TRAb – przeciwciała przeciw receptorowi TSH

Czym są przeciwciała TRAb i co mierzy to badanie laboratoryjne

Na powierzchni komórek tarczycy znajdują się receptory TSH – „zamki”, do których pasuje hormon tyreotropowy wydzielany przez przysadkę. Kiedy TSH się do nich przyłącza, tarczyca dostaje sygnał: produkuj więcej hormonów i rośnij. W zdrowym organizmie ten mechanizm jest precyzyjnie regulowany.

W chorobie Gravesa-Basedowa układ odpornościowy wytwarza przeciwciała, które przyczepiają się do receptora TSH i działają jak fałszywy klucz. Pobudzają tarczycę bez przerwy, niezależnie od potrzeb organizmu. Skutkiem jest nadczynność tarczycy, często wole, a u części osób także zmiany w oczodołach, czyli orbitopatia. Rzadziej spotyka się przeciwciała blokujące receptor, które prowadzą do niedoczynności.

Badanie laboratoryjne TRAb mierzy łączną ilość przeciwciał skierowanych przeciw receptorowi TSH. Większość laboratoriów stosuje testy, które nie odróżniają przeciwciał pobudzających od blokujących, ale w praktyce, przy objawach nadczynności, dodatni wynik prawie zawsze oznacza przeciwciała pobudzające. Przeciwciała pobudzające bywają w opisach nazywane TSI.

Kiedy lekarz zleca oznaczenie TRAb

TRAb oznacza się przede wszystkim wtedy, gdy TSH jest obniżone, a wolna tyroksyna lub wolna trijodotyronina są podwyższone, czyli przy rozpoznanej nadczynności tarczycy. Wynik tego badania laboratoryjnego pomaga ustalić jej przyczynę bez wykonywania scyntygrafii – badania obrazowego z użyciem izotopu. To ważne, bo leczenie choroby Gravesa-Basedowa różni się od leczenia guzków nadczynnych czy zapalenia tarczycy.

• nadczynność tarczycy o niejasnej przyczynie
• objawy oczne: wytrzeszcz, zaczerwienienie, obrzęk powiek, podwójne widzenie, uczucie piasku pod powiekami
• ocena przed zakończeniem leczenia lekami przeciwtarczycowymi (zwykle po 12–18 miesiącach)
• ciąża lub planowanie ciąży u kobiety, która chorowała lub choruje na chorobę Gravesa-Basedowa, także po operacji tarczycy lub leczeniu jodem
• nadczynność tarczycy u noworodka matki z chorobą Gravesa-Basedowa
• różnicowanie nadczynności po porodzie (choroba Gravesa-Basedowa lub poporodowe zapalenie tarczycy)

Przygotowanie do badania krwi na TRAb

To zwykłe badanie krwi z żyły. Nie trzeba być na czczo, a pora dnia nie wpływa na poziom przeciwciał. Leków przeciwtarczycowych nie odstawia się przed badaniem – lekarz chce zobaczyć, jak zachowują się przeciwciała w trakcie leczenia.

Biotyna może zafałszować wynik w części laboratoriów, w których testy oparte są na reakcji z jej udziałem: duże dawki z suplementów mogą dać wynik fałszywie dodatni. Dlatego przed pobraniem warto ją odstawić. U kobiety w ciąży i u noworodka badanie laboratoryjne wykonuje się tak samo; u noworodka pobiera się niewielką ilość krwi z żyły lub z pięty.

Normy TRAb i odczytywanie wyniku z laboratorium

Wynik podaje się w jednostkach międzynarodowych na litr (IU/l, j.m./l). W często stosowanej metodzie wynik poniżej około 1,75 IU/l uznaje się za ujemny. Inne laboratoria mają progi około 1,0 lub 1,5 IU/l, a niektóre wyznaczają strefę wątpliwą, w której wynik należy powtórzyć lub ocenić z innymi danymi. Zawsze kieruj się zakresem z wydruku z laboratorium, w którym oddałeś krew.

W przeciwieństwie do przeciwciał anty-TPO, w przypadku TRAb wysokość wyniku ma znaczenie. Bardzo wysokie stężenie wiąże się z cięższym przebiegiem choroby, większym ryzykiem nawrotu po odstawieniu leków i, w ciąży, większym ryzykiem przejścia przeciwciał do dziecka. Dlatego lekarz porównuje kolejne badania laboratoryjne, najlepiej wykonane tą samą metodą.

Dodatni wynik TRAb – co oznacza

Dodatnie TRAb u osoby z nadczynnością tarczycy praktycznie potwierdza chorobę Gravesa-Basedowa – przeciwciała wykrywa się u ponad 90 procent chorych. Lekarz omawia wtedy możliwe metody leczenia: leki przeciwtarczycowe, leczenie jodem promieniotwórczym lub operację.

W trakcie leczenia lekami poziom TRAb zwykle stopniowo spada. Jeśli w badaniach laboratoryjnych po około roku lub półtora roku przeciwciała zniknęły, szansa na trwałą remisję po odstawieniu leków jest większa. Gdy nadal są wysokie, ryzyko nawrotu jest duże i lekarz może zaproponować dłuższe leczenie lub leczenie radykalne.

W ciąży przeciwciała TRAb przechodzą przez łożysko i mogą pobudzać tarczycę płodu. Dotyczy to także kobiet, które dawno temu miały usuniętą tarczycę lub leczyły się jodem – przeciwciała mogą krążyć przez lata. Dlatego zalecenia europejskie przewidują badanie laboratoryjne TRAb na początku ciąży i, jeśli wynik jest podwyższony, ponownie w drugim trymestrze. Wysokie miano wymaga obserwacji płodu w USG i badań noworodka po porodzie.

Ujemny wynik TRAb – jak go rozumieć

Wynik ujemny oznacza, że laboratorium nie wykryło przeciwciał przeciw receptorowi TSH. Przy nadczynności tarczycy kieruje to uwagę na inne przyczyny: wole guzkowe toksyczne, pojedynczy guzek nadczynny, zapalenie tarczycy, nadmiar jodu lub przyjmowanie zbyt dużych dawek hormonów. Lekarz może wtedy zlecić USG, scyntygrafię lub inne badania laboratoryjne. Rzadko chorobę Gravesa-Basedowa stwierdza się mimo ujemnego wyniku, zwłaszcza przy łagodnym przebiegu.

Obniżony wynik, poniżej progu, nie ma odrębnego znaczenia – liczy się tylko to, czy przeciwciała są obecne. U osoby leczonej z powodu choroby Gravesa-Basedowa ujemny wynik przed odstawieniem leków jest dobrym prognostykiem.

TRAb na NFZ i prywatnie – skierowanie i czas oczekiwania

Na NFZ TRAb zleca zwykle endokrynolog w poradni endokrynologicznej, a w ciąży także ginekolog lub endokrynolog prowadzący. Prywatnie badanie laboratoryjne można wykonać bez skierowania. W Szczecinie TRAb znajdziesz w ofercie większości laboratoriów, choć część z nich wysyła próbki do pracowni specjalistycznej, co wydłuża czas oczekiwania.

Laboratoria podają wynik zwykle po jednym do trzech dni roboczych. Na wizytę zabierz wszystkie dotychczasowe wyniki TRAb, aktualne TSH, FT4 i FT3, opis USG i listę leków. W ciąży poinformuj lekarza prowadzącego o każdej chorobie tarczycy w przeszłości – także przebytej wiele lat temu. Wyniki TRAb warto też dołączyć do innych badań laboratoryjnych w ciąży.

Kiedy z chorobą Gravesa-Basedowa pilnie do lekarza

Pilnej pomocy wymaga nagłe pogorszenie widzenia, silny ból oka, podwójne widzenie lub niemożność zamknięcia powiek – to mogą być objawy groźnej orbitopatii, która wymaga szybkiej konsultacji okulisty i endokrynologa. Wysoka gorączka, bardzo szybkie bicie serca, pobudzenie, splątanie lub wymioty u osoby z nadczynnością mogą oznaczać przełom tarczycowy – wtedy dzwoń pod 112. U osób przyjmujących leki przeciwtarczycowe gorączka z bólem gardła wymaga natychmiastowego wykonania morfologii krwi w laboratorium, bo leki te rzadko obniżają liczbę białych krwinek.