Aldosteron i renina
Aldosteron i renina to para hormonów regulujących ciśnienie, sód i potas – ich wspólne oznaczenie służy przede wszystkim do wykrywania hiperaldosteronizmu pierwotnego.
- Rodzaj: badanie – nadnercza, przysadka i gospodarka wapniowa
- Materiał: krew
- Inne nazwy: ARR, wskaźnik aldosteronowo-reninowy, aktywność reninowa osocza, PRA, stężenie reniny, układ RAA
- Czas oczekiwania na wynik: zwykle 2–5 dni roboczych
Jak przygotować się do badania
- Leki na nadciśnienie i leki moczopędne omów z lekarzem kilka tygodni przed badaniem – część z nich trzeba zamienić, ale tylko według jego zaleceń.
- Przed badaniem lekarz zwykle sprawdza i wyrównuje potas – niski potas zaniża aldosteron.
- Nie ograniczaj soli w dniach przed badaniem, jeśli lekarz nie zaleci inaczej.
- To badanie krwi wykonuje się rano, zwykle po około 2 godzinach od wstania z łóżka, po 5–15 minutach siedzenia.
- Powiedz o antykoncepcji hormonalnej, lekach przeciwbólowych z grupy NLPZ i lukrecji – mogą zafałszować wynik.
- Zapytaj laboratorium o godziny przyjmowania próbek – krwi na reninę nie wolno schładzać w lodówce.
Normy – przykładowe zakresy referencyjne
| Parametr | Zakres | Uwagi |
|---|---|---|
| Aldosteron (pozycja siedząca/stojąca) | ok. 30–350 pg/ml | zależy od pozycji, spożycia soli i metody |
| Renina – stężenie bezpośrednie | ok. 4–45 µIU/ml | inne jednostki przy aktywności reninowej (ng/ml/h) |
| Wskaźnik ARR | próg zależy od jednostek i laboratorium | interpretuje lekarz |
Zakresy są orientacyjne. Rozstrzyga zakres referencyjny wydrukowany na wyniku – laboratoria stosują różne metody i odczynniki.
Czym są aldosteron i renina i co mierzy to badanie
Renina to enzym wydzielany przez nerki, gdy wyczuwają zbyt niskie ciśnienie krwi lub za mało sodu. Uruchamia ona łańcuch reakcji (tzw. układ renina–angiotensyna–aldosteron, w skrócie RAA), na którego końcu nadnercza wydzielają aldosteron. Aldosteron każe nerkom zatrzymywać sód i wodę, a wydalać potas. Dzięki temu rośnie objętość krwi i ciśnienie.
W zdrowym organizmie oba hormony idą w parze: gdy renina rośnie, rośnie też aldosteron, a gdy ciśnienie i sód są wysokie – oba spadają. Problem pojawia się, gdy nadnercza wydzielają aldosteron samodzielnie, bez sygnału z nerek. Wtedy aldosteronu jest dużo, a renina jest stłumiona. To hiperaldosteronizm pierwotny, jedna z najczęstszych hormonalnych przyczyn nadciśnienia.
Badanie laboratoryjne obejmuje zwykle oba oznaczenia z jednej próbki krwi oraz obliczenie wskaźnika aldosteronowo-reninowego (ARR). Laboratoria mierzą reninę na dwa sposoby: jako jej bezpośrednie stężenie albo jako aktywność reninową osocza. Od tego zależą jednostki i próg wskaźnika, więc wyników z różnych laboratoriów nie należy porównywać wprost.
Kiedy wykonuje się oznaczenie aldosteronu i reniny
Zalecenia europejskie i polskie wskazują, że hiperaldosteronizm pierwotny warto szukać u znacznie większej grupy osób z nadciśnieniem, niż robiono to dawniej. Wykrycie choroby ma znaczenie, bo bywa wyleczalna operacyjnie lub dobrze odpowiada na leczenie celowane. Lekarz zleca te badania laboratoryjne szczególnie w sytuacjach takich jak:
- nadciśnienie oporne na leczenie (mimo trzech leków) lub bardzo wysokie wartości ciśnienia,
- nadciśnienie z niskim potasem – samoistnym albo po lekach moczopędnych,
- nadciśnienie u młodej osoby lub w rodzinie z udarem w młodym wieku,
- przypadkowo wykryty guzek nadnercza (incydentaloma) u osoby z nadciśnieniem,
- nadciśnienie z bezdechem sennym lub migotaniem przedsionków,
- podejrzenie innych zaburzeń układu RAA, np. zwężenia tętnicy nerkowej czy niedoczynności kory nadnerczy.
Jak przygotować się do badania aldosteronu i reniny
To jedno z badań krwi, przy których przygotowanie decyduje o wiarygodności wyniku. Wiele leków na nadciśnienie zmienia reninę lub aldosteron: leki moczopędne oszczędzające potas i blokujące aldosteron trzeba zwykle odstawić na około 4 tygodnie, a inne grupy (np. beta-blokery, inhibitory konwertazy, sartany, część leków moczopędnych) – na około 2 tygodnie albo zamienić na leki neutralne dla tego badania laboratoryjnego. Zmiany leczenia wolno wprowadzać tylko z lekarzem, który kontroluje ciśnienie w tym czasie. Jeśli odstawienie jest niebezpieczne, lekarz zleca badanie na dotychczasowych lekach i bierze to pod uwagę przy ocenie.
Przed pobraniem lekarz sprawdza stężenie potasu i w razie potrzeby je wyrównuje, bo niski potas hamuje wydzielanie aldosteronu. Nie ogranicza się soli w diecie. Hormonalna antykoncepcja i terapia estrogenami mogą fałszywie obniżać stężenie reniny, a lukrecja i preparaty z nią naśladują działanie aldosteronu.
Krew pobiera się rano, zwykle po około dwóch godzinach od wstania, po 5–15 minutach siedzenia. Próbki nie wolno chłodzić, bo w niskiej temperaturze nieaktywna forma reniny może się aktywować i zawyżyć wynik. Dlatego część punktów pobrań przyjmuje materiał na reninę tylko w określonych godzinach, a laboratorium musi szybko go odwirować.
Normy aldosteronu i reniny oraz jak czytać wskaźnik ARR
Aldosteron podaje się w pikogramach na mililitr (pg/ml), nanogramach na decylitr (ng/dl) lub pikomolach na litr (pmol/l). U większości dorosłych w pozycji siedzącej lub stojącej mieści się mniej więcej w przedziale 30–350 pg/ml. Renina jako stężenie bezpośrednie wynosi orientacyjnie kilka do kilkudziesięciu µIU/ml, a jako aktywność reninowa – zwykle od około 0,5 do kilku ng/ml/h. Laboratoria podają też osobne zakresy dla pozycji leżącej. Zawsze rozstrzyga zakres referencyjny, który laboratorium podaje na wydruku.
Najważniejszy jest wskaźnik ARR, czyli iloraz aldosteronu i reniny. Wysoki ARR, zwłaszcza przy wyraźnie podwyższonym aldosteronie, jest sygnałem do dalszej diagnostyki. Próg zależy od jednostek i metody, którą stosuje laboratorium, dlatego interpretację najlepiej zostawić lekarzowi. Ważne są też inne badania laboratoryjne wykonane w tym samym czasie, np. elektrolity – sód, potas i chlorki oraz kreatynina z oceną pracy nerek.
Wynik nieprawidłowy – wysoki aldosteron, niska renina i inne układy
Wysoki aldosteron z niską reniną (wysoki ARR) sugeruje hiperaldosteronizm pierwotny. Przyczyną bywa gruczolak jednego nadnercza (zespół Conna) albo obustronny przerost nadnerczy. Dodatni wynik tego przesiewowego badania laboratoryjnego nie jest jeszcze rozpoznaniem – potwierdza się go testem obciążenia solą lub innym testem czynnościowym, a potem tomografią nadnerczy i często cewnikowaniem żył nadnerczowych. Rozróżnienie postaci jest ważne, bo gruczolaka można usunąć, a przerost leczy się farmakologicznie.
Wysoki aldosteron z wysoką reniną to hiperaldosteronizm wtórny – nadnercza reagują na silny sygnał z nerek. Zdarza się przy zwężeniu tętnicy nerkowej, niewydolności serca, marskości wątroby, odwodnieniu, w ciąży i podczas leczenia moczopędnego. Niski aldosteron z wysoką reniną może wskazywać na niedoczynność kory nadnerczy; wtedy lekarz zleca też kortyzol i inne badania laboratoryjne nadnerczy. Niski aldosteron z niską reniną występuje rzadziej, np. przy nadmiarze innych hormonów działających podobnie lub w niektórych chorobach nerek związanych z cukrzycą.
Badanie na NFZ i prywatnie, czas oczekiwania na wynik
Oznaczenie aldosteronu i reniny na NFZ zleca zwykle lekarz specjalista – endokrynolog, kardiolog, nefrolog lub specjalista nadciśnienia – w ramach diagnostyki. Prywatnie to badanie laboratoryjne można wykonać bez skierowania, ale bez wcześniejszego przygotowania leków wynik często jest niemożliwy do interpretacji. W Szczecinie badanie przyjmuje część punktów pobrań, zwykle z próbką wysyłaną do większego laboratorium, więc na wynik czeka się kilka dni.
Na wizytę zabierz wyniki z laboratorium z godziną pobrania, dzienniczek pomiarów ciśnienia, pełną listę leków z informacją, które i kiedy zmieniono przed badaniem, a także wcześniejsze wyniki potasu i opis badań obrazowych nadnerczy, jeśli były robione. Lekarz może przy okazji zlecić metoksykatecholaminy, by wykluczyć inne hormonalne przyczyny nadciśnienia.
Kiedy pilnie do lekarza
Podczas odstawiania leków przed badaniem ciśnienie może wzrosnąć. Jeśli pomiary przekraczają około 180/110 mm Hg, pojawia się silny ból głowy, ból w klatce piersiowej, duszność, zaburzenia widzenia lub mowy, niedowład – wezwij pomoc (112) lub jedź na SOR. Pilnej oceny wymagają też objawy bardzo niskiego potasu: silne osłabienie mięśni, kołatanie serca, skurcze. Nie czekaj wtedy na badania laboratoryjne ani na kolejną wizytę.
Najczęstsze pytania
Czy przed badaniem aldosteronu i reniny trzeba odstawić leki na ciśnienie?
Często tak, ale wyłącznie według planu ustalonego z lekarzem. Część leków zamienia się na takie, które nie wpływają na to badanie laboratoryjne, a niektórych nie odstawia się wcale, gdy byłoby to ryzykowne. Nigdy nie odstawiaj leków samodzielnie.
Dlaczego muszę chodzić przed pobraniem, a potem siedzieć?
Pozycja ciała silnie wpływa na reninę i aldosteron. Zalecenia przewidują pobranie po około dwóch godzinach aktywności od wstania i kilkunastu minutach siedzenia, bo dla takich warunków laboratoria ustaliły progi wskaźnika ARR.
Czy wysoki wskaźnik ARR oznacza guz nadnercza?
Nie. To wynik przesiewowy, który wymaga potwierdzenia testem czynnościowym, a potem badań obrazowych. Część osób ma obustronny przerost nadnerczy, a niektóre wyniki są fałszywie dodatnie z powodu leków lub nieprawidłowego przygotowania do badań laboratoryjnych.
Czy na wynik wpływa ilość soli w diecie?
Tak. Bardzo mało soli pobudza reninę i aldosteron, a bardzo dużo – je hamuje. Przed tym badaniem laboratoryjnym zwykle zaleca się zwykłą dietę, bez celowego ograniczania soli, chyba że lekarz zaleci inaczej.
Czy aldosteron i reninę można zbadać w każdym laboratorium?
Pobranie wykona większość punktów, ale nie każde laboratorium oznacza reninę na miejscu. Próbka wymaga szybkiego odwirowania i transportu w temperaturze pokojowej, dlatego wiele laboratoriów przyjmuje ją tylko w wybrane dni i godziny. Przed badaniem laboratoryjnym zapytaj, czy laboratorium mierzy stężenie reniny, czy jej aktywność – od tego zależą jednostki wyniku.
Gdzie zrobić to badanie w Szczecinie
Krew do tego badania pobiera się w punkcie pobrań, a próbkę bada laboratorium. W Szczecinie aldosteron i renina wykonuje wiele laboratoriów – w naszym katalogu jest 78 laboratoriów i punktów pobrań. Przed wizytą sprawdź w wybranym laboratorium, czy wykonuje to oznaczenie na miejscu i jak długo czeka się na wynik.
Diagnostyka – punkt pobrań, ul. Batalionów Chłopskich 86
ul. Batalionów Chłopskich 86, Szczecin Zdroje
- teraz zamknięte
ALAB laboratoria – punkt pobrań, ul. Kwiatkowskiego 1/4A
ul. Kwiatkowskiego 1/4A, Szczecin Gumieńce
- teraz zamknięte
Z wynikiem do lekarza
Wynik badania krwi najlepiej omówić z lekarzem, który je zlecił. W razie potrzeby pomoże: endokrynolog, kardiolog, nefrolog, internista.
Powiązane badania laboratoryjne
- Potas – Potas to elektrolit obecny głównie wewnątrz komórek, niezbędny do pracy serca, mięśni i nerwów. Wyjaśniamy, kiedy zbadać potas, jak przygotować się do pobrania, by uniknąć fałszywego wyniku, jakie są normy i co oznacza hipokaliemia i hiperkaliemia.
- Sód – Sód to główny elektrolit płynów poza komórkami. Jego stężenie zależy od bilansu wody, pracy nerek i hormonów. Wyjaśniamy, kiedy zbadać sód, jak się przygotować, jakie są normy i co oznacza hiponatremia i hipernatremia.
- Jonogram – elektrolity – Jonogram, czyli oznaczenie elektrolitów, obejmuje zwykle sód, potas i chlorki. Ich zaburzenia mogą wpływać na pracę serca, mięśni i mózgu. Wyjaśniamy, kiedy wykonać jonogram, jak się przygotować i co oznaczają wyniki poszczególnych składników.
- Kreatynina – Kreatynina to produkt przemiany mięśni usuwany przez nerki. Jej stężenie we krwi pokazuje, jak sprawnie nerki filtrują krew. Wyjaśniamy, jak się przygotować, jakie są normy i co znaczy wynik za wysoki lub za niski.
- Kortyzol – Badanie kortyzolu z krwi i z dobowej zbiórki moczu: kiedy się je wykonuje, dlaczego pora pobrania jest tak ważna, jak czytać wynik i co oznacza kortyzol podwyższony lub obniżony.
- Metoksykatecholaminy (metanefryny) – Metoksykatecholaminy, czyli metanefryna i normetanefryna, oznacza się w osoczu lub w dobowej zbiórce moczu. To badanie laboratoryjne służy do wykrywania guza chromochłonnego i przyzwojaka, m.in. przy napadowym nadciśnieniu.
Opis ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza. Nie zmieniaj leczenia na podstawie samego wyniku. W nagłym przypadku dzwoń pod numer 112.