Chlorki

Czym są chlorki i za co odpowiadają

Chlorki to jony chloru o ujemnym ładunku. Pochodzą głównie z soli kuchennej, czyli chlorku sodu, dlatego ich stężenie we krwi zwykle zmienia się razem ze stężeniem sodu. Są najważniejszym ujemnie naładowanym jonem w płynie otaczającym komórki.

Chlorki pomagają utrzymać właściwą ilość wody w różnych częściach organizmu i równowagę ładunków elektrycznych. Odgrywają ważną rolę w utrzymaniu odpowiedniego pH krwi, czyli równowagi między kwasami a zasadami. Współpracują przy tym z wodorowęglanami – gdy jednych przybywa, drugich zwykle ubywa. Chlorki są też składnikiem kwasu solnego w żołądku, dlatego długotrwałe wymioty prowadzą do ich utraty.

Stężenie chlorków regulują przede wszystkim nerki. Samo oznaczenie chlorków rzadko daje lekarzowi pełną odpowiedź – to badanie laboratoryjne pomocnicze, które nabiera znaczenia dopiero w zestawieniu z sodem, potasem i parametrami równowagi kwasowo-zasadowej.

Kiedy oznacza się chlorki

W laboratoriach chlorki najczęściej są częścią jonogramu, czyli zestawu elektrolitów. Lekarz zleca je głównie w takich sytuacjach:

• przedłużające się wymioty lub biegunka, odwodnienie
• podejrzenie zaburzeń równowagi kwasowo-zasadowej, czyli zakwaszenia lub zasadowicy organizmu
• choroby nerek, w tym zaburzenia pracy kanalików nerkowych
• leczenie lekami moczopędnymi i długotrwałe podawanie płynów dożylnych w szpitalu
• niewyrównana cukrzyca, ciężkie choroby płuc, niewydolność serca
• kontrola stanu pacjentów w szpitalu, przed i po operacji

Przygotowanie do badania chlorków i pobranie

Chlorki oznacza się w zwykłym badaniu krwi z żyły, zwykle z tej samej probówki co sód i potas, więc dla laboratorium to żaden dodatkowy kłopot. Nie trzeba być na czczo tylko z powodu chlorków, ale jeśli w tym samym pobraniu masz inne badania laboratoryjne, na przykład glukozę, przyjdź rano po nocnej przerwie w jedzeniu.

Przed badaniem pij tak jak zwykle. Odwodnienie po saunie, intensywnym treningu lub alkoholu może podwyższyć wynik, a wymioty czy biegunka w ostatnich dniach mocno go zmieniają. Leków stałych nie odstawiaj – leki moczopędne, sterydy i leki zobojętniające wpływają na chlorki, ale lekarz uwzględnia to przy interpretacji.

W szpitalu chlorki często oznacza się także w gazometrii – w krwi tętniczej lub żylnej, na specjalnym analizatorze. Wynik z gazometrii i z laboratorium centralnego może się minimalnie różnić, bo laboratoria stosują nieco inne metody.

Normy chlorków i jak czytać wynik z laboratorium

W badaniach laboratoryjnych chlorki podaje się w mmol/l. U większości dorosłych zakres referencyjny wynosi mniej więcej 98–107 mmol/l, choć niektóre laboratoria przyjmują 96–106 mmol/l. Decyduje zawsze zakres wydrukowany obok wyniku przez laboratorium, które wykonało oznaczenie.

Lekarz rzadko patrzy na same chlorki. Porównuje je z sodem: jeśli oba są podwyższone lub obniżone w podobnym stopniu, przyczyną jest zwykle zaburzenie gospodarki wodnej. Jeśli chlorki zmieniają się inaczej niż sód, podejrzewa zaburzenie pH krwi. Z sodu, chlorków i wodorowęglanów lekarz może obliczyć lukę anionową, która pomaga rozpoznać przyczynę zakwaszenia organizmu, na przykład w cukrzycy, niewydolności nerek czy po zatruciach.

Podwyższone chlorki – co mogą oznaczać

Wysokie chlorki, czyli hiperchloremia, w wynikach z laboratorium najczęściej towarzyszą odwodnieniu – wtedy w badaniach laboratoryjnych podwyższony jest także sód. Pojawiają się też przy długotrwałej biegunce, gdy organizm traci wodorowęglany, a w ich miejsce nerki zatrzymują chlorki. Taki stan nazywa się kwasicą hiperchloremiczną.

Inne przyczyny to choroby kanalików nerkowych, zwane kwasicą kanalikową, długotrwałe podawanie dużych ilości soli fizjologicznej w szpitalu, niektóre leki oraz hiperwentylacja, czyli zbyt szybkie i głębokie oddychanie. Lekarz ustala przyczynę, oceniając sód, potas we krwi, gazometrię i pracę nerek.

Obniżone chlorki – co mogą oznaczać

Niskie chlorki, czyli hipochloremia, w badaniu laboratoryjnym najczęściej są skutkiem długotrwałych wymiotów lub odsysania treści żołądkowej – z kwasem solnym organizm traci wtedy dużo chloru. Prowadzi to do zasadowicy metabolicznej, czyli zbyt zasadowego odczynu krwi, któremu często towarzyszy niski potas.

Spadek chlorków powodują też leki moczopędne, nadmierne pocenie, niewydolność serca i stany z nadmiarem wody w organizmie – wtedy razem z chlorkami obniżony jest zwykle sód. Rzadziej przyczyną są choroby nadnerczy czy przewlekłe choroby płuc z zatrzymaniem dwutlenku węgla. Niewielkie odchylenie bez objawów i przy prawidłowych pozostałych badaniach laboratoryjnych zwykle nie ma większego znaczenia.

Chlorki we krwi a test potowy

Warto odróżnić chlorki we krwi od tzw. testu potowego, w którym mierzy się chlorki w pocie. Test potowy jest podstawowym badaniem w diagnostyce mukowiscydozy i wykonuje się go w wyspecjalizowanych ośrodkach. Chlorki we krwi u osób z mukowiscydozą zwykle są prawidłowe, więc zwykłe badanie krwi nie służy do rozpoznania tej choroby.

Chlorki na NFZ i prywatnie – z czym iść do lekarza

Na NFZ chlorki zleca zwykle lekarz w ramach diagnostyki – często specjalista lub lekarz w szpitalu, a w przychodni najczęściej jako część elektrolitów. Prywatnie wykonasz je bez skierowania w wielu laboratoriach, także w Szczecinie, osobno lub w jonogramie. Laboratoria oznaczają chlorki zwykle tą samą metodą co sód i potas, więc dołączenie ich do zestawu nie wymaga dodatkowej probówki. Wynik jest zwykle gotowy tego samego lub następnego dnia roboczego.

Z nieprawidłowym wynikiem z laboratorium idź do lekarza, który zlecił badanie. Zabierz informację o wymiotach, biegunce, przyjmowanych lekach oraz wcześniejsze badania laboratoryjne – zwłaszcza sód, potas i kreatyninę. Często lekarz zleca uzupełniająco gazometrię lub badanie moczu. Przy podejrzeniu chorób kanalików nerkowych laboratorium może też oznaczyć chlorki w moczu – to pomaga ocenić, czy nerki prawidłowo zatrzymują lub wydalają ten elektrolit. Kolejne badania laboratoryjne zależą już od tego, co lekarz podejrzewa.

Kiedy pilnie do lekarza

Same chlorki rzadko są wynikiem alarmowym, ale ich wyraźne odchylenie zwykle idzie w parze z innymi zaburzeniami. Pilnej pomocy wymagają: uporczywe wymioty lub biegunka z objawami odwodnienia, przyspieszony lub bardzo głęboki oddech, splątanie, silne osłabienie, kołatanie serca. W takiej sytuacji jedź na SOR lub dzwoń pod 112, nie czekając na kolejne badania laboratoryjne.