Chlamydia trachomatis – badania

Czym jest chlamydia i co wykrywają badania

Chlamydia trachomatis to bakteria przenoszona drogą płciową – podczas stosunku pochwowego, analnego i oralnego. To jedno z najczęstszych zakażeń przenoszonych drogą płciową w Europie, szczególnie u osób młodych. Bakteria żyje wewnątrz komórek błony śluzowej cewki moczowej, dlatego nie da się jej zobaczyć w zwykłym preparacie i laboratoria wykrywają ją metodami molekularnymi. Atakuje też błonę śluzową szyjki macicy, odbytnicy, gardła, a czasem spojówki oka.

Największym problemem jest to, że zakażenie bardzo często nie daje objawów – nie ma ich u większości kobiet i u około połowy mężczyzn. Nieleczona chlamydia może u kobiet prowadzić do zapalenia narządów miednicy mniejszej, niedrożności jajowodów, ciąży pozamacicznej i niepłodności, a u mężczyzn do zapalenia najądrzy. Dlatego tak ważne są badania laboratoryjne, które wykrywają bakterię, zanim pojawią się powikłania.

Badania laboratoryjne w kierunku chlamydii dzielą się na dwie grupy. Testy molekularne, nazywane NAAT lub PCR, wykrywają materiał genetyczny bakterii w moczu lub wymazie i są podstawą rozpoznania. Przeciwciała we krwi pokazują jedynie, że organizm kiedyś zetknął się z chlamydią, i mają ograniczone zastosowanie.

Kiedy warto zrobić test na chlamydię

Lekarz zleca to badanie laboratoryjne przy objawach, ale coraz częściej także profilaktycznie – europejskie zalecenia proponują regularne testowanie osób z grupy zwiększonego ryzyka. Warto się zbadać w takich sytuacjach:

• pieczenie przy oddawaniu moczu, wydzielina z cewki moczowej lub pochwy, krwawienia po stosunku lub między miesiączkami,
• ból w podbrzuszu, ból jądra lub najądrza, ból i wydzielina z odbytu,
• nowy partner seksualny lub kilku partnerów, seks bez prezerwatywy,
• zakażenie chlamydią lub inną chorobą przenoszoną drogą płciową u partnera,
• rozpoznanie innego zakażenia przenoszonego drogą płciową, np. rzeżączki,
• ciąża, diagnostyka niepłodności, planowane zabiegi ginekologiczne, np. założenie wkładki wewnątrzmacicznej.

Test PCR z moczu i wymazu – jak wygląda pobranie

U mężczyzn najwygodniejsze jest badanie moczu. Oddaje się pierwszy strumień moczu, czyli pierwsze 20–30 ml, bo właśnie w nim znajduje się najwięcej komórek z cewki moczowej. Ważne, by nie oddawać moczu przez co najmniej godzinę, a najlepiej dwie przed pobraniem. To inne zasady niż w zwykłym badaniu ogólnym moczu, więc warto zapytać w laboratorium o odpowiedni pojemnik; część laboratoriów wydaje specjalne probówki z płynem konserwującym.

U kobiet najdokładniejszy jest wymaz z pochwy, który można pobrać samodzielnie specjalną wymazówką według instrukcji z laboratorium, albo wymaz z kanału szyjki macicy pobierany przez ginekologa. Badanie moczu u kobiet też jest możliwe i wiele laboratoriów je przyjmuje, ale jest nieco mniej czułe niż wymaz.

Jeśli dochodziło do kontaktów analnych lub oralnych, lekarz może zlecić dodatkowo wymaz z odbytu lub gardła, bo zakażenie w tych miejscach nie zostanie wykryte w moczu. Wiele laboratoriów wykonuje jednym badaniem laboratoryjnym PCR jednoczesne badanie na chlamydię i rzeżączkę z tej samej próbki.

Przeciwciała przeciw chlamydii we krwi – kiedy mają sens

Badanie krwi na przeciwciała IgG, IgA lub IgM przeciw Chlamydia trachomatis nie nadaje się do rozpoznawania świeżego zakażenia cewki moczowej czy szyjki macicy. Przeciwciała mogą utrzymywać się latami po wyleczeniu, a przy zakażeniu powierzchownym bywają nieobecne. Wynik dodatni nie jest więc wskazaniem do leczenia, a ujemny nie wyklucza zakażenia.

To badanie laboratoryjne ma pewne znaczenie w diagnostyce niepłodności – dodatnie przeciwciała IgG zwiększają prawdopodobieństwo uszkodzenia jajowodów po przebytym zakażeniu i pomagają lekarzowi zaplanować dalsze badania. Przydaje się też w rzadkich postaciach choroby, np. w ziarnicy wenerycznej pachwin. O potrzebie wykonania tego badania krwi decyduje lekarz.

Jak przygotować się do badania laboratoryjnego na chlamydię

Przy tym badaniu laboratoryjnym najważniejszy jest czas. Po ryzykownym kontakcie warto odczekać około 1–2 tygodni, bo wcześniej ilość bakterii może być zbyt mała. Jeśli jednak pojawiły się objawy, nie czekaj – zgłoś się do lekarza od razu. Antybiotyk przyjmowany z innego powodu może zafałszować wynik, więc powiedz o nim w laboratorium i lekarzowi.

Przed wymazem z pochwy nie stosuj globulek, kremów dopochwowych i irygacji przez 1–2 dni. Badanie można wykonać w czasie miesiączki, choć niektóre laboratoria zalecają odczekanie do jej końca – zapytaj w punkcie pobrań. W Szczecinie test PCR na chlamydię wykonuje większość laboratoriów, a część z nich udostępnia zestawy do samodzielnego pobrania wymazu.

Wynik dodatni i ujemny – co oznacza

Wynik testu PCR laboratorium podaje jakościowo: DNA Chlamydia trachomatis wykryto lub nie wykryto. Wynik dodatni oznacza aktywne zakażenie, które wymaga leczenia antybiotykiem zaleconym przez lekarza. Leczyć trzeba także partnera lub partnerów seksualnych z ostatnich miesięcy, a do zakończenia leczenia obojga partnerów zaleca się powstrzymanie od kontaktów seksualnych.

Wynik ujemny przy prawidłowo pobranej próbce wiarygodnie wyklucza zakażenie w badanym miejscu. Jeśli od kontaktu minęło bardzo mało czasu albo ryzyko się powtarza, lekarz może zalecić powtórzenie badania laboratoryjnego. Rzadko laboratorium zgłasza wynik niejednoznaczny lub nieważny, a laboratoria opisują go wtedy osobnym komentarzem, np. gdy próbka zawierała substancje hamujące reakcję – wtedy badanie się powtarza.

Kontrola po leczeniu chlamydii

Po typowym leczeniu u osób bez ciąży nie ma potrzeby rutynowego sprawdzania wyleczenia w badaniach laboratoryjnych. Kontrolny test zaleca się m.in. w ciąży, przy utrzymujących się objawach lub gdy leczenie mogło być nieskuteczne. Taki test wykonuje się nie wcześniej niż 3–4 tygodnie po zakończeniu leczenia, bo martwe fragmenty bakterii mogą jeszcze przez kilka tygodni dawać wynik dodatni.

Ponieważ ponowne zakażenia są częste, europejskie zalecenia proponują powtórne badanie laboratoryjne po około 3 miesiącach od leczenia, zwłaszcza u młodych osób. Warto wtedy wykonać test w tym samym laboratorium i z tego samego materiału.

Inne badania przy zakażeniu przenoszonym drogą płciową

Rozpoznanie jednego zakażenia przenoszonego drogą płciową jest sygnałem, by sprawdzić także inne. Lekarz zwykle proponuje badanie w kierunku rzeżączki, test na HIV i badanie w kierunku kiły. Zestaw takich badań laboratoryjnych opisuje strona o pakiecie w kierunku chorób przenoszonych drogą płciową.

U kobiet przy upławach lekarz może zlecić też posiew wymazu z pochwy, który wykrywa inne przyczyny zapalenia, a w ramach profilaktyki raka szyjki macicy – test HPV lub cytologię.

Badanie na NFZ i prywatnie

Na NFZ test w kierunku chlamydii zleca lekarz specjalista w ramach diagnostyki, najczęściej ginekolog, wenerolog lub urolog; u kobiet w ciąży – lekarz prowadzący ciążę zgodnie ze standardem opieki okołoporodowej. Prywatnie test PCR można wykonać bez skierowania w wielu laboratoriach, a wynik jest objęty tajemnicą – laboratorium przekazuje go tylko tobie lub osobie, którą upoważnisz. Na wynik tego badania laboratoryjnego czeka się zwykle od jednego do pięciu dni roboczych.

Do lekarza zabierz wynik z laboratorium, informację o rodzaju pobranego materiału, datach ryzykownych kontaktów i objawów oraz o lekach przyjmowanych w ostatnim czasie.

Kiedy pilnie do lekarza

Pilnej pomocy wymaga silny ból podbrzusza z gorączką, zwłaszcza u kobiety z opóźnioną miesiączką lub dodatnim testem ciążowym (ryzyko ciąży pozamacicznej), a także nagły, silny ból i obrzęk jądra. W takich sytuacjach jedź na SOR lub dzwoń pod 112, nie czekając na wyniki badań laboratoryjnych.