Niedobór żelaza może zawyżać wynik HbA1c – przegląd 61 badań

Streszczenie badania prostym językiem

O co chodzi w tym badaniu

Hemoglobina glikowana, w skrócie HbA1c, to jedno z najczęściej zlecanych badań laboratoryjnych w cukrzycy. Pokazuje, jaka część hemoglobiny – białka w czerwonych krwinkach – połączyła się z cukrem. Wynik odzwierciedla średni poziom glukozy z ostatnich mniej więcej dwóch–trzech miesięcy. Na tej podstawie rozpoznaje się cukrzycę i stan przedcukrzycowy oraz ocenia, jak dobrze leczona jest cukrzyca.

HbA1c zależy jednak nie tylko od poziomu cukru, ale też od tego, jak długo żyją czerwone krwinki. Niedobór żelaza jest bardzo częsty, zwłaszcza u kobiet w wieku rozrodczym. Autorki z Brazylii sprawdziły, czy niedobór żelaza – zarówno z niedokrwistością (anemią), jak i bez niej, tzw. utajony – zmienia wynik HbA1c.

Jak przeprowadzono badanie

Był to przegląd systematyczny, czyli uporządkowane wyszukanie i ocena wszystkich badań na dany temat, połączony z metaanalizą – zebraniem liczb z wielu badań we wspólnym obliczeniu. Przeszukano cztery bazy publikacji medycznych do maja 2026 roku. Do przeglądu weszło 61 badań: głównie przekrojowych (jednorazowe porównanie grup) oraz badań, w których mierzono HbA1c przed i po leczeniu żelazem.

Prawie połowa prac pochodziła z Indii, pozostałe m.in. z Turcji, USA i Japonii. Niedobór żelaza określano najczęściej na podstawie ferrytyny – białka, które magazynuje żelazo w organizmie. Autorki oceniły też jakość badań: większość miała umiarkowaną lub niską jakość.

Co wykazało

W 33 z 43 badań osoby z niedokrwistością z niedoboru żelaza miały wyższe HbA1c niż osoby bez niej. W metaanalizie 30 badań różnica wyniosła średnio 0,66 punktu procentowego (około 7,2 mmol/mol). Im cięższa anemia, tym zwykle wyższy wynik.

W 14 badaniach porównano HbA1c przed i po uzupełnieniu żelaza. Średnio wynik spadł o 0,5 punktu procentowego (około 5,5 mmol/mol). Autorki tłumaczą to tym, że przy niedoborze żelaza szpik wytwarza mniej nowych krwinek, więc stare krążą dłużej i dłużej mają kontakt z cukrem.

W kilku badaniach osoby bez cukrzycy, ale z niedoborem żelaza, częściej były na podstawie samego HbA1c zaliczane do grupy ze stanem przedcukrzycowym, a niekiedy także z cukrzycą. Efekt częściej obserwowano u kobiet. Dla utajonego niedoboru żelaza (bez anemii) dane były skąpe i niejednoznaczne.

Co to oznacza dla pacjenta

Jeśli masz podwyższone HbA1c, a jednocześnie anemię lub podejrzenie niedoboru żelaza (np. obfite miesiączki, zmęczenie, bladość), wynik może być nieco zawyżony. Autorki zalecają, by przy interpretacji HbA1c brać pod uwagę morfologię krwi i ferrytynę. Według towarzystw diabetologicznych w stanach, które zaburzają obrót czerwonych krwinek, cukrzycę lepiej rozpoznawać na podstawie pomiarów glukozy we krwi.

Jeśli chorujesz na cukrzycę i masz anemię z niedoboru żelaza, zawyżone HbA1c mogłoby skłonić do niepotrzebnego zwiększania leków. Nie zmieniaj jednak leczenia ani nie zaczynaj samodzielnie przyjmować żelaza – porozmawiaj z lekarzem, który oceni wyniki łącznie i zdecyduje o dalszych badaniach.

Ograniczenia badania

Wyniki pojedynczych badań bardzo się od siebie różniły, a większość z nich miała umiarkowaną lub niską jakość. Badania stosowały różne definicje anemii i niedoboru żelaza oraz różne metody pomiaru HbA1c – tylko nieliczne użyły metod z certyfikatem międzynarodowej standaryzacji. W pracach, które ściśle trzymały się kryteriów WHO, związek był słabszy lub nieistotny. Wiele badań pochodziło z Indii, gdzie częstość niedoboru żelaza i dieta są inne niż w Europie. Przeglądu nie zarejestrowano wcześniej w międzynarodowym rejestrze. Autorki same podkreślają, że wnioski trzeba traktować ostrożnie.

Najważniejsze w skrócie

Niedokrwistość z niedoboru żelaza wiąże się z wyższym HbA1c, a leczenie niedoboru obniża wynik. Przy podwyższonym HbA1c warto, by lekarz uwzględnił morfologię krwi i ferrytynę, zanim postawi rozpoznanie.