Gazometria krwi
Gazometria ocenia, jak płuca dostarczają tlen i usuwają dwutlenek węgla oraz czy krew ma prawidłowe pH. Wyjaśniamy, skąd pobiera się krew i jak czytać wynik.
- Rodzaj: badanie – inne badania
- Materiał: krew
- Inne nazwy: gazometria tętnicza, gazometria włośniczkowa, gazometria żylna, równowaga kwasowo-zasadowa, parametry krytyczne, pH krwi, ABG
- Czas oczekiwania na wynik: kilka minut – analiza wykonywana od razu po pobraniu
Jak przygotować się do badania
- Przez 5–10 minut przed pobraniem odpocznij w pozycji siedzącej lub leżącej; wysiłek i zdenerwowanie zmieniają oddech i wynik.
- Powiedz, czy oddychasz tlenem i z jakim przepływem – trzeba to zapisać na zleceniu.
- Nie pal papierosów co najmniej kilka godzin przed badaniem, jeśli lekarz nie zaleci inaczej.
- Poinformuj o lekach przeciwkrzepliwych – po nakłuciu tętnicy trzeba dłużej uciskać miejsce wkłucia.
- Nie trzeba być na czczo, chyba że lekarz łączy gazometrię z innymi badaniami krwi wymagającymi przerwy w jedzeniu.
Normy – przykładowe zakresy referencyjne
| Parametr | Zakres | Uwagi |
|---|---|---|
| pH (krew tętnicza) | ok. 7,35–7,45 | poniżej – kwasica, powyżej – zasadowica |
| pCO2 – ciśnienie dwutlenku węgla | ok. 35–45 mmHg (4,7–6,0 kPa) | zależy głównie od wentylacji płuc |
| pO2 – ciśnienie tlenu (krew tętnicza) | ok. 80–100 mmHg (10,7–13,3 kPa) | u osób starszych prawidłowo nieco niższe; w krwi żylnej znacznie niższe |
| HCO3- – wodorowęglany | ok. 22–26 mmol/l | główny bufor regulowany przez nerki |
| BE – nadmiar/niedobór zasad | ok. od -2 do +2 mmol/l | część laboratoriów podaje zakres od -3 do +3 |
| SaO2 – wysycenie hemoglobiny tlenem | ok. 95–98% | w krwi tętniczej |
Zakresy są orientacyjne. Rozstrzyga zakres referencyjny wydrukowany na wyniku – laboratoria stosują różne metody i odczynniki.
Czym jest gazometria i co mierzy
Każda komórka ciała potrzebuje tlenu, a przy pracy wytwarza dwutlenek węgla i kwasy. Płuca pobierają tlen i usuwają dwutlenek węgla, a nerki pozbywają się nadmiaru kwasów i odzyskują wodorowęglany. Dzięki temu krew ma bardzo stały odczyn – pH utrzymuje się w wąskim przedziale, bo od niego zależy praca enzymów, serca i mózgu.
Gazometria to badanie laboratoryjne, które pokazuje, jak te mechanizmy działają w danej chwili. Analizator w laboratorium lub przy łóżku chorego mierzy bezpośrednio pH, ciśnienie parcjalne tlenu (pO2) i dwutlenku węgla (pCO2), a na tej podstawie wylicza stężenie wodorowęglanów (HCO3-), nadmiar lub niedobór zasad (BE) i wysycenie hemoglobiny tlenem (SaO2). Nowoczesne aparaty, z których korzystają szpitalne laboratoria, oznaczają przy okazji także sód, potas, chlorki, wapń zjonizowany, glukozę, mleczany i hemoglobinę.
W przeciwieństwie do większości badań laboratoryjnych gazometria daje obraz chwilowy. Wynik może zmienić się w ciągu kilkunastu minut, np. po podaniu tlenu, zmianie ustawień respiratora czy rozpoczęciu leczenia, dlatego w szpitalu często powtarza się ją wielokrotnie w ciągu doby.
Kiedy wykonuje się gazometrię krwi
To badanie laboratoryjne zleca się przede wszystkim w stanach nagłych i u osób z przewlekłymi chorobami płuc. To jedno z podstawowych badań laboratoryjnych na szpitalnym oddziale ratunkowym i w intensywnej terapii.
- duszność, nasilenie przewlekłej obturacyjnej choroby płuc (POChP) lub astmy, zapalenie płuc,
- kwalifikacja do domowego leczenia tlenem i jego kontrola,
- zaburzenia świadomości, zatrucia, w tym tlenkiem węgla,
- ciężkie stany ogólne: wstrząs, posocznica, rozległe urazy, ostre niewydolności narządów,
- podejrzenie kwasicy ketonowej w cukrzycy lub zaburzeń kwasowo-zasadowych w chorobach nerek,
- uporczywe wymioty lub biegunka z odwodnieniem, zwłaszcza u dzieci,
- kontrola chorych na respiratorze lub z nieinwazyjną wentylacją.
Gazometria tętnicza, włośniczkowa i żylna – jak wygląda pobranie
Najdokładniejsza jest gazometria tętnicza. Krew pobiera się cienką igłą zwykle z tętnicy promieniowej na nadgarstku, rzadziej z tętnicy ramiennej lub udowej. Przed nakłuciem tętnicy promieniowej lekarz lub pielęgniarka sprawdzają krążenie w dłoni prostym uciskiem (tzw. test Allena). Nakłucie bywa bardziej bolesne niż zwykłe pobranie z żyły, a potem trzeba uciskać miejsce wkłucia przez kilka minut.
Gazometria włośniczkowa (kapilarna) polega na pobraniu krwi z rozgrzanego płatka ucha lub opuszki palca do cienkiej kapilary. Po rozgrzaniu krew włośniczkowa przypomina składem tętniczą, dlatego taki sposób stosuje się często w poradniach chorób płuc i u dzieci, a wiele laboratoriów przyjmuje taką próbkę jako równoważną. Gazometria żylna wystarcza do oceny pH, wodorowęglanów i dwutlenku węgla, ale nie nadaje się do oceny utlenowania, bo krew żylna oddała już tlen tkankom.
To badanie krwi wymaga szczególnej staranności, większej niż inne badania laboratoryjne. Próbkę pobiera się do strzykawki lub kapilary z heparyną, usuwa pęcherzyki powietrza, szczelnie zamyka i analizuje najpóźniej w ciągu kilkunastu–kilkudziesięciu minut. Dlatego gazometrię wykonuje się zwykle tam, gdzie stoi analizator: w szpitalnym laboratorium, na oddziale lub w poradni pulmonologicznej, a nie w typowym punkcie pobrań, który wysyła próbki do odległych laboratoriów.
Normy gazometrii i jak czytać wynik
Przykładowe zakresy dla krwi tętniczej u dorosłych podano w tabeli. Poszczególne laboratoria mogą stosować nieco inne granice, zależne od analizatora, a ciśnienia gazów podają w milimetrach słupa rtęci (mmHg) lub w kilopaskalach (kPa) – 1 kPa to około 7,5 mmHg. Prawidłowe pO2 obniża się z wiekiem i zależy od tego, czy pacjent oddycha powietrzem, czy tlenem. Zawsze rozstrzyga zakres podany przez laboratorium na wydruku i ocena lekarza.
Lekarz czyta wynik tego badania laboratoryjnego krok po kroku. Najpierw patrzy na pH: poniżej 7,35 to kwasica, powyżej 7,45 – zasadowica. Potem sprawdza, co jest przyczyną. Jeśli winne są zmiany pCO2, mówi się o zaburzeniu oddechowym, a jeśli wodorowęglanów i BE – o metabolicznym. Na końcu ocenia, czy organizm próbuje to wyrównać: przy kwasicy metabolicznej przyspiesza oddech, przy przewlekłej niewydolności oddechowej nerki zatrzymują wodorowęglany.
Nieprawidłowe wyniki gazometrii – co mogą oznaczać
Niskie pO2 (hipoksemia) oznacza, że krew zawiera za mało tlenu. Przyczyną bywa zapalenie płuc, zaostrzenie POChP, zatorowość płucna, obrzęk płuc czy przewlekłe choroby śródmiąższowe. Wysokie pCO2 (hiperkapnia) świadczy o niewydolności oddechowej – płuca nie usuwają wystarczająco dwutlenku węgla, np. przy ciężkiej POChP, osłabieniu mięśni oddechowych lub po lekach i substancjach hamujących oddech.
Niskie pCO2 pojawia się przy szybkim oddychaniu – w hiperwentylacji wywołanej lękiem, bólem, gorączką, ale też jako wyrównanie kwasicy metabolicznej. Kwasica metaboliczna, czyli niskie pH z niskimi wodorowęglanami i ujemnym BE, występuje w kwasicy ketonowej w cukrzycy, ciężkiej niewydolności nerek, posocznicy, wstrząsie i niektórych zatruciach. Zasadowica metaboliczna z wysokimi wodorowęglanami bywa skutkiem uporczywych wymiotów lub leków moczopędnych.
Gazometria rzadko wystarcza sama. Lekarz łączy ją z innymi badaniami laboratoryjnymi, które laboratorium może wykonać z tego samego pobrania: jonogramem, stężeniem potasu, kreatyniną czy glukozą, a przy podejrzeniu kwasicy ketonowej – z oceną ciał ketonowych w moczu. Przy niskim utlenowaniu znaczenie ma też morfologia krwi, bo niedokrwistość zmniejsza ilość tlenu przenoszonego przez krew.
Gazometria przed domowym leczeniem tlenem
U osób z przewlekłą niewydolnością oddechową, najczęściej w przebiegu POChP, gazometria decyduje o kwalifikacji do domowego leczenia tlenem. Badanie laboratoryjne wykonuje się w okresie stabilnym, kilka tygodni po zaostrzeniu, w spoczynku i podczas oddychania powietrzem. Kryteria opierają się głównie na pO2 – zwykle bardzo niskich wartościach, w okolicy 55 mmHg lub niższych – i na objawach powikłań, np. obciążenia serca czy podwyższonego hematokrytu.
Gazometrię powtarza się potem na tlenie, zwykle w tym samym laboratorium, aby sprawdzić, czy przepływ jest właściwy i czy nie dochodzi do niebezpiecznego wzrostu pCO2. To badanie laboratoryjne zleca pulmonolog, który decyduje o leczeniu i jego kontroli.
Gazometria na NFZ, prywatnie i kiedy wezwać pomoc
Gazometrię wykonuje się głównie w ramach leczenia szpitalnego i specjalistycznego na NFZ – na SOR, w oddziałach i w poradniach chorób płuc. Ze względu na wymagania transportu próbki rzadko robi się ją w zwykłych punktach pobrań; część dużych laboratoriów szpitalnych i niektóre laboratoria przy poradniach przyjmują pacjentów prywatnie, zwykle z zaleceniem lekarza. W Szczecinie gazometrię wykonują przede wszystkim szpitalne laboratoria i pracownie przy oddziałach chorób płuc. Wynik z laboratorium jest gotowy po kilku minutach.
Jeśli masz nagłą, narastającą duszność, sinienie warg, ból w klatce piersiowej, splątanie lub senność u osoby z chorobą płuc, nie czekaj na badania laboratoryjne – dzwoń pod 112 lub jedź na SOR. Pilnej pomocy wymaga też podejrzenie zatrucia tlenkiem węgla: ból głowy, nudności i osłabienie u kilku domowników jednocześnie, zwłaszcza w pomieszczeniu z piecykiem gazowym.
Najczęstsze pytania
Czy pobranie krwi do gazometrii boli?
Gazometria tętnicza bywa bardziej odczuwalna niż zwykłe pobranie z żyły, bo tętnica leży głębiej i jest otoczona nerwami. Ból trwa zwykle krótko. Gazometria z płatka ucha jest znacznie mniej nieprzyjemna i często wystarcza w poradni, a laboratorium analizuje ją tak samo szybko.
Czy przed gazometrią trzeba być na czczo?
Zwykle nie. Ważniejszy jest odpoczynek przed badaniem, unikanie palenia i informacja, czy oddychasz tlenem. Jeśli przy okazji pobiera się inne badania krwi wymagające czczości, lekarz o tym poinformuje.
Czym gazometria różni się od pulsoksymetru?
Pulsoksymetr na palcu szacuje tylko wysycenie hemoglobiny tlenem. Gazometria jest badaniem laboratoryjnym, które mierzy dokładnie tlen i dwutlenek węgla oraz pH krwi. Pulsoksymetr nie wykryje np. wzrostu dwutlenku węgla ani kwasicy.
Czy wynik gazometrii z płatka ucha jest wiarygodny?
Po dobrym rozgrzaniu płatka ucha wynik dobrze odzwierciedla pH i pCO2 krwi tętniczej, a pO2 – z pewnym przybliżeniem. Przy ciężkich stanach i zaburzeniach krążenia lekarz wybiera gazometrię tętniczą.
Gdzie zrobić to badanie w Szczecinie
Krew do tego badania pobiera się w punkcie pobrań, a próbkę bada laboratorium. W Szczecinie gazometria krwi wykonuje wiele laboratoriów – w naszym katalogu jest 78 laboratoriów i punktów pobrań. Przed wizytą sprawdź w wybranym laboratorium, czy wykonuje to oznaczenie na miejscu i jak długo czeka się na wynik.
Diagnostyka – punkt pobrań, ul. Wiślana 14
ul. Wiślana 14, Szczecin Wielgowo-Sławociesze-Zdunowo
- teraz zamknięte
Diagnostyka – punkt pobrań, al. Bohaterów Warszawy 17/2
al. Bohaterów Warszawy 17/2, Szczecin Turzyn
- teraz zamknięte
Z wynikiem do lekarza
Wynik badania krwi najlepiej omówić z lekarzem, który je zlecił. W razie potrzeby pomoże: pulmonolog, internista, nefrolog, szpital.
Powiązane badania laboratoryjne
- Jonogram – elektrolity – Jonogram, czyli oznaczenie elektrolitów, obejmuje zwykle sód, potas i chlorki. Ich zaburzenia mogą wpływać na pracę serca, mięśni i mózgu. Wyjaśniamy, kiedy wykonać jonogram, jak się przygotować i co oznaczają wyniki poszczególnych składników.
- Potas – Potas to elektrolit obecny głównie wewnątrz komórek, niezbędny do pracy serca, mięśni i nerwów. Wyjaśniamy, kiedy zbadać potas, jak przygotować się do pobrania, by uniknąć fałszywego wyniku, jakie są normy i co oznacza hipokaliemia i hiperkaliemia.
- Morfologia krwi – Morfologia krwi ocenia krwinki czerwone, białe i płytki krwi. Wyjaśniamy, co oznaczają skróty WBC, RBC, HGB, MCV czy PLT, jak się przygotować i kiedy wynik wymaga pilnej konsultacji.
- Kreatynina – Kreatynina to produkt przemiany mięśni usuwany przez nerki. Jej stężenie we krwi pokazuje, jak sprawnie nerki filtrują krew. Wyjaśniamy, jak się przygotować, jakie są normy i co znaczy wynik za wysoki lub za niski.
- Glukoza we krwi (cukier na czczo) – Oznaczenie glukozy we krwi na czczo pozwala wykryć cukrzycę i stan przedcukrzycowy. Wyjaśniamy normy według Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego, przygotowanie i to, co zrobić z nieprawidłowym wynikiem.
- Ciała ketonowe w moczu – Ketony w moczu to parametr badania ogólnego moczu. Mogą pojawić się po głodówce, wymiotach czy diecie ketogenicznej, ale u osób z cukrzycą bywają sygnałem groźnej kwasicy. Sprawdź, jak czytać wynik.
Opis ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza. Nie zmieniaj leczenia na podstawie samego wyniku. W nagłym przypadku dzwoń pod numer 112.