Badania krwi w kierunku celiakii – jak trafne są przeciwciała tTG i EMA

Streszczenie badania prostym językiem

O co chodzi w tym badaniu

Celiakia to choroba, w której gluten – białko pszenicy, żyta i jęczmienia – wywołuje reakcję odpornościową uszkadzającą jelito cienkie. Może dawać biegunki, bóle brzucha, zmęczenie czy utratę masy ciała, ale też bardzo niespecyficzne objawy. Szacuje się, że rozpoznana jest tylko u części chorych.

Diagnostyka zaczyna się od badania laboratoryjnego krwi na przeciwciała, głównie przeciw transglutaminazie tkankowej w klasie IgA (tTG IgA) i przeciw endomysium (EMA), a tradycyjnie potwierdza się ją biopsją jelita podczas gastroskopii. Coraz częściej mówi się o rozpoznawaniu celiakii bez biopsji. Autorzy z Wielkiej Brytanii sprawdzili, jak trafne są same badania krwi.

Jak przeprowadzono badanie

Był to przegląd systematyczny z metaanalizą prowadzony metodami Cochrane. Przeszukano siedem baz danych od 1990 do 2020 roku. Włączano tylko badania kohortowe, w których wyniki przeciwciał porównano z biopsją jelita. Pominięto badania typu „chorzy kontra zdrowi”, bo zawyżają trafność testów.

Do przeglądu weszło 113 badań z udziałem 28 338 osób, wszystkie prowadzone w szpitalach i poradniach specjalistycznych. Wyniki liczono osobno dla dorosłych i dzieci.

Co wykazało

U dorosłych tTG IgA wykrywał 90,7% chorych na celiakię, a prawidłowy wynik dawał u 87,4% osób zdrowych. U dzieci czułość była bardzo wysoka – 97,7% – ale swoistość niższa, 70,2%, z dużą niepewnością. Oznacza to, że ujemny wynik tTG dobrze wyklucza chorobę, a dodatni nie zawsze ją potwierdza.

Przeciwciała EMA u dorosłych prawie nigdy nie były dodatnie u osób bez celiakii – swoistość wyniosła 99,6% – choć wykrywały nieco mniej chorych (88,0%). U dzieci EMA miały czułość 94,5% i swoistość 93,8%.

Autorzy obliczyli też, że gdyby tymi testami badać osoby z objawami u lekarza rodzinnego, gdzie celiakię ma około 2% badanych, pojawiałoby się sporo wyników fałszywie dodatnich. Dlatego EMA może być przydatne jako drugi test po dodatnim tTG.

Co to oznacza dla pacjenta

Jeśli lekarz podejrzewa u ciebie celiakię, pierwszym krokiem jest zwykle badanie krwi na tTG IgA razem z całkowitym IgA. Całkowite IgA sprawdza się po to, by nie przeoczyć niedoboru tej klasy przeciwciał, który może dawać fałszywie ujemny wynik.

Bardzo ważne: badanie wykonuje się, jedząc gluten. Przejście na dietę bezglutenową przed testem może sprawić, że wynik wyjdzie prawidłowy mimo choroby. Dodatni wynik nie powinien być powodem do samodzielnej zmiany diety – o dalszej diagnostyce, w tym ewentualnej biopsji, zdecyduje gastroenterolog.

Ograniczenia badania

Większość danych uznano za obarczone wysokim ryzykiem błędu, głównie dlatego, że biopsję oceniano ze znajomością wyniku przeciwciał. Badania stosowały różne testy i różne progi dodatniego wyniku, więc do głównych obliczeń weszło tylko po pięć lub sześć badań, a wyniki znacznie się między sobą różniły. Wszystkie pochodziły z opieki specjalistycznej, gdzie celiakia jest częstsza niż wśród pacjentów lekarza rodzinnego. Przegląd nie obejmował szybkich testów domowych ani badań przesiewowych u osób zdrowych.

Najważniejsze w skrócie

Przeciwciała tTG IgA są dobrym pierwszym badaniem w kierunku celiakii i dobrze ją wykluczają, a EMA u dorosłych rzadko dają fałszywy alarm. Badania wykonuje się na diecie z glutenem, a wynik interpretuje lekarz.