Stan przedcukrzycowy a ryzyko zgonu, chorób serca, nerek, nowotworów i otępienia

Streszczenie badania prostym językiem

O co chodzi w tym badaniu

Stan przedcukrzycowy to sytuacja, w której poziom cukru we krwi jest już podwyższony, ale jeszcze nie na tyle, by rozpoznać cukrzycę. Wykrywa się go na trzy sposoby: badając cukier na czczo (nieprawidłowa glikemia na czczo), wykonując doustny test obciążenia glukozą – czyli pomiar cukru dwie godziny po wypiciu roztworu glukozy (nieprawidłowa tolerancja glukozy) – albo oznaczając hemoglobinę glikowaną HbA1c, która odzwierciedla średni poziom cukru z ostatnich miesięcy.

Od dawna wiadomo, że cukrzyca uszkadza serce, naczynia, nerki i oczy. Autorzy z Niemiec chcieli sprawdzić, czy podobne zagrożenia dotyczą już osób ze stanem przedcukrzycowym i jak mocne są na to dowody.

Jak przeprowadzono badanie

Był to tzw. przegląd parasolowy – czyli opracowanie, które nie analizuje pojedynczych badań, lecz zbiera i ocenia gotowe metaanalizy (metaanaliza to statystyczne połączenie wyników wielu badań). Przeszukano cztery duże bazy publikacji medycznych do czerwca 2021 roku. Uwzględniono wyłącznie metaanalizy badań prospektywnych, w których dorosłych obserwowano przez lata i sprawdzano, u kogo pojawią się choroby.

Ostatecznie włączono 16 publikacji zawierających łącznie 95 metaanaliz. Autorzy samodzielnie przeliczyli wyniki i ocenili wiarygodność dowodów standardowym narzędziem GRADE, które klasyfikuje pewność dowodów jako wysoką, umiarkowaną, niską lub bardzo niską.

Co wykazało

W populacji ogólnej stan przedcukrzycowy wiązał się z wyższym ryzykiem zgonu z dowolnej przyczyny oraz zachorowania na choroby serca i naczyń: chorobę wieńcową, udar, niewydolność serca i migotanie przedsionków. Dotyczyło to też przewlekłej choroby nerek, nowotworów ogółem, raka wątroby, raka piersi i otępienia. Pewność tych dowodów oceniono jako umiarkowaną.

Wzrost ryzyka wynosił od 6% (udar) do 101% (rak wątrobowokomórkowy, czyli najczęstszy rodzaj raka wątroby). Ryzyko zgonu z dowolnej przyczyny było wyższe o 8–25%, gdy stan przedcukrzycowy rozpoznawano na podstawie pomiarów cukru. Najsilniejszy związek dotyczył osób z nieprawidłowym wynikiem testu obciążenia glukozą. Przy rozpoznaniu tylko na podstawie HbA1c związku ze zgonem nie stwierdzono, ale takich badań było niewiele.

Nie znaleziono związku stanu przedcukrzycowego z objawami depresji ani z łagodnymi zaburzeniami poznawczymi (tu pewność dowodów była niska lub bardzo niska). Co ważne, nie było żadnych metaanaliz dotyczących uszkodzenia nerwów (neuropatii) ani siatkówki oka (retinopatii), czyli typowych powikłań cukrzycy.

Autorzy porównali też wyniki z danymi dla cukrzycy. Dodatkowe ryzyko zgonu z przyczyn sercowo-naczyniowych związane ze stanem przedcukrzycowym było wyraźnie mniejsze – mniej niż jedna trzecia tego, które niesie cukrzyca. Sugeruje to, że zagrożenie rośnie stopniowo wraz z poziomem cukru.

Co to oznacza dla pacjenta

Jeśli usłyszałeś, że masz stan przedcukrzycowy, to sygnał, którego nie warto lekceważyć – nie tylko dlatego, że może rozwinąć się cukrzyca. Już na tym etapie badania wiążą go z nieco wyższym ryzykiem chorób serca, nerek i innych schorzeń. Autorzy podkreślają, że stan przedcukrzycowy można często poprawić zmianą stylu życia.

Badanie nie mówi jednak, co dokładnie robić. Plan kontroli i ewentualnego leczenia warto ustalić z lekarzem rodzinnym lub diabetologiem, który oceni też inne czynniki ryzyka, takie jak ciśnienie czy cholesterol. Wynik testu obciążenia glukozą może dostarczyć dodatkowych informacji, ale o potrzebie jego wykonania decyduje lekarz.

Ograniczenia badania

Wszystkie włączone badania były obserwacyjne. Pokazują one związek, a nie dowodzą, że to sam podwyższony cukier wywołuje choroby – mogą w tym uczestniczyć inne czynniki, np. otyłość czy styl życia, choć większość badań starała się je uwzględnić. Część osób ze stanem przedcukrzycowym w trakcie obserwacji zachorowała na cukrzycę, czego zwykle nie brano pod uwagę.

Większość z 16 publikacji oceniono jako obarczone wysokim ryzykiem błędu, a dla wielu powiązań pewność dowodów była niska. Nie dało się też sprawdzić, czy niektóre wyniki nie są zawyżone przez to, że łatwiej publikuje się badania z wyraźnymi rezultatami. Kilku autorów zadeklarowało współpracę z firmami farmaceutycznymi, niezwiązaną z tą pracą.

Najważniejsze w skrócie

Stan przedcukrzycowy wiąże się z umiarkowanie wyższym ryzykiem zgonu, chorób serca i naczyń, przewlekłej choroby nerek, niektórych nowotworów i otępienia. Ryzyko to jest mniejsze niż w cukrzycy. Potrzebne są lepsze badania, zwłaszcza dotyczące rozpoznania na podstawie HbA1c i powikłań takich jak neuropatia.