Wysoki parathormon przy prawidłowym wapniu – czym jest normokalcemiczna nadczynność przytarczyc

Streszczenie badania prostym językiem

O co chodzi w tym badaniu

Przytarczyce to cztery małe gruczoły na szyi, które wytwarzają parathormon (PTH). Hormon ten utrzymuje właściwe stężenie wapnia we krwi. W klasycznej pierwotnej nadczynności przytarczyc jeden lub więcej gruczołów wytwarza za dużo PTH, przez co wapń we krwi rośnie. Może to prowadzić do kamicy nerkowej, osteoporozy i złamań.

Od kilkunastu lat opisuje się postać normokalcemiczną: PTH jest stale podwyższony, ale wapń we krwi pozostaje prawidłowy. Wykrywa się ją najczęściej przy szukaniu przyczyn kamicy nerkowej lub osteoporozy. Autorki z Lenox Hill Hospital w Nowym Jorku i Szpitala Uniwersyteckiego w Pizie podsumowały, jak ją rozpoznawać, jak często występuje i jak postępować.

Jak przeprowadzono badanie

Był to przegląd narracyjny, czyli opisowe omówienie literatury i zaleceń międzynarodowych – głównie IV Międzynarodowych Warsztatów na temat bezobjawowej nadczynności przytarczyc z 2013 roku i konsensusu Europejskiego Towarzystwa Endokrynologicznego z 2021 roku – bez łączenia wyników w obliczeniach.

Co wykazało

Rozpoznanie wymaga, by podwyższony PTH potwierdzić w kilku badaniach laboratoryjnych w odstępie co najmniej 3 miesięcy, przy stale prawidłowym wapniu całkowitym i zjonizowanym. Pomiar wapnia zjonizowanego jest ważny, bo według cytowanych prac pozwala przeklasyfikować od 4 do 64% chorych do klasycznej postaci z podwyższonym wapniem.

To rozpoznanie z wykluczenia. Najpierw trzeba wykluczyć wtórne przyczyny wzrostu PTH, które są częste: niedobór witaminy D (stężenie 25(OH)D powinno wynosić co najmniej 20 ng/ml według warsztatów z 2013 roku, a co najmniej 30 ng/ml według konsensusu europejskiego), chorobę nerek (eGFR poniżej 60 ml/min), zaburzenia wchłaniania, nadmierne wydalanie wapnia z moczem i niektóre leki, np. lit.

Powtarzanie badań ma znaczenie. W dużym badaniu populacyjnym podwyższony PTH przy prawidłowym wapniu stwierdzono u 3,1% z 3450 osób, ale po 8 latach utrzymywał się tylko u 13 z 64 osób, u których powtórzono badanie. Przy ścisłych kryteriach choroba wydaje się rzadka – dotyczy 0,1–0,7% badanych. Jej naturalny przebieg nie jest znany: w różnych grupach u od 0 do 19% chorych w ciągu kilku lat pojawiło się podwyższone stężenie wapnia, a części osób PTH sam się normalizował.

Dane o leczeniu są skąpe. Leki stosowane w osteoporozie poprawiały gęstość kości, a po operacji przytarczyc w małych badaniach u około połowy osób z osteoporozą gęstość kości wzrosła. Operacja jest jednak trudniejsza niż w postaci klasycznej, bo zmienione gruczoły są mniejsze, częściej zmienionych jest kilka i trudniej je zlokalizować w badaniach obrazowych.

Co to oznacza dla pacjenta

Jeśli w wynikach masz podwyższony parathormon przy prawidłowym wapniu, nie musi to oznaczać choroby przytarczyc. Często przyczyną jest niedobór witaminy D albo choroba nerek. Lekarz zwykle zleci powtórzenie PTH i wapnia (także zjonizowanego), oznaczenie witaminy D, ocenę pracy nerek i czasem wapnia w dobowej zbiórce moczu.

Autorki zalecają ostrożność w kierowaniu na operację – rozważa się ją u osób z pewnym rozpoznaniem, powikłaniami, takimi jak kamica czy złamania, i wyraźnie widocznym gruczołem w badaniach obrazowych. Decyzję podejmuje endokrynolog, najlepiej we współpracy z doświadczonym chirurgiem.

Ograniczenia badania

To przegląd opisowy, bez systematycznego wyszukiwania. Autorki podkreślają, że niewiele badań stosowało ścisłe kryteria rozpoznania, a wiele grup pochodziło z ośrodków specjalistycznych, gdzie trafiają chorzy z powikłaniami – to może zawyżać częstość kamicy i osteoporozy. Badania leczenia były małe, a niektóre obejmowały zaledwie kilku pacjentów. Progi witaminy D i pracy nerek różnią się między zaleceniami.

Najważniejsze w skrócie

Podwyższony parathormon przy prawidłowym wapniu wymaga powtórzenia badań i wykluczenia częstych przyczyn wtórnych, zwłaszcza niedoboru witaminy D i choroby nerek. Prawdziwa normokalcemiczna nadczynność przytarczyc jest rzadka, jej przebieg mało poznany, a o operacji decyduje się ostrożnie.