Troponina sercowa

Czym jest troponina sercowa i co mierzy to badanie

Troponiny to białka biorące udział w skurczu mięśni. W mięśniu sercowym występują ich szczególne odmiany – troponina T i troponina I – różniące się od tych w mięśniach szkieletowych. Dzięki temu można je zmierzyć osobno i mieć pewność, że pochodzą z serca. W zdrowym organizmie we krwi krąży ich bardzo mało, poniżej progu, który podaje laboratorium.

Gdy komórki mięśnia sercowego zostają uszkodzone – najczęściej z powodu niedokrwienia w zawale – troponina wydostaje się do krwi. Jej stężenie zaczyna rosnąć w ciągu godzin od uszkodzenia i może pozostawać podwyższone nawet przez kilka dni do dwóch tygodni. Dlatego to badanie laboratoryjne pozwala wykryć zarówno świeży, jak i niedawny zawał.

Dziś laboratoria szpitalne stosują wysokoczułe testy troponiny (hs-troponina). Wykrywają one bardzo małe stężenia, co pozwala szybciej rozpoznać lub wykluczyć zawał, często już po godzinie lub dwóch od przyjęcia. Laboratorium oznacza albo troponinę T, albo troponinę I – obie mają podobną wartość, ale ich wyników nie można porównywać wprost.

Kiedy wykonuje się badanie troponiny

Troponina to przede wszystkim badanie laboratoryjne wykonywane w trybie pilnym – na SOR, w karetce (testy przyłóżkowe) i na oddziałach szpitalnych. Wskazania obejmują:

• ból, ucisk lub pieczenie w klatce piersiowej, także promieniujące do żuchwy, ramienia lub pleców,
• nagła duszność, zimne poty, osłabienie, omdlenie – zwłaszcza u osób starszych, z cukrzycą i u kobiet, u których zawał bywa nietypowy,
• podejrzenie zapalenia mięśnia sercowego, np. po infekcji wirusowej z bólem w klatce i kołataniem,
• ocena ciężkości zatorowości płucnej i ostrej niewydolności serca,
• kontrola po zabiegach kardiochirurgicznych i niektórych procedurach na sercu,
• w wybranych sytuacjach monitorowanie wpływu leczenia onkologicznego na serce.

Jak wygląda badanie troponiny i czy trzeba się przygotować

To badanie krwi żylnej. Przy podejrzeniu zawału nie wymaga żadnego przygotowania – liczy się czas. Zgodnie z zaleceniami Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego krew pobiera się przy przyjęciu i ponownie po 1–2 godzinach (czasem po 3 godzinach), a lekarz ocenia nie tylko samo stężenie, ale też jego zmianę. Szybki wzrost lub spadek troponiny wskazuje na świeże uszkodzenie serca. To jedno z nielicznych badań laboratoryjnych, w których tak ważna jest zmiana wyniku w krótkim czasie.

Planowe badanie laboratoryjne troponiny, np. w poradni kardiologicznej lub onkologicznej, nie wymaga bycia na czczo. Warto jednak unikać bardzo intensywnego wysiłku dzień lub dwa wcześniej, bo maraton czy ciężki trening mogą przejściowo podnieść wynik. Niektóre metody są wrażliwe na duże dawki biotyny, a przewlekła choroba nerek podnosi troponinę – lekarz musi o tym wiedzieć.

Ważna uwaga praktyczna: nie należy robić troponiny prywatnie w punkcie pobrań, gdy trwa ból w klatce piersiowej. Wynik z laboratorium przyjdzie za późno, a pojedynczy pomiar bez EKG i obserwacji nie wyklucza zawału. W takiej sytuacji dzwoń pod 112.

Normy troponiny i jak czytać wynik

Troponinę podaje się zwykle w nanogramach na litr (ng/l) lub pikogramach na mililitr (pg/ml – to ta sama wartość liczbowa). W badaniach laboratoryjnych troponiny za górną granicę normy przyjmuje się 99. centyl zdrowej populacji. Dla wysokoczułej troponiny T wynosi on około 14 ng/l, a dla troponiny I zależy od testu i często jest inny dla kobiet i mężczyzn. Każde laboratorium podaje swój próg na wydruku i to on rozstrzyga. Laboratoria szpitalne mają też własne progi decyzyjne dla algorytmów szybkiego wykluczania zawału.

W ostrych stanach lekarz posługuje się algorytmami, które łączą wynik przy przyjęciu i zmianę po godzinie lub dwóch. Bardzo niski wynik z niewielką zmianą pozwala bezpiecznie wykluczyć zawał, wysoki lub szybko rosnący – rozpoznać go. Wyniki pośrednie wymagają obserwacji i kolejnych badań laboratoryjnych. Dodatkowo lekarz ocenia EKG, objawy oraz inne badania, np. NT-proBNP, potas i kreatyninę.

Podwyższona troponina – co może oznaczać

Wzrost troponiny oznacza uszkodzenie mięśnia sercowego, ale nie zawsze jest to zawał. Najważniejszą przyczyną jest zawał serca, czyli zamknięcie lub zwężenie tętnicy wieńcowej. Troponina rośnie też przy zapaleniu mięśnia sercowego, ostrej niewydolności serca, zatorowości płucnej, ciężkich zaburzeniach rytmu, posocznicy, udarze mózgu, po urazie klatki piersiowej, po zabiegach na sercu i w niektórych chorobach serca, np. kardiomiopatii czy zwężeniu zastawki aortalnej.

Przewlekle, lekko podwyższona i stabilna troponina zdarza się u osób z chorobą nerek, przewlekłą niewydolnością serca i w starszym wieku. Nie oznacza to świeżego zawału, ale jest sygnałem większego ryzyka sercowo-naczyniowego. Przejściowy wzrost bywa też po bardzo dużym wysiłku. Rozróżnienie tych sytuacji to zadanie lekarza, który ocenia dynamikę wyników i całość badań laboratoryjnych. W dawnych standardach używano też CK-MB, dziś ma ono znaczenie pomocnicze.

Prawidłowa troponina – co oznacza

Prawidłowa troponina w seryjnych pomiarach, wykonanych w odpowiednim odstępie, z prawidłowym EKG, pozwala w większości przypadków wykluczyć zawał. Pojedynczy prawidłowy wynik z laboratorium, pobrany bardzo krótko po początku bólu, nie wystarcza – dlatego badanie laboratoryjne się powtarza. Prawidłowa troponina nie wyklucza natomiast stabilnej choroby wieńcowej, czyli zwężeń tętnic bez świeżego uszkodzenia serca; do tego służą inne badania, np. test wysiłkowy czy tomografia tętnic wieńcowych. Obniżona troponina nie ma znaczenia klinicznego.

Troponina na NFZ i prywatnie, kiedy pilnie do lekarza

W praktyce troponinę oznacza się głównie w szpitalu, na SOR i w karetce, w ramach pilnej diagnostyki. Planowo zleca ją lekarz specjalista, np. kardiolog lub onkolog. Prywatnie część laboratoriów w Szczecinie wykonuje to oznaczenie bez skierowania, ale ma to sens tylko na zlecenie lekarza, który zinterpretuje wynik w kontekście objawów. Na wizytę zabierz wyniki troponiny z laboratorium z datą i godziną pobrania, EKG, listę leków i wcześniejsze badania, np. lipidogram.

Ból lub ucisk w klatce piersiowej trwający dłużej niż kilka minut, ból promieniujący do ręki lub żuchwy, nagła duszność, zimny pot, omdlenie, kołatanie z zawrotami głowy – to wskazania do natychmiastowego wezwania pogotowia (112). Nie jedź sam samochodem i nie czekaj na badania laboratoryjne – w zawale liczy się każda minuta.