CK-MB

Czym jest CK-MB i czym różni się od zwykłego CK

Kinaza kreatynowa to enzym, który pomaga komórkom mięśniowym szybko odzyskiwać energię. Występuje w kilku odmianach, zwanych izoenzymami. Odmiana CK-MM przeważa w mięśniach szkieletowych, a CK-MB stanowi znaczną część enzymu w mięśniu sercowym. W mięśniach rąk i nóg jest jej niewiele, choć nie zero.

Gdy komórki serca obumierają, na przykład w czasie zawału, CK-MB przedostaje się do krwi. Stężenie zaczyna rosnąć po około 3–6 godzinach, osiąga szczyt po kilkunastu godzinach i wraca do normy po 2–3 dniach. To badanie laboratoryjne przez wiele lat było podstawą rozpoznawania zawału serca.

W wielu laboratoriach oznaczenie CK-MB wykonuje się dziś rzadko i tylko na wyraźne zlecenie lekarza. Niektóre laboratoria zrezygnowały ze starszej metody pomiaru aktywności i oferują wyłącznie pomiar masy, który jest dokładniejszy.

Dziś najważniejszym badaniem w podejrzeniu zawału jest troponina, która jest czulsza i bardziej swoista dla serca. CK-MB nie zniknęło jednak z laboratoriów – nadal bywa przydatne w szczególnych sytuacjach, o których piszemy niżej. W przeciwieństwie do całkowitej aktywności kinazy kreatynowej wynik CK-MB lepiej wskazuje na serce, ale nadal nie jest dla niego w pełni swoisty.

Kiedy lekarz zleca oznaczenie CK-MB

W większości sytuacji CK-MB jest dziś badaniem laboratoryjnym wykonywanym w szpitalu, zlecanym przez lekarzy w izbie przyjęć lub na oddziale kardiologii. Rzadko zleca się je planowo w przychodni. Do typowych wskazań należą:

• ocena wielkości i czasu trwania uszkodzenia serca, gdy lekarz chce uzupełnić wynik troponiny,
• podejrzenie ponownego zawału w ciągu kilku dni od pierwszego – CK-MB szybciej wraca do normy niż troponina,
• ocena serca po zabiegach kardiologicznych i kardiochirurgicznych,
• sytuacje, w których w danym laboratorium nie jest dostępne oznaczenie troponiny wysokoczułej,
• różnicowanie, czy podwyższone CK pochodzi z serca, czy z mięśni szkieletowych.

Jak wygląda badanie CK-MB i jak się przygotować

To zwykłe badanie krwi: krew pobiera się z żyły, zwykle z ręki. W szpitalu przy podejrzeniu zawału badania laboratoryjne powtarza się po kilku godzinach, bo dla lekarza ważna jest zmiana stężenia w czasie, a nie pojedyncza liczba. Nikt nie wymaga wtedy żadnego przygotowania – liczy się czas.

Jeśli badanie jest planowe, zasady są podobne jak przy innych enzymach mięśniowych: bez dużego wysiłku przez 2–3 dni, informacja o urazach, zastrzykach i lekach. Część laboratoriów oznacza CK-MB metodą immunochemiczną, na którą mogą wpływać wysokie dawki biotyny – warto wspomnieć o niej przy pobraniu.

Normy CK-MB – masa, aktywność i wskaźnik procentowy

W badaniach laboratoryjnych CK-MB występuje w dwóch postaciach i trzeba wiedzieć, którą z nich wykonano. Nowsza metoda mierzy masę, czyli stężenie białka, w nanogramach na mililitr (ng/ml). U większości dorosłych górna granica wynosi kilka ng/ml, zwykle około 4–6 ng/ml. Starsza metoda mierzy aktywność enzymu w jednostkach na litr (U/l) – tu górna granica to zwykle około 20–25 U/l.

Wartości z obu metod nie są wymienne, dlatego porównując dwa badania laboratoryjne CK-MB, trzeba sprawdzić jednostki. Każde laboratorium podaje własny zakres referencyjny na wydruku i to on rozstrzyga. Część laboratoriów oblicza też procentowy udział CK-MB w całkowitym CK. Gdy udział przekracza kilka procent, a jednocześnie oba wyniki są podwyższone, bardziej prawdopodobne jest źródło sercowe.

Zdarza się, że oznaczona aktywność CK-MB jest wyższa niż całe CK, co jest fizycznie niemożliwe. Najczęściej oznacza to tak zwane makro-CK, czyli enzym związany z przeciwciałami we krwi, albo obecność odmiany CK-BB. To nie jest choroba serca, ale zakłócenie metody, które laboratorium może wyjaśnić, wykonując oznaczenie masy CK-MB.

Podwyższone CK-MB – możliwe przyczyny

Najważniejszą przyczyną jest uszkodzenie mięśnia sercowego: zawał serca, zapalenie mięśnia sercowego, uraz klatki piersiowej, zabiegi na sercu, a także długotrwałe bardzo szybkie bicie serca. Przy podejrzeniu zawału lekarz zawsze ocenia wynik razem z troponiną sercową, zapisem EKG i objawami.

CK-MB bywa jednak podwyższone także bez choroby serca. Dzieje się tak przy dużym uszkodzeniu mięśni szkieletowych – po urazie, operacji, ekstremalnym wysiłku czy w przewlekłych chorobach mięśni, w których włókna mięśniowe wytwarzają więcej tej odmiany enzymu. Wynik podnoszą też niedoczynność tarczycy i przewlekła choroba nerek. Fałszywie wysokie wartości daje wspomniane makro-CK. W takich sytuacjach wynik tego badania laboratoryjnego łatwo przecenić.

Przy objawach niewydolności serca lekarz częściej sięga po oznaczenie NT-proBNP, a przy podejrzeniu zatorowości płucnej po badanie D-dimerów. Każde z tych badań krwi odpowiada na inne pytanie, dlatego wyniki ocenia się łącznie.

Niskie lub prawidłowe CK-MB – co oznacza

Wynik w normie lub obniżony nie ma osobnego znaczenia chorobowego. Prawidłowe CK-MB nie wyklucza jednak zawału, jeśli od początku bólu minęło mało czasu albo uszkodzenie jest niewielkie. Dlatego w szpitalu decyduje troponina oznaczana kilkukrotnie, a nie jeden prawidłowy wynik badania laboratoryjnego CK-MB.

CK-MB w szpitalu, w przychodni i prywatnie

Na NFZ CK-MB zleca zwykle lekarz w szpitalu, rzadziej kardiolog w poradni. Prywatnie część laboratoriów wykonuje oznaczenie bez skierowania, ale samodzielne badanie laboratoryjne ma niewielki sens – bez objawów, EKG i troponiny trudno je zinterpretować. Lepiej najpierw porozmawiać z lekarzem.

Planowy wynik jest zwykle dostępny w ciągu jednego dnia roboczego, a w szpitalnym laboratorium w ciągu około godziny. Jeśli masz wynik z innego laboratorium, zabierz go na wizytę i sprawdź, czy była to masa, czy aktywność CK-MB.

Ból w klatce piersiowej – nie czekaj na badania laboratoryjne

Silny, gniotący lub piekący ból za mostkiem trwający dłużej niż kilka minut, zwłaszcza promieniujący do ręki, szczęki lub pleców, z dusznością, potami albo nudnościami, wymaga natychmiastowego wezwania pomocy pod numer 112. Nie jedź do laboratorium ani nie czekaj na wynik prywatnego badania – w zawale liczą się minuty, a diagnostykę wykonuje szpital.