LDH – dehydrogenaza mleczanowa

Czym jest LDH i co mierzy to badanie

LDH, czyli dehydrogenaza mleczanowa, to enzym biorący udział w ostatnim etapie wytwarzania energii z glukozy. Przekształca mleczan w pirogronian i odwrotnie – to reakcja szczególnie ważna wtedy, gdy komórkom brakuje tlenu, na przykład w czasie intensywnego wysiłku. Enzym występuje niemal w każdej komórce ciała, ale najwięcej jest go w sercu, wątrobie, mięśniach szkieletowych, nerkach, płucach i czerwonych krwinkach.

Gdy komórki któregokolwiek z tych narządów są niszczone, LDH wydostaje się do krwi. Badanie laboratoryjne LDH mierzy całkowitą aktywność enzymu w surowicy. Podwyższony wynik mówi więc, że gdzieś w organizmie dochodzi do uszkodzenia lub szybkiego obrotu komórek, ale nie wskazuje, gdzie. LDH to klasyczny przykład badania laboratoryjnego czułego, lecz mało swoistego: wychwytuje wiele problemów, ale żadnego nie rozpoznaje samodzielnie. Z tego powodu laboratoria często wykonują je w zestawie z innymi oznaczeniami, a lekarz rzadko podejmuje decyzje wyłącznie na jego podstawie.

Istnieje pięć odmian enzymu, tak zwanych izoenzymów, przeważających w różnych narządach. Ich rozdział wykonują tylko niektóre laboratoria i dziś rzadko się go zleca. Zwykle lekarz łączy LDH z innymi badaniami laboratoryjnymi, które pomagają wskazać źródło problemu.

Kiedy lekarz zleca oznaczenie LDH

LDH rzadko jest badaniem pierwszego kontaktu. Najczęściej lekarz zleca je jako uzupełnienie innych badań laboratoryjnych, gdy szuka przyczyny konkretnego problemu:

• podejrzenie niedokrwistości hemolitycznej, czyli przyspieszonego rozpadu krwinek,
• niedokrwistość z dużymi krwinkami, np. przy niedoborze witaminy B12,
• diagnostyka i kontrola chłoniaków, białaczek i innych nowotworów krwi,
• nowotwory jądra i niektóre inne nowotwory – jako marker pomocniczy w ocenie zaawansowania i odpowiedzi na leczenie,
• uszkodzenie mięśni, choroby wątroby, ciężkie zapalenia płuc,
• ocena nasilenia niektórych chorób w szpitalu, np. ciężkich infekcji,
• analiza płynów z jam ciała, np. z opłucnej – wtedy LDH oznacza się w płynie i we krwi.

Przygotowanie do badania LDH i znaczenie hemolizy

LDH oznacza się w surowicy pobranej z żyły – to zwykłe badanie krwi. Większość laboratoriów zaleca przyjście rano, najlepiej na czczo, choć sam posiłek nie zmienia znacząco wyniku. Ważniejsze jest unikanie intensywnego wysiłku przez 2–3 dni, bo mięśnie są bogate w LDH, a trening potrafi podnieść wynik.

Kluczowa dla wiarygodności wyniku jest jakość próbki. Czerwone krwinki zawierają około sto pięćdziesiąt razy więcej LDH niż osocze. Gdy dojdzie do hemolizy, czyli rozpadu krwinek w probówce – przy trudnym pobraniu, zbyt cienkiej igle, potrząsaniu probówką lub zbyt długim transporcie – wynik jest fałszywie wysoki. Laboratorium zaznacza wtedy hemolizę na wydruku i badanie laboratoryjne trzeba powtórzyć.

Wynik może też zawyżyć opóźnione oddzielenie surowicy od krwinek. Dlatego próbka powinna trafić do laboratorium jak najszybciej. W Szczecinie LDH oznacza większość laboratoriów, a punkty pobrań przekazują próbki do analizy zwykle tego samego dnia.

Normy LDH i jak czytać wynik

Aktywność LDH podaje się w jednostkach na litr (U/l). U większości dorosłych wynik mieści się w przedziale około 125–220 U/l, choć niektóre laboratoria podają górną granicę do około 250 U/l. Różnice wynikają z metody pomiaru, a nawet z temperatury reakcji, dlatego wyniki z różnych laboratoriów trudno porównywać. Zawsze rozstrzyga zakres referencyjny wydrukowany przez laboratorium.

U dzieci, a zwłaszcza u niemowląt, LDH jest fizjologicznie wyższe niż u dorosłych, bo ich tkanki intensywnie rosną. Wzrost nieznaczny, do półtorej normy, często nie ma znaczenia klinicznego, zwłaszcza gdy inne badania laboratoryjne są prawidłowe. Wysokie lub stale rosnące wartości wymagają natomiast ustalenia przyczyny przez lekarza na podstawie innych badań laboratoryjnych.

Podwyższone LDH – możliwe przyczyny

Bardzo częstą przyczyną wysokiego LDH jest hemoliza – zarówno w probówce (błąd przedlaboratoryjny), jak i w organizmie. W niedokrwistości hemolitycznej rośnie zwykle także bilirubina pośrednia i liczba retikulocytów, a w morfologii widać niedokrwistość. Szczególnie wysokie LDH, nawet kilka tysięcy U/l, spotyka się w niedokrwistości megaloblastycznej spowodowanej niedoborem witaminy B12 lub kwasu foliowego.

LDH rośnie też w nowotworach, zwłaszcza w chłoniakach i białaczkach, w których komórki szybko się dzielą i rozpadają. W chłoniakach i nowotworach jądra wysokie LDH jest jednym z czynników branych pod uwagę przy ocenie zaawansowania i rokowania. Nie jest to jednak badanie laboratoryjne do wykrywania nowotworów u zdrowych osób i nie powinno być wykonywane w tym celu na własną rękę. U osób leczonych onkologicznie lekarz porównuje kolejne wyniki, najlepiej z tego samego laboratorium, by ocenić odpowiedź na leczenie.

Inne przyczyny to: choroby wątroby (np. zapalenie, przerzuty), uszkodzenie mięśni po urazie lub wysiłku (razem z kinazą kreatynową CK i aminotransferazą AST), zawał nerki lub płuca, ciężkie zapalenie płuc, mononukleoza zakaźna i inne infekcje wirusowe. Dawniej LDH wykorzystywano przy podejrzeniu zawału serca, ale dziś do tego celu służy troponina.

Obniżone LDH – czy ma znaczenie

Niskie LDH praktycznie nie ma znaczenia klinicznego. Bardzo rzadko spotyka się wrodzony niedobór jednej z podjednostek enzymu, który u części osób może objawiać się nietolerancją wysiłku. Typowo jednak wynik poniżej normy nie wymaga dalszych badań laboratoryjnych ani leczenia.

LDH na NFZ i prywatnie, z czym iść do lekarza

LDH zleca lekarz w ramach diagnostyki – najczęściej hematolog, onkolog, internista lub lekarz w szpitalu. Prywatnie to badanie laboratoryjne można wykonać bez skierowania w większości laboratoriów. Wynik jest zwykle gotowy tego samego lub następnego dnia roboczego.

Samo podwyższone LDH bez objawów i z prawidłową morfologią często okazuje się skutkiem hemolizy w probówce lub wysiłku. Lekarz zwykle zaleca wtedy powtórzenie badania krwi w dobrych warunkach. Na wizytę zabierz morfologię krwi, próby wątrobowe, bilirubinę i wcześniejsze wyniki z laboratorium.

Kiedy z wynikiem LDH pilnie do lekarza

Pilnej konsultacji wymagają: bardzo wysokie LDH połączone z nagłym osłabieniem, bladością lub zażółceniem skóry, ciemnym moczem, dusznością, gorączką, powiększonymi węzłami chłonnymi, nocnymi potami lub szybkim chudnięciem. Takie objawy mogą świadczyć o ostrym rozpadzie krwinek lub o chorobie nowotworowej krwi.

Przy duszności, bólu w klatce piersiowej, utracie przytomności lub bardzo złym samopoczuciu zadzwoń pod 112 lub zgłoś się na SOR – nie czekaj na wyniki badań laboratoryjnych.