Krzywa cukrowa – doustny test obciążenia glukozą

Czym jest krzywa cukrowa i co sprawdza test OGTT

Po posiłku poziom cukru we krwi rośnie, a trzustka odpowiada wyrzutem insuliny, która pomaga komórkom wchłonąć glukozę. U zdrowej osoby po dwóch godzinach glikemia prawie wraca do wartości wyjściowych. Gdy insuliny jest za mało albo tkanki gorzej na nią reagują, cukier utrzymuje się wysoko znacznie dłużej, co pokazują badania laboratoryjne wykonane po posiłku.

Doustny test obciążenia glukozą to badanie laboratoryjne, które naśladuje taki posiłek w kontrolowanych warunkach. Pacjent wypija dokładnie odmierzoną dawkę 75 gramów glukozy rozpuszczonej w wodzie, a laboratorium mierzy cukier we krwi na czczo i po upływie określonego czasu. Wyniki z kolejnych pomiarów tworzą „krzywą” – stąd potoczna nazwa badania.

Test pozwala wykryć zaburzenia, których nie widać w samym pomiarze glukozy na czczo. U części osób wynik poranny jest jeszcze prawidłowy, a dopiero po obciążeniu cukrem okazuje się, że organizm sobie z nim nie radzi. Dlatego krzywa cukrowa jest najczulszym ze standardowych badań laboratoryjnych w kierunku cukrzycy.

Kiedy lekarz zleca doustny test obciążenia glukozą

Zalecenia Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego przewidują wykonanie testu OGTT przede wszystkim wtedy, gdy glikemia na czczo wynosi 100–125 mg/dl, czyli mieści się w przedziale stanu przedcukrzycowego. Lekarz może też zlecić to badanie krwi osobom z prawidłowym cukrem na czczo, ale z wyraźnymi czynnikami ryzyka.

• glikemia na czczo w przedziale 100–125 mg/dl,
• każda kobieta w ciąży między 24. a 28. tygodniem, jeśli wcześniej nie rozpoznano u niej cukrzycy,
• kobiety z dużym ryzykiem cukrzycy ciążowej – już przy pierwszej wizycie w ciąży,
• kobiety po przebytej cukrzycy ciążowej – kontrolnie po porodzie,
• osoby z otyłością, nadciśnieniem, zaburzeniami lipidowymi lub zespołem policystycznych jajników, zwłaszcza z obciążonym wywiadem rodzinnym,
• osoby po zawale serca lub udarze, u których trzeba ocenić gospodarkę węglowodanową.

Jak przygotować się do krzywej cukrowej

Wiarygodność tego badania laboratoryjnego w dużym stopniu zależy od przygotowania. Przez trzy dni przed badaniem jedz normalnie, z typową ilością pieczywa, kasz czy owoców. Dieta niskowęglowodanowa albo głodzenie się przed testem mogą paradoksalnie dać zawyżony wynik po obciążeniu – organizm „odzwyczajony” od cukru reaguje na niego gorzej.

Do laboratorium przychodzi się rano, na czczo, jak do zwykłego badania krwi, po 8–14 godzinach bez jedzenia. Nie wolno palić, żuć gumy ani pić niczego poza wodą. Test odkłada się w czasie ostrej infekcji, gorączki, biegunki, po niedawnym zabiegu i w okresie dużego stresu, bo wszystkie te stany przejściowo podnoszą cukier. Jeżeli przyjmujesz sterydy, leki moczopędne czy hormony, omów z lekarzem, czy test ma sens w tym czasie.

Nie wykonuje się testu, gdy wcześniejsze badania laboratoryjne lub badanie krwi w innym laboratorium już potwierdziły cukrzycę. Jeśli glukoza na czczo zmierzona tego dnia w laboratorium okaże się bardzo wysoka, personel może nie podać roztworu i skontaktować się z lekarzem – obciążenie cukrem byłoby wtedy niepotrzebne.

Jak wygląda badanie OGTT krok po kroku

Najpierw wykonuje się badanie krwi na czczo. Następnie w ciągu około 5 minut wypijasz 75 g glukozy rozpuszczonej w 250–300 ml wody. Roztwór jest bardzo słodki; część laboratoriów dodaje odrobinę soku z cytryny, żeby łatwiej go było wypić. U dzieci dawkę przelicza się według masy ciała, nie więcej niż 75 g.

Kolejne pobranie odbywa się po 2 godzinach, a każde z nich laboratorium opisuje na wyniku osobno. W ciąży krew pobiera się trzykrotnie: na czczo, po 1 i po 2 godzinach. W niektórych wariantach, zwłaszcza gdy lekarz zleca równocześnie insulinę, laboratoria pobierają krew także po 30, 60 lub 90 minutach. Przez cały czas siedzisz w poczekalni laboratorium – spacer, wchodzenie po schodach czy wyjście na papierosa zaburzają wynik.

Po wypiciu glukozy mogą pojawić się nudności, uczucie pełności czy lekkie zawroty głowy. Jeśli zwymiotujesz, test trzeba przerwać i powtórzyć innego dnia, bo laboratorium nie wie, ile cukru zostało wchłonięte. Po ostatnim pobraniu warto od razu zjeść posiłek.

Normy krzywej cukrowej według PTD

W tym badaniu laboratoryjnym o rozpoznaniu decyduje przede wszystkim wynik po 2 godzinach od wypicia glukozy, oznaczony w osoczu krwi żylnej. Glikemia poniżej 140 mg/dl (7,8 mmol/l) oznacza prawidłową tolerancję glukozy. Wartość 140–199 mg/dl (7,8–11,0 mmol/l) to nieprawidłowa tolerancja glukozy, czyli stan przedcukrzycowy. Wynik 200 mg/dl (11,1 mmol/l) lub wyższy oznacza cukrzycę. Ocenia się też wynik na czczo, według tych samych progów co przy zwykłym oznaczeniu glukozy.

W badaniach laboratoryjnych w ciąży stosuje się niższe progi, bo nawet umiarkowanie podwyższony cukier szkodzi dziecku. Cukrzycę ciążową rozpoznaje się, gdy choć jeden wynik spełnia kryterium: na czczo 92–125 mg/dl, po godzinie 180 mg/dl lub więcej, po dwóch godzinach 153–199 mg/dl. Wyższe wartości (na czczo od 126 mg/dl lub po 2 godzinach od 200 mg/dl) oznaczają cukrzycę w ciąży, która wymaga ścisłej opieki diabetologicznej.

Część ekspertów proponuje dodatkowo ocenę cukru po 1 godzinie także poza ciążą, ale w polskiej praktyce podstawą rozpoznania pozostaje wynik dwugodzinny. Progi diagnostyczne są wspólne dla wszystkich laboratoriów, ale na wydruku każde laboratorium podaje własne zakresy i komentarz.

Nieprawidłowy wynik OGTT – co oznacza i co dalej

Stan przedcukrzycowy w teście obciążenia glukozą, potwierdzony przez laboratorium, oznacza, że organizm wyraźnie gorzej radzi sobie z cukrem, choć jeszcze nie jest to cukrzyca. Ryzyko jej rozwoju w ciągu kilku lat jest jednak duże, a także ryzyko zawału czy udaru. W tej sytuacji najważniejsza jest zmiana stylu życia: redukcja masy ciała, więcej ruchu, mniej słodyczy i przetworzonej żywności. Lekarz ustala, co ile powtarzać badania laboratoryjne – zwykle raz w roku.

Rozpoznanie cukrzycy po teście OGTT wymaga dalszej oceny: lekarz zleca zwykle oznaczenie hemoglobiny glikowanej, lipidogram, kreatyninę i badanie moczu, a w razie wątpliwości co do typu cukrzycy – peptyd C i przeciwciała. Cukrzyca ciążowa wymaga diety, samokontroli glukometrem, a czasem insuliny; po porodzie kobieta powinna powtórzyć test, bo jej ryzyko cukrzycy typu 2 w kolejnych latach jest podwyższone.

Zbyt niski cukier w drugiej godzinie tego badania laboratoryjnego (np. poniżej 55–60 mg/dl) bywa nazywany hipoglikemią reaktywną. Zdarza się u zdrowych osób i sam w sobie zwykle nie jest chorobą, ale przy wyraźnych objawach warto omówić go z lekarzem.

Krzywa cukrowa a krzywa insulinowa

Krzywa cukrowa jako badanie laboratoryjne mierzy tylko glukozę. Gdy lekarz chce zobaczyć także, ile insuliny wydziela trzustka, zleca rozszerzony test, w którym z tej samej krwi laboratorium oznacza dodatkowo insulinę – tak powstaje krzywa insulinowa. Badanie to bywa wykonywane w diagnostyce insulinooporności, choć nie ma ujednoliconych norm. Do rozpoznania cukrzycy wystarcza sama krzywa cukrowa i inne standardowe badania laboratoryjne zalecane przez PTD.

Test OGTT na NFZ i prywatnie, czas na wynik

Krzywą cukrową na NFZ może zlecić lekarz rodzinny, a w ciąży – lekarz prowadzący ciążę w ramach standardu opieki okołoporodowej (patrz także badania laboratoryjne w ciąży). Prywatnie test wykonasz bez skierowania; w Szczecinie robi go większość punktów pobrań, ale warto wcześniej zapytać o godziny, bo laboratoria przyjmują na OGTT zwykle tylko rano.

Wynik jest najczęściej gotowy tego samego lub następnego dnia, a wiele laboratoriów udostępnia go także w internecie. Z wynikiem idź do lekarza rodzinnego, internisty lub diabetologa, a w ciąży – do ginekologa. Zabierz wcześniejsze badania laboratoryjne z glukozą i HbA1c.

Kiedy pilnie do lekarza

Jeśli w trakcie testu pojawią się silne zawroty głowy, omdlenie, kołatanie serca czy duszność, natychmiast powiedz o tym personelowi laboratorium. Pilnej konsultacji wymaga też bardzo wysoki wynik (powyżej 300 mg/dl) albo objawy takie jak silne pragnienie, wymioty, senność i zapach acetonu z ust – wtedy dzwoń pod 112 lub jedź na SOR.