Anty-tTG IgA – przeciwciała przeciw transglutaminazie tkankowej

Czym są przeciwciała anty-tTG IgA i co mierzy to badanie

Transglutaminaza tkankowa to enzym obecny w wielu tkankach, także w ścianie jelita cienkiego. W celiakii enzym ten zmienia fragmenty glutenu w taki sposób, że układ odpornościowy zaczyna traktować je jako zagrożenie. Przy okazji powstają przeciwciała skierowane przeciwko samej transglutaminazie – to właśnie one są mierzone w tym badaniu laboratoryjnym.

Przeciwciała należą do klasy IgA, czyli immunoglobulin wytwarzanych głównie w błonach śluzowych, między innymi w jelicie. Ich ilość we krwi, mierzona w badaniach laboratoryjnych, zwykle odzwierciedla nasilenie zapalenia jelita: im wyższe miano, tym większe prawdopodobieństwo, że kosmki jelitowe są uszkodzone. Laboratoria oznaczają je najczęściej metodą immunoenzymatyczną lub chemiluminescencyjną, w pełni zautomatyzowaną, dzięki czemu wynik z laboratorium jest powtarzalny.

Badanie anty-tTG IgA jest bardzo czułe – u większości osób z aktywną celiakią, które jedzą gluten, daje wynik dodatni. Dlatego zalecenia europejskie wskazują je jako pierwsze badanie laboratoryjne przy podejrzeniu choroby, zarówno u dzieci, jak i u dorosłych.

Kiedy lekarz zleca badanie anty-tTG

Test wykonuje się, gdy objawy lub inne wyniki badań laboratoryjnych mogą wskazywać na celiakię. Typowe sytuacje to przewlekła biegunka lub zaparcia, wzdęcia, chudnięcie, niedokrwistość z niedoboru żelaza, niewyjaśnione podwyższenie aktywności ALT, osteoporoza w młodym wieku, nawracające afty, a u dzieci – słabe przybieranie na wadze i niski wzrost.

Badanie przesiewowe zaleca się także osobom z grup ryzyka, nawet bez objawów: krewnym pierwszego stopnia chorych na celiakię, osobom z cukrzycą typu 1, autoimmunologicznym zapaleniem tarczycy, zespołem Downa, Turnera lub Williamsa oraz z niedoborem IgA. U dzieci z cukrzycą typu 1 badania laboratoryjne w kierunku celiakii powtarza się okresowo, zwykle co rok lub dwa.

Drugim ważnym zastosowaniem tego badania laboratoryjnego jest kontrola leczenia. U osoby z rozpoznaną celiakią, która przestrzega diety bezglutenowej, miano anty-tTG powinno stopniowo spadać, zwykle do normy w ciągu kilkunastu miesięcy. Utrzymujący się wysoki wynik sugeruje, że gluten nadal trafia do diety, często nieświadomie.

Jak przygotować się do badania krwi na anty-tTG

Najważniejszy warunek to dieta zawierająca gluten. Przeciwciała powstają w odpowiedzi na gluten, więc po jego odstawieniu ich poziom spada i badanie krwi może dać wynik fałszywie ujemny. Nie zaczynaj diety bezglutenowej „na próbę” przed diagnostyką – utrudnia to postawienie rozpoznania nawet na wiele miesięcy.

Jeżeli dieta została już wprowadzona, gastroenterolog może zaproponować ponowne włączenie glutenu na kilka tygodni przed pobraniem albo wybrać inne narzędzie, na przykład badanie genetyczne HLA-DQ2/DQ8. Pora dnia, posiłek ani cykl miesiączkowy nie mają znaczenia dla tego badania laboratoryjnego. Krew pobiera się z żyły, a laboratorium potrzebuje do oznaczenia jedynie niewielkiej ilości surowicy.

Normy anty-tTG i jak czytać wynik

Wynik podaje się zwykle w jednostkach U/ml (czasem RU/ml lub CU). Nie istnieje jedna norma dla wszystkich – każde laboratorium stosuje zestaw określonego producenta i na wydruku podaje własną wartość odcięcia. W jednym laboratorium wynik ujemny może oznaczać wartość poniżej 7 U/ml, w innym poniżej 20 U/ml. Wiele laboratoriów wyróżnia też przedział graniczny.

Z tego powodu lekarz patrzy przede wszystkim na krotność górnej granicy normy (tzw. ULN). Wynik nieznacznie przekraczający próg jest mniej pewny niż wynik dziesięciokrotnie wyższy od normy. Kolejnych pomiarów u tej samej osoby najlepiej dokonywać w tym samym laboratorium, aby dało się je rzetelnie porównać.

Interpretacja ma sens tylko przy prawidłowym poziomie immunoglobuliny A całkowitej. Przy jej niedoborze test w klasie IgA będzie ujemny niezależnie od stanu jelita, a laboratoria proponują wtedy oznaczenia w klasie IgG.

Dodatni wynik anty-tTG – co może oznaczać

Dodatni wynik przy diecie z glutenem najczęściej oznacza celiakię, zwłaszcza gdy jest wysoki. Nie jest to jednak samodzielne rozpoznanie. U dorosłych lekarz zwykle kieruje na gastroskopię z pobraniem kilku wycinków z dwunastnicy, aby ocenić stan kosmków. U dzieci przy wyniku powyżej dziesięciu norm i dodatnim teście EmA w drugiej próbce możliwe jest rozpoznanie bez biopsji.

Niskie dodatnie wyniki zdarzają się czasem w innych sytuacjach: przy chorobach autoimmunologicznych, przewlekłych chorobach wątroby, niewydolności serca czy w infekcjach jelitowych. Dlatego wynik graniczny lub słabo dodatni zwykle weryfikuje się kolejnymi badaniami laboratoryjnymi, a nie od razu dietą.

U osoby już leczonej wysoki lub rosnący w kolejnych badaniach laboratoryjnych wynik najczęściej wskazuje na błędy w diecie. Warto wtedy skorzystać z pomocy dietetyka, który pomoże znaleźć ukryte źródła glutenu.

Ujemny wynik anty-tTG i jego ograniczenia

Wynik ujemny przy prawidłowym IgA całkowitym i zwykłej diecie sprawia, że celiakia jest mało prawdopodobna. Fałszywie ujemne wyniki mogą jednak wystąpić przy ograniczeniu glutenu, niedoborze IgA, u małych dzieci poniżej drugiego roku życia (u nich lekarz czasem dodaje przeciwciała przeciw deamidowanym peptydom gliadyny) oraz podczas leczenia lekami hamującymi odporność.

Przy silnych objawach i ujemnym wyniku z laboratorium lekarz może mimo wszystko zlecić gastroskopię lub test genetyczny. Ujemny wynik nie wyklucza też innych przyczyn dolegliwości – nietolerancji laktozy, zespołu jelita drażliwego czy alergii pokarmowej.

Anty-tTG na NFZ, prywatnie i w pakiecie

Na NFZ badanie zleca zwykle gastroenterolog lub pediatra, często w ramach diagnostyki objawów lub kontroli choroby. Prywatnie można je wykonać bez skierowania w większości punktów pobrań, także w Szczecinie, samodzielnie albo jako część pakietu w kierunku celiakii razem z IgA całkowitym i EmA. Laboratorium zwykle wydaje wynik w ciągu kilku dni.

Z wynikiem idź do lekarza rodzinnego, pediatry lub gastroenterologa. Zabierz wszystkie wcześniejsze badania laboratoryjne, w tym morfologię i poziom żelaza w surowicy, a także informację, jak wyglądała dieta w ostatnich tygodniach. Jeśli wyniki pochodzą z różnych laboratoriów, przynieś oryginalne wydruki z zakresami referencyjnymi.

Kiedy pilnie szukać pomocy

Sam wynik anty-tTG, nawet bardzo wysoki, nie jest powodem do wizyty na SOR, a jego omówienie z lekarzem może poczekać na planową wizytę. Pilnej pomocy wymagają natomiast objawy, które mogą towarzyszyć zaawansowanej chorobie jelit: uporczywa biegunka z odwodnieniem, krew w stolcu, silny ból brzucha, szybka utrata masy ciała, omdlenia lub znaczne osłabienie. U niemowląt i małych dzieci niepokojące są apatia, brak mokrych pieluch i odmowa picia. W takich sytuacjach nie czekaj na wyniki z laboratorium – skontaktuj się z lekarzem lub zadzwoń pod 112.