami wynik potwierdza się w kolejnych badaniach laboratoryjnych – zwykle o albuminurii mówi się, gdy co najmniej dwa z trzech oznaczeń w ciągu 3–6 miesięcy są nieprawidłowe. Lekarz zawsze czyta UACR razem z szacowanym przesączaniem kłębuszkowym eGFR, bo dopiero oba wyniki razem określają stadium przewlekłej choroby nerek.

Porównując wyniki z kolejnych lat, najlepiej wykonywać badanie w tym samym laboratorium. Różne laboratoria mogą używać innych odczynników i jednostek, a przeliczanie mg/mmol na mg/g łatwo prowadzi do pomyłek. Jeśli zmieniasz laboratorium, zwróć uwagę na jednostkę podaną na wydruku i pokaż lekarzowi wcześniejsze badania laboratoryjne.

Podwyższona albumina w moczu – co może oznaczać

Trwale zwiększone wydalanie albuminy jest sygnałem uszkodzenia nerek. Najczęstsze przyczyny to cukrzycowa choroba nerek i uszkodzenie nerek przez nadciśnienie. Albuminuria świadczy też o uszkodzeniu drobnych naczyń w całym organizmie, dlatego wiąże się z większym ryzykiem zawału i udaru. To ważne, bo daje czas na działanie: lepsza kontrola cukru, ciśnienia i lipidów oraz odpowiednio dobrane leki mogą spowolnić postęp choroby nerek. Skuteczne leczenie często zmniejsza albuminurię – kolejne badania laboratoryjne pokazują wtedy spadek UACR, co lekarz traktuje jako dobry znak.

Wynik w kategorii A3 oznacza duży przeciek i może wskazywać na chorobę kłębuszków nerkowych. Wtedy lekarz zwykle zleca dalsze badania krwi i moczu, na przykład kreatyninę we krwi, badanie ogólne moczu z osadem czy dobowe wydalanie białka, a często kieruje do nefrologa.

Niski wynik (A1) jest prawidłowy i nie ma znaczenia chorobowego. Oznacza, że nerki dobrze zatrzymują albuminę – osoby z cukrzycą czy nadciśnieniem i tak powinny powtarzać to badanie laboratoryjne raz w roku.

Albumina w moczu na NFZ i prywatnie

Wskaźnik albumina/kreatynina zleca zwykle lekarz prowadzący chorobę przewlekłą, na przykład diabetolog, nefrolog lub lekarz w ramach opieki nad osobą z cukrzycą. Bywa częścią zestawów takich jak pakiet badań dla osób z cukrzycą czy pakiet badań nerek. Prywatnie to badanie laboratoryjne można wykonać bez skierowania.

Wynik z większości laboratoriów jest gotowy tego samego lub następnego dnia. Do lekarza warto zabrać nie tylko UACR, ale też wyniki kreatyniny i eGFR, hemoglobiny glikowanej HbA1c oraz pomiary ciśnienia z domu. W wielu laboratoriach UACR można oznaczyć podczas jednej wizyty razem z innymi badaniami laboratoryjnymi, takimi jak glukoza czy lipidogram.

Kiedy z wynikiem albuminy w moczu iść szybko do lekarza

Albuminuria sama w sobie nie jest stanem nagłym. Szybciej trzeba się zgłosić, gdy wynik jest bardzo wysoki, a jednocześnie pojawiają się obrzęki nóg lub twarzy, pienienie się moczu, wyraźny spadek ilości moczu albo gwałtowny wzrost ciśnienia. Duszność, ból w klatce piersiowej czy objawy udaru wymagają natychmiastowej pomocy – SOR lub numer 112.