IgA całkowite

Czym jest immunoglobulina A i co pokazuje badanie IgA całkowitego

Immunoglobuliny to przeciwciała – białka wytwarzane przez komórki odpornościowe, które rozpoznają bakterie, wirusy i inne obce cząsteczki. Wyróżnia się pięć klas: IgG, IgA, IgM, IgE i IgD. Immunoglobulina A pełni szczególną rolę, bo chroni błony śluzowe dróg oddechowych, przewodu pokarmowego i dróg moczowych. Znajduje się też w ślinie, łzach i mleku matki, ale w rutynowych badaniach laboratoryjnych mierzy się ją we krwi.

Badanie laboratoryjne IgA całkowitego mierzy łączną ilość tej immunoglobuliny we krwi, bez rozróżniania, przeciwko czemu jest skierowana. To inne badanie laboratoryjne niż oznaczenie konkretnych przeciwciał w klasie IgA, na przykład przeciw transglutaminazie. Laboratoria wykonują je najczęściej metodą nefelometrii lub turbidymetrii, czyli pomiaru zmętnienia próbki po dodaniu odczynnika.

Poziom IgA zmienia się z wiekiem. Noworodek prawie nie ma własnej IgA, a stężenie rośnie stopniowo i wartości typowe dla dorosłych osiąga dopiero w wieku kilkunastu lat. Dlatego w badaniach laboratoryjnych dzieci tak ważne są normy dla wieku.

Kiedy wykonuje się badanie IgA całkowitego

Najczęstszym powodem, dla którego lekarz zleca to badanie krwi, jest diagnostyka celiakii. Razem z przeciwciałami anty-tTG IgA oznacza się IgA całkowite, by sprawdzić, czy organizm w ogóle wytwarza immunoglobulinę A. Przy jej niedoborze test anty-tTG IgA zawsze wyjdzie ujemny i może uśpić czujność. Dlatego oba oznaczenia wchodzą w skład pakietu badań w kierunku celiakii.

Inne wskazania to:

• nawracające zapalenia zatok, oskrzeli, płuc lub ucha, szczególnie u dzieci,
• przewlekłe biegunki lub nawracające zakażenia pasożytem Giardia,
• podejrzenie pierwotnego niedoboru odporności – wtedy razem z IgG i IgM,
• przewlekłe choroby wątroby, niektóre choroby nerek, zwłaszcza nefropatia IgA,
• ocena nieprawidłowego wyniku proteinogramu i podejrzenie szpiczaka,
• planowane przetoczenie krwi u osoby z wcześniej stwierdzonym niedoborem IgA.

Jak przygotować się do badania krwi na IgA

Przygotowanie jest proste. Krew pobiera się z żyły, zwykle rano, ale pora dnia ani posiłek nie wpływają istotnie na wynik. Wiele osób wykonuje to badanie krwi przy okazji innych oznaczeń, które wymagają bycia na czczo – wtedy obowiązują zasady dla tamtych badań laboratoryjnych.

Ostra infekcja może przejściowo podnieść poziom immunoglobulin, dlatego przy planowej diagnostyce odporności lepiej odczekać kilka tygodni po chorobie. Niektóre leki, między innymi część leków przeciwpadaczkowych i leki hamujące odporność, mogą obniżać IgA. Nie odstawiaj ich samodzielnie przed wizytą w laboratorium – po prostu poinformuj lekarza i pracownika laboratorium.

Normy IgA całkowitego i jak czytać wynik

W Polsce laboratoria podają wynik najczęściej w g/l (gramach na litr), rzadziej w mg/dl – 1 g/l to 100 mg/dl. U większości dorosłych norma mieści się w przedziale około 0,7–4,0 g/l. Każde laboratorium podaje jednak na wydruku własny zakres referencyjny, zależny od metody i grupy wiekowej, i to on jest punktem odniesienia.

U dzieci zakresy są niższe i szerokie – inny dla niemowlęcia, inny dla przedszkolaka i nastolatka. Wynik poniżej normy dla wieku u małego dziecka nie musi oznaczać choroby, bo układ odpornościowy wciąż dojrzewa. Rozpoznanie wybiórczego niedoboru IgA stawia się zwykle dopiero po 4. roku życia, gdy wynik jest bardzo niski, a IgG i IgM są prawidłowe.

Pojedynczy wynik lekko poza zakresem rzadko ma znaczenie, zwłaszcza gdy różne laboratoria stosują nieco inne granice normy. Lekarz ocenia go razem z objawami, innymi badaniami laboratoryjnymi i, w razie potrzeby, powtarza oznaczenie w tym samym laboratorium.

Wysokie IgA całkowite – możliwe przyczyny

Podwyższone IgA to zwykle wynik przewlekłego pobudzenia układu odpornościowego. Do częstych przyczyn należą przewlekłe zakażenia, przewlekłe choroby wątroby (w tym związane z alkoholem), choroby autoimmunologiczne, takie jak reumatoidalne zapalenie stawów, oraz nieswoiste zapalenia jelit. Bywa też podwyższone w nefropatii IgA, czyli chorobie nerek z odkładaniem się tej immunoglobuliny w kłębuszkach.

W badaniach laboratoryjnych osób starszych rzadziej przyczyną okazuje się rozrost jednego klonu komórek plazmatycznych – szpiczak IgA lub tzw. gammapatia monoklonalna o nieokreślonym znaczeniu. Gdy wynik jest wyraźnie wysoki, lekarz zleca elektroforezę białek, czyli proteinogram, a laboratorium może wykonać immunofiksację, która pokazuje, czy białko jest monoklonalne. Zwykle uzupełnia się też morfologię krwi, badanie moczu i ocenę nerek.

Niskie IgA całkowite – co może oznaczać

Najczęstszą przyczyną bardzo niskiego wyniku jest wybiórczy niedobór IgA – najczęstszy wrodzony niedobór odporności. W Europie dotyczy mniej więcej jednej osoby na kilkaset. Wiele osób nie ma żadnych objawów i dowiaduje się o nim przypadkiem, właśnie przy badaniach laboratoryjnych w kierunku celiakii. Inni chorują częściej na infekcje dróg oddechowych, mają przewlekłe biegunki, częściej zakażenia lambliami, które wykrywa się w kale, choroby autoimmunologiczne i alergie.

Niedobór IgA ma praktyczne znaczenie przy celiakii: badania przeciwciał w klasie IgA tracą wartość, więc laboratoria wykonują wtedy testy w klasie IgG. Ważna jest też informacja przy przetoczeniu krwi – u części osób z niedoborem występują przeciwciała przeciw IgA, które mogą wywołać ciężką reakcję. Osoba ze stwierdzonym niedoborem powinna o tym mówić lekarzom przed zabiegami.

Inne przyczyny niskiego IgA, które wyjaśniają dalsze badania laboratoryjne, to pospolity zmienny niedobór odporności (wtedy niskie są także IgG i IgM), utrata białek z moczem lub przez jelito, leczenie immunosupresyjne oraz fizjologicznie młody wiek.

Badanie IgA na NFZ i prywatnie

Na NFZ oznaczenie IgA zleca zwykle lekarz specjalista – immunolog, gastroenterolog, pediatra lub nefrolog – w ramach diagnostyki. Prywatnie badanie wykonuje się bez skierowania; w Szczecinie jest dostępne w większości punktów pobrań. Laboratoria wydają wynik zwykle w ciągu jednego–trzech dni, a niektóre laboratoria udostępniają go także w internecie, po zalogowaniu kodem z potwierdzenia.

Na wizytę weź wydruk z normą dla wieku, wcześniejsze wyniki immunoglobulin, jeśli były robione, oraz listę infekcji z ostatniego roku. Przy wyniku nieprawidłowym przydatne będą też inne badania laboratoryjne, na przykład oznaczenie IgG, IgM i IgE całkowitego.

Kiedy niski lub wysoki wynik wymaga pilnej wizyty

Sam wynik IgA z laboratorium rzadko jest powodem do nagłej interwencji; to badanie laboratoryjne służy diagnostyce planowej. Pilnie do lekarza trzeba zgłosić się przy wysokiej gorączce z dusznością, ciężkich lub szybko nawracających infekcjach, a także przy objawach, które mogą towarzyszyć chorobie szpiku: bólach kości, dużym osłabieniu, nagłym spadku ilości oddawanego moczu. Duszność, sinienie warg lub zaburzenia świadomości wymagają wezwania pomocy pod numer 112.