Magnez

Czym jest magnez i co mierzy badanie magnezu we krwi

Magnez to pierwiastek, bez którego nie działa kilkaset enzymów w naszym ciele. Bierze udział w przewodzeniu impulsów nerwowych, w skurczu i rozkurczu mięśni, w pracy serca, w wytwarzaniu energii w komórkach i w budowie kości. Dostarczamy go z jedzeniem – z kaszami, pełnoziarnistym pieczywem, orzechami, nasionami, roślinami strączkowymi, zielonymi warzywami i wodą mineralną.

Większość magnezu w organizmie znajduje się w kościach i wewnątrz komórek. We krwi krąży tylko około 1 procenta jego zapasów. To ważne dla zrozumienia wyniku: badanie laboratoryjne mierzy stężenie magnezu w surowicy, czyli w płynnej części krwi, a nie całkowity zapas w ciele. Organizm stara się utrzymać stały poziom we krwi, nawet kosztem zapasów w kościach, dlatego łagodny niedobór może przez długi czas nie dawać nieprawidłowego wyniku.

Za równowagę magnezu odpowiadają głównie jelita, które go wchłaniają, oraz nerki, które decydują, ile wydalić z moczem. Każda choroba lub lek, który wpływa na te narządy, może więc zmienić wynik oznaczenia wykonywanego w laboratorium.

Kiedy lekarz zleca oznaczenie magnezu

Magnez nie należy do podstawowych badań krwi, czyli do tych badań laboratoryjnych, które wykonuje się u każdego zdrowego dorosłego. Lekarz kieruje na nie, gdy objawy lub choroby sugerują zaburzenia gospodarki elektrolitowej. Często zleca je razem z jonogramem, czyli zestawem elektrolitów, ponieważ niedobór magnezu idzie w parze z niedoborem potasu i wapnia.

• nawracające skurcze mięśni, drżenie, mrowienie wokół ust i palców, drganie powiek
• zaburzenia rytmu serca, kołatanie serca, nieprawidłowości w EKG
• przewlekłe biegunki, choroby jelit, stan po operacjach przewodu pokarmowego
• długotrwałe przyjmowanie leków moczopędnych, leków hamujących wydzielanie kwasu żołądkowego lub niektórych antybiotyków
• nadużywanie alkoholu, niedożywienie, cukrzyca źle wyrównana
• choroby nerek i kontrola przy leczeniu, które może obniżać lub podwyższać magnez
• uporczywie niski potas lub wapń, który nie wyrównuje się mimo leczenia

Jak przygotować się do badania magnezu i jak wygląda pobranie

To badanie laboratoryjne wykonuje się z krwi żylnej pobieranej z żyły w zgięciu łokcia. Większość laboratoriów zaleca, by przyjść rano, na czczo, choć sam magnez nie zmienia się mocno po posiłku. Pobranie trwa kilka minut, a próbka trafia do laboratorium w probówce na surowicę.

Duży wpływ na wynik ma jakość próbki. Magnez jest obecny w krwinkach w większym stężeniu niż w surowicy, dlatego hemoliza, czyli rozpad krwinek w probówce, zawyża wynik. Zdarza się to przy trudnym pobraniu, długim trzymaniu stazy, energicznym wstrząsaniu probówką lub opóźnionym transporcie. Gdy laboratorium zauważy hemolizę, może poprosić o ponowne pobranie.

Przed badaniem warto powiedzieć lekarzowi o suplementach z magnezem i o lekach przeczyszczających lub zobojętniających kwas żołądkowy, które często zawierają magnez. U dzieci pobranie wygląda tak samo, a dla najmłodszych laboratoria używają mniejszych probówek.

Normy magnezu i jak czytać wynik z laboratorium

W Polsce wynik podaje się najczęściej w milimolach na litr (mmol/l), rzadziej w miligramach na decylitr (mg/dl). U większości dorosłych zakres referencyjny wynosi około 0,65–1,05 mmol/l, ale laboratoria różnią się metodą i populacją, na której wyznaczyły normę. Dlatego zawsze patrz na zakres wydrukowany obok wyniku przez to laboratorium, które wykonało oznaczenie.

Wynik badania laboratoryjnego na dolnej granicy normy u osoby z typowymi objawami nie wyklucza niedoboru, bo – jak wspomnieliśmy – krew zawiera tylko drobną część magnezu. Z kolei pojedynczy wynik lekko poza zakresem bez objawów często wymaga po prostu powtórzenia. Lekarz ocenia magnez razem z innymi badaniami laboratoryjnymi: potasem, wapniem, kreatyniną i czasem z wydalaniem magnezu w moczu.

Na wynik wpływa też poziom białek we krwi, zwłaszcza albuminy, bo część magnezu krąży z nimi związana. Przy bardzo niskiej albuminie całkowity magnez może być zaniżony, choć jego aktywna część jest prawidłowa.

Niski magnez we krwi – możliwe przyczyny i objawy

Hipomagnezemia, czyli niedobór magnezu we krwi, jest znacznie częstsza niż jego nadmiar. Najczęściej wynika z utraty magnezu przez przewód pokarmowy (przewlekłe biegunki, choroby zapalne jelit, celiakia, wymioty) albo przez nerki (leki moczopędne, źle wyrównana cukrzyca, niektóre leki stosowane w onkologii i przeszczepach). Ważną przyczyną jest nadużywanie alkoholu oraz długotrwałe przyjmowanie leków hamujących wydzielanie kwasu żołądkowego.

Objawy to skurcze i drżenie mięśni, mrowienie, osłabienie, rozdrażnienie, a w cięższych przypadkach zaburzenia rytmu serca i drgawki. Niedobór magnezu utrudnia też wyrównanie potasu i wapnia – dlatego lekarz, widząc oporny na leczenie niski poziom potasu, często sprawdza magnez. Podobnie bywa z obniżonym stężeniem wapnia. Wynik bywa obniżony także w ciąży, po dużych operacjach i przy niedożywieniu.

Mylące bywa to, że wiele osób przypisuje niedoborowi magnezu każde drganie powieki czy zmęczenie. Takie objawy mają wiele przyczyn i pojedyncze badanie laboratoryjne nie zawsze je wyjaśni, a wyrównywanie elektrolitów bez wyjaśnienia źródła problemu na własną rękę nie jest dobrym pomysłem.

Wysoki magnez we krwi – co może oznaczać

Hipermagnezemia zdarza się rzadko, bo zdrowe nerki szybko usuwają nadmiar magnezu. Pojawia się głównie u osób z zaawansowaną niewydolnością nerek – dlatego przy podwyższonym wyniku lekarz patrzy na stężenie kreatyniny i eGFR. Drugą przyczyną jest przyjmowanie dużych ilości preparatów z magnezem, zwłaszcza leków przeczyszczających lub zobojętniających kwas, szczególnie przez osoby starsze z osłabioną pracą nerek.

Wynik badania laboratoryjnego bywa też zawyżony z przyczyn technicznych: przez hemolizę próbki, którą laboratoria zwykle odnotowują na wydruku. Rzadziej podwyższony magnez obserwuje się przy niedoczynności nadnerczy, odwodnieniu, ciężkich urazach z rozpadem tkanek, a w szpitalu – w trakcie podawania magnezu dożylnie.

Łagodnie podwyższony magnez zwykle nie daje objawów. Wyraźny nadmiar powoduje osłabienie, senność, nudności, spadek ciśnienia, zwolnienie akcji serca i osłabienie odruchów. Bardzo wysokie stężenia są niebezpieczne dla serca i oddychania.

Magnez na NFZ i prywatnie, czas oczekiwania na wynik

Oznaczenie magnezu zleca zwykle lekarz prowadzący – internista, kardiolog lub nefrolog – w ramach diagnostyki objawów albo kontroli leczenia, a w szpitalu jest jednym z rutynowych badań laboratoryjnych przy zaburzeniach elektrolitowych. Czy lekarz rodzinny może je zlecić na NFZ w konkretnej przychodni, warto zapytać na miejscu. Prywatnie badanie można wykonać bez skierowania – w Szczecinie oferuje je większość punktów pobrań.

Wynik jest zwykle gotowy tego samego lub następnego dnia roboczego. Z wydrukiem tego badania laboratoryjnego warto iść do lekarza, który zlecił badanie, razem z wynikami innych badań krwi, zwłaszcza potasu, wapnia i kreatyniny, oraz z listą leków i suplementów. Jeśli pomiar powtarzasz, rób to najlepiej w tym samym laboratorium, bo różne laboratoria stosują nieco inne metody, a wyniki z jednego miejsca łatwiej porównać.

Kiedy z wynikiem magnezu pilnie do lekarza

Wyraźnie niski lub wysoki magnez wymaga szybkiej oceny lekarskiej, nawet jeśli nie ma objawów. W badaniach laboratoryjnych takie wartości nazywa się alarmowymi, a wiele laboratoriów samo kontaktuje się wtedy ze zleceniodawcą.

Natychmiast wezwij pomoc (112) lub jedź na SOR, jeśli pojawią się drgawki, silne kołatanie serca, omdlenie, duszność, bardzo wolne tętno, znaczne osłabienie mięśni lub splątanie – szczególnie u osoby z chorobą nerek, po długotrwałych biegunkach albo przyjmującej duże ilości preparatów z magnezem.