EmA – przeciwciała przeciw endomysium

Czym są przeciwciała EmA i co wykrywa to badanie

Endomysium to delikatna warstwa tkanki łącznej, która otacza pojedyncze włókna mięśni gładkich, na przykład w ścianie przełyku czy jelita. U osób z celiakią, które jedzą gluten, układ odpornościowy wytwarza przeciwciała w klasie IgA, przyczepiające się właśnie do tej struktury. Badanie laboratoryjne EmA wykrywa je w surowicy krwi.

Ciekawostką jest to, że głównym celem przeciwciał EmA okazała się transglutaminaza tkankowa – ten sam enzym, który rozpoznaje test anty-tTG. Oba badania mierzą więc podobne zjawisko, ale inną techniką. Anty-tTG laboratoria oznaczają automatycznie, natomiast EmA ocenia diagnosta pod mikroskopem fluorescencyjnym, obserwując, czy na preparacie tkanki pojawia się charakterystyczne świecenie.

Metoda ta nazywa się immunofluorescencją pośrednią. Jest bardziej pracochłonna, droższa i zależna od doświadczenia osoby oceniającej, ale daje wyjątkowo mało fałszywie dodatnich wyników. Dlatego w badaniach laboratoryjnych w kierunku celiakii EmA pełni rolę testu potwierdzającego.

Kiedy lekarz zleca oznaczenie EmA

Pierwszym badaniem przy podejrzeniu celiakii jest zwykle test anty-tTG IgA razem z oznaczeniem IgA całkowitego. To drugie badanie laboratoryjne, EmA, dołącza się najczęściej w kolejnym kroku, gdy:

• wynik anty-tTG jest dodatni i trzeba go potwierdzić,
• wynik anty-tTG jest graniczny lub słabo dodatni i lekarz chce rozstrzygnąć wątpliwości,
• u dziecka anty-tTG przekracza dziesięciokrotnie normę, a gastroenterolog rozważa rozpoznanie bez biopsji – wtedy EmA oznacza się w drugiej, osobnej próbce krwi,
• objawy sugerują opryszczkowe zapalenie skóry, czyli skórną postać celiakii,
• wyniki z różnych laboratoriów są niespójne.

Przygotowanie do badania krwi na EmA

Jak w każdym teście w kierunku celiakii, kluczowa jest dieta z glutenem. Bez glutenu przeciwciała EmA zanikają nawet szybciej niż anty-tTG, dlatego dieta bezglutenowa przed badaniem krwi może całkowicie zafałszować wynik. Gdy ktoś już ograniczył gluten, lekarz zdecyduje, czy potrzebna jest kontrolowana prowokacja, czy lepsze będzie badanie genetyczne w kierunku celiakii.

Samo pobranie nie różni się od innych: krew z żyły, bez konieczności bycia na czczo. Punkt pobrań wysyła próbkę do laboratorium, które ma odpowiednie wyposażenie. W Szczecinie, podobnie jak w innych miastach, część punktów przekazuje materiał do większego laboratorium referencyjnego, stąd dłuższy czas oczekiwania.

Jak czytać wynik EmA – miano i jego znaczenie

Wynik ma postać jakościową i półilościową. Laboratorium podaje, czy przeciwciała są obecne (wynik dodatni lub ujemny), a przy wyniku dodatnim także miano, czyli największe rozcieńczenie surowicy, w którym świecenie jest jeszcze widoczne. Miano zapisuje się jako 1:10, 1:20, 1:40 i tak dalej – im wyższa druga liczba, tym więcej przeciwciał.

Próg wyniku dodatniego ustala każde laboratorium dla swojej metody, najczęściej jest to miano 1:5 lub 1:10. Laboratoria mogą też różnić się rodzajem preparatu tkankowego, więc kolejne oznaczenia najlepiej wykonywać w tym samym miejscu. Na wydruku zawsze znajdziesz informację, jaki wynik jest prawidłowy.

Warto pamiętać, że EmA to badanie laboratoryjne oceniane wzrokowo. Dwóch doświadczonych diagnostów zwykle zgadza się co do wyniku, ale przy bardzo niskim mianie ocena bywa trudniejsza. Z tego powodu wyniki graniczne lekarz zawsze odczytuje razem z innymi badaniami laboratoryjnymi, a nie w oderwaniu od nich.

Wynik dodatni, ujemny lub niejednoznaczny

Dodatni wynik EmA u osoby jedzącej gluten bardzo silnie przemawia za celiakią. W połączeniu z wysokim anty-tTG prawdopodobieństwo choroby jest bardzo duże. U dorosłych rozpoznanie i tak zwykle potwierdza biopsja jelita, bo pozwala ocenić stopień uszkodzenia kosmków i wykluczyć inne choroby. U dzieci, przy spełnieniu warunków z wytycznych, dodatni EmA w drugiej próbce może wystarczyć do rozpoznania bez gastroskopii.

Wynik ujemny przy dodatnim anty-tTG zdarza się przy niskim mianie anty-tTG, na wczesnym etapie choroby, u małych dzieci, a czasem z powodu ograniczeń samej metody. Taka niezgodność wyników badań laboratoryjnych wymaga konsultacji z gastroenterologiem, który zdecyduje o biopsji lub obserwacji. Nie oznacza ona automatycznie, że celiakii nie ma, ani że na pewno jest – rozstrzyga dopiero całość obrazu, w tym objawy, wywiad rodzinny i wynik gastroskopii.

Wynik niejednoznaczny, opisany przez laboratorium jako wątpliwy, oznacza, że obraz pod mikroskopem nie był typowy. Zwykle zaleca się powtórzenie tego badania laboratoryjnego po pewnym czasie na diecie z glutenem, najlepiej w tym samym laboratorium.

Przy niedoborze IgA wersja IgA badania nie jest wiarygodna. Lekarz może wtedy zlecić EmA w klasie IgG albo inne testy w tej klasie. Dlatego przed interpretacją ważne jest oznaczenie IgA całkowitego w surowicy.

EmA po rozpoznaniu celiakii

U osoby przestrzegającej diety bezglutenowej przeciwciała EmA zwykle znikają w ciągu kilku do kilkunastu miesięcy. Do monitorowania diety częściej używa się jednak anty-tTG, bo to badanie laboratoryjne jest tańsze, szybsze i daje wynik liczbowy, łatwiejszy do porównywania w czasie.

Przy kontroli celiakii lekarz zwraca uwagę także na skutki niedożywienia jelita. Przydatne bywają wtedy inne badania laboratoryjne, takie jak ferrytyna, czyli zapasy żelaza, stężenie witaminy D, morfologia czy enzymy wątrobowe.

Gdzie wykonać badanie EmA i do kogo z wynikiem

Na NFZ badanie zleca zwykle gastroenterolog lub pediatra, rzadziej dermatolog przy podejrzeniu skórnej postaci celiakii. Prywatnie można wykonać je bez skierowania – samodzielnie albo w pakiecie celiakii razem z anty-tTG i IgA. Laboratoria wydają wynik zwykle po kilku dniach roboczych.

Na wizytę zabierz wszystkie wyniki badań laboratoryjnych związanych z celiakią, opis objawów i informację o diecie. Jeśli badania robiono w różnych laboratoriach, przydadzą się oryginalne wydruki z zakresami referencyjnymi, bo progi miana mogą się różnić.

Objawy, przy których nie warto czekać na wynik

Wynik EmA nie wymaga pilnej interwencji, ale niektóre objawy tak. Zgłoś się pilnie do lekarza lub na SOR przy uporczywej biegunce z odwodnieniem, krwi w stolcu, silnym bólu brzucha, znacznym osłabieniu czy omdleniach. U małych dzieci alarmujące są apatia, wymioty i brak mokrych pieluch. W stanie zagrożenia życia dzwoń pod 112. Badania laboratoryjne można dokończyć później, gdy stan się ustabilizuje.