Test na narkotyki z moczu

Czym jest test na narkotyki z moczu i jak działa

Test na narkotyki z moczu wykrywa substancje psychoaktywne albo ich metabolity, czyli produkty, w które organizm zamienia narkotyk, zanim wydali go z moczem. Badanie moczu to najczęściej wybierana metoda, bo metabolity utrzymują się w nim dłużej niż we krwi, a pobranie jest proste i bezbolesne.

Większość testów przesiewowych działa na zasadzie reakcji z przeciwciałami (metoda immunochemiczna). Tak działają zarówno kasetki i paski z apteki, jak i analizatory używane w badaniach laboratoryjnych. Test ma określony próg odcięcia: wynik jest dodatni dopiero wtedy, gdy stężenie przekracza tę granicę. Dzięki temu śladowe ilości, na przykład z biernego wdychania dymu, zwykle nie dają wyniku dodatniego.

Przesiew to jednak dopiero pierwszy krok. W poważnych sytuacjach wynik dodatni potwierdza się w laboratorium toksykologicznym metodą chromatografii połączonej ze spektrometrią mas. To badanie laboratoryjne rozpoznaje konkretną cząsteczkę i podaje jej stężenie, więc praktycznie eliminuje fałszywe wyniki.

Jakie substancje wykrywa panel narkotykowy

Laboratoria oferują panele od kilku do kilkunastu substancji. Zakres trzeba dobrać do sytuacji – inne badania laboratoryjne zleca się przy podejrzeniu zatrucia, inne w leczeniu uzależnienia, a jeszcze inne na potrzeby pracodawcy. Najczęściej panel obejmuje:

• kannabinoidy (metabolit THC) – marihuana i haszysz
• amfetaminę i metamfetaminę oraz MDMA (ecstasy)
• kokainę (wykrywany jest jej metabolit, benzoilekgonina)
• opiaty (morfina, kodeina, heroina) oraz osobno metadon, buprenorfinę, tramadol czy fentanyl
• benzodiazepiny – leki uspokajające i nasenne
• barbiturany, ketaminę, trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne – w szerszych panelach

Kiedy wykonuje się test na narkotyki z moczu

Lekarz zleca takie badanie moczu przy niejasnych zaburzeniach świadomości, pobudzeniu, drgawkach czy podejrzeniu zatrucia – wtedy zwykle robi się je w szpitalu w trybie pilnym. Test jest też ważną częścią leczenia uzależnień: pomaga monitorować abstynencję i leczenie substytucyjne. Wykonuje się go również na potrzeby pracodawców, w sprawach sądowych i rodzinnych oraz w ośrodkach terapii.

Rodzice mogą kupić test w aptece lub zgłosić się z nastolatkiem do punktu pobrań. Warto pamiętać, że samo badanie laboratoryjne nie rozwiązuje problemu – wynik dodatni najlepiej omówić ze specjalistą terapii uzależnień, a rozmowa z dzieckiem jest ważniejsza niż sam test.

Jak przebiega pobranie i co sprawdza laboratorium

Do tego badania laboratoryjnego mocz oddaje się do zwykłego pojemnika i nie trzeba być na czczo. Gdy test ma znaczenie prawne, pobranie może odbywać się pod nadzorem, a próbkę zabezpiecza się i opisuje tak, by nie dało się jej podmienić. W takich sytuacjach liczy się udokumentowany łańcuch przekazania próbki – nie każde laboratorium wykonuje badania z tą procedurą, więc trzeba zapytać o to wcześniej.

Laboratoria sprawdzają też, czy próbka jest wiarygodna. Ocenia się temperaturę moczu tuż po oddaniu, ciężar właściwy moczu, odczyn pH oraz stężenie kreatyniny w moczu. Bardzo rozcieńczony mocz, na przykład po wypiciu kilku litrów wody, albo dodatek obcej substancji zostaje zwykle wykryty, a wynik opisany jako niewiarygodny.

Wynik dodatni, ujemny i okna wykrywalności

Ujemny wynik badania laboratoryjnego oznacza, że stężenie substancji jest poniżej progu odcięcia. Nie dowodzi, że ktoś nigdy nie zażył narkotyku – mógł go przyjąć dawno, w małej dawce, albo była to substancja, której test nie obejmuje. Standardowe badania laboratoryjne zwykle nie wykrywają wielu nowych substancji psychoaktywnych, zwanych potocznie dopalaczami.

Wynik dodatni w teście przesiewowym oznacza, że wykryto substancję lub coś do niej podobnego. Fałszywie dodatni wynik mogą dać niektóre leki, na przykład wybrane leki na przeziębienie, przeciwdepresyjne czy przeciwpsychotyczne. Opiaty mogą wyjść po leku z kodeiną, a czasem po zjedzeniu dużej ilości maku. Dlatego wynik przesiewowy, od którego zależą ważne decyzje, zawsze potwierdza się w laboratorium metodą chromatograficzną.

Okno wykrywalności to czas, w którym substancję da się wykryć w moczu. Jest tylko orientacyjne, bo zależy od dawki, częstości używania, masy ciała i metabolizmu. Podane niżej czasy pochodzą z badań laboratoryjnych prowadzonych u dorosłych i u konkretnej osoby mogą być krótsze lub dłuższe.

• amfetamina i metamfetamina – zwykle około 1–3 dni
• kokaina – zwykle około 2–4 dni
• opiaty – zwykle około 1–3 dni
• marihuana – po jednorazowym użyciu kilka dni, przy regularnym paleniu nawet kilka tygodni
• benzodiazepiny – od kilku dni do kilku tygodni, zależnie od leku

Test na narkotyki w laboratorium i z apteki

Test kasetkowy z apteki daje szybki wynik, ale łatwo o błąd w odczycie, a dodatni wynik nie jest potwierdzeniem. Badanie laboratoryjne wykonane w punkcie pobrań jest dokładniejsze: wykonuje je diagnosta, analizator podaje wynik obiektywnie, a w razie potrzeby laboratorium przekazuje próbkę do potwierdzenia. W Szczecinie badanie przesiewowe wykonuje wiele punktów pobrań, a potwierdzenia robią wyspecjalizowane laboratoria toksykologiczne.

To badanie laboratoryjne zleca zwykle lekarz psychiatra, lekarz terapii uzależnień, lekarz medycyny pracy lub lekarz w szpitalu. Prywatnie można je wykonać bez skierowania. Wynik przesiewowy jest zwykle gotowy tego samego dnia, a badanie potwierdzające trwa kilka dni roboczych.

Przy przewlekłym używaniu substancji lekarz często zleca dodatkowe badania krwi, na przykład aminotransferazę ALT i enzym GGTP, które pokazują obciążenie wątroby, a także kreatyninę do oceny nerek. Takie badania laboratoryjne nie wykrywają narkotyków, ale pomagają ocenić skutki ich używania.

Kiedy pilnie wezwać pomoc

Przy podejrzeniu zatrucia nie ma sensu czekać na test. Utrata przytomności, bardzo wolny lub nieregularny oddech, drgawki, silne pobudzenie z wysoką temperaturą ciała, ból w klatce piersiowej lub bardzo szybkie bicie serca wymagają natychmiastowego wezwania pomocy pod numerem 112. Ratownikom warto powiedzieć, co i kiedy mogło zostać przyjęte – to nie jest donos, tylko informacja, która ratuje życie.