NT-proBNP

Czym jest NT-proBNP i co pokazuje to badanie krwi

Serce to nie tylko pompa, ale też narząd, który wydziela hormony. Gdy ściany komór serca są nadmiernie rozciągnięte, bo serce musi pompować krew pod zbyt dużym ciśnieniem albo w zbyt dużej objętości, komórki mięśnia sercowego produkują substancję o nazwie proBNP. Rozpada się ona na dwie części: czynny hormon BNP i nieczynny fragment NT-proBNP. BNP pomaga organizmowi pozbyć się nadmiaru wody i sodu oraz rozszerza naczynia, czyli próbuje odciążyć serce.

NT-proBNP krąży we krwi dłużej niż BNP i jest bardziej stabilny, dlatego to on jest dziś najczęściej oznaczany w badaniach laboratoryjnych. Im bardziej serce jest przeciążone, tym zwykle wyższe jest jego stężenie. To badanie laboratoryjne nie pokazuje, która część serca choruje ani dlaczego – mówi raczej, czy serce pracuje pod nadmierną presją i jak bardzo.

W praktyce lekarskiej NT-proBNP jest jednym z najważniejszych badań laboratoryjnych w kardiologii. Pozwala szybko odróżnić duszność wywołaną chorobą serca od duszności spowodowanej na przykład chorobą płuc czy otyłością, a u osób z rozpoznaną niewydolnością pomaga ocenić, czy leczenie działa.

Kiedy lekarz zleca oznaczenie NT-proBNP

Najczęstszym powodem jest podejrzenie niewydolności serca, czyli stanu, w którym serce nie pompuje krwi tak skutecznie, jak potrzebuje organizm. Takie badanie laboratoryjne wykonuje się u osób, które zgłaszają typowe objawy.

• duszność przy wysiłku, a z czasem także w spoczynku lub w nocy po położeniu się,
• obrzęki kostek i podudzi, szybki przyrost masy ciała w ciągu kilku dni,
• męczliwość, osłabienie, zmniejszona tolerancja wysiłku,
• kontrola osób z rozpoznaną niewydolnością serca – ocena skuteczności leczenia i ryzyka pogorszenia,
• ocena ryzyka u osób z cukrzycą, po zawale lub przed dużą operacją, gdy zaleci to lekarz,
• diagnostyka w szpitalu przy nagłej duszności, obok innych badań laboratoryjnych i obrazowych.

Jak przygotować się do badania NT-proBNP i jak wygląda pobranie

Badanie wymaga zwykłego pobrania krwi z żyły w zgięciu łokcia, a próbkę laboratorium analizuje zwykle jeszcze tego samego dnia. Nie musisz być na czczo, a pora dnia nie ma dużego znaczenia. Warto natomiast przyjść spokojnie, bez pośpiechu i bez wcześniejszego intensywnego wysiłku, bo duży wysiłek fizyczny może przejściowo podnieść wynik.

Nie odstawiaj samodzielnie leków na serce przed badaniem. Lekarz chce zwykle zobaczyć wynik przy obecnym leczeniu. Część leków stosowanych w niewydolności serca obniża NT-proBNP, co jest pożądane, a jeden z nowszych leków podnosi stężenie BNP, ale nie wpływa na NT-proBNP – to jeden z powodów, dla których laboratoria wybierają właśnie ten fragment hormonu.

W Szczecinie badanie NT-proBNP wykonuje większość punktów pobrań; próbka trafia do laboratorium, które oznacza stężenie metodą immunochemiczną. Jeśli przyjmujesz wysokie dawki biotyny, na przykład w preparatach na włosy i paznokcie, powiedz o tym przy rejestracji.

Normy NT-proBNP – jak czytać wynik z laboratorium

Wynik podawany jest najczęściej w pikogramach na mililitr (pg/ml), rzadziej w pikomolach na litr. W przeciwieństwie do wielu innych badań laboratoryjnych NT-proBNP nie ma jednej normy dla wszystkich. Zalecenia europejskie podają progi, które pomagają wykluczyć chorobę. U osoby z przewlekłymi objawami wynik poniżej około 125 pg/ml sprawia, że niewydolność serca jest mało prawdopodobna. Przy nagłej duszności tę rolę pełni próg około 300 pg/ml.

Wartości rosną z wiekiem, także u zdrowych osób, i są wyższe u kobiet. Dlatego przy podejrzeniu ostrej niewydolności lekarze stosują progi zależne od wieku. Laboratoria mogą też drukować własne zakresy, dopasowane do metody i producenta odczynników. Zawsze rozstrzyga zakres z wydruku laboratorium oraz ocena lekarza, który zna objawy, badanie fizykalne i wynik echa serca.

U osób już leczonych największe znaczenie ma zmiana wyniku w czasie. Spadek o kilkadziesiąt procent zwykle oznacza poprawę, a wyraźny wzrost może zapowiadać pogorszenie. Kontrolne oznaczenia najlepiej robić w tym samym laboratorium, bo różne laboratoria mogą używać różnych analizatorów.

Podwyższone NT-proBNP – możliwe przyczyny

Najważniejszą przyczyną wysokiego NT-proBNP jest niewydolność serca, zarówno ze zmniejszoną, jak i z zachowaną siłą skurczu. Bardzo wysokie wartości, liczone w tysiącach pg/ml, zwykle oznaczają znaczne przeciążenie serca i wymagają szybkiej oceny przez lekarza.

Wynik bywa jednak podwyższony także z innych powodów, dlatego nigdy nie stawia się rozpoznania wyłącznie na podstawie tego badania laboratoryjnego. Stężenia rosną między innymi przy migotaniu przedsionków, wadach zastawek, nadciśnieniu płucnym, zatorowości płucnej, po zawale serca, w ciężkich infekcjach i sepsie. Bardzo ważna jest też praca nerek – przewlekła choroba nerek podnosi NT-proBNP, bo nerki wolniej go usuwają. Dlatego lekarz często ogląda wynik razem z oznaczeniem kreatyniny i szacowanym przesączaniem kłębuszkowym eGFR.

Przy podejrzeniu zawału lekarz nie opiera się na NT-proBNP – do tego służy troponina sercowa. Gdy wynik jest podwyższony, zwykle kolejnym krokiem jest echo serca, a także dodatkowe badania krwi, na przykład morfologia krwi w poszukiwaniu anemii i TSH oceniające czynność tarczycy, bo anemia i choroby tarczycy mogą nasilać objawy.

Niskie NT-proBNP – co oznacza

Niski wynik tego badania laboratoryjnego jest zwykle dobrą wiadomością. U osoby z dusznością prawidłowe NT-proBNP sprawia, że niewydolność serca jest mało prawdopodobna, i lekarz szuka innej przyczyny objawów, na przykład choroby płuc, anemii czy słabej kondycji.

Warto wiedzieć, że u osób z dużą otyłością stężenie NT-proBNP bywa niższe, niż wynikałoby ze stanu serca. Tkanka tłuszczowa przyspiesza rozkład peptydów natriuretycznych. Lekarz bierze to pod uwagę, podobnie jak to, że w badaniach laboratoryjnych zdarzają się wahania, i przy wyraźnych objawach może zalecić echo serca mimo prawidłowego wyniku.

NT-proBNP na NFZ i prywatnie, czas oczekiwania na wynik

Na NFZ badanie zleca lekarz prowadzący – najczęściej kardiolog lub internista, a w części przychodni także lekarz rodzinny w ramach opieki koordynowanej. Zakres badań dostępnych w swojej przychodni warto potwierdzić u lekarza. Prywatnie można wykonać oznaczenie bez skierowania w punktach pobrań, które współpracują z laboratoriami wykonującymi badania immunochemiczne.

Wynik jest zwykle gotowy tego samego lub następnego dnia roboczego, a wiele laboratoriów udostępnia go także przez internet. Do lekarza warto zabrać wydruk z laboratorium, listę leków, wyniki wcześniejszych badań laboratoryjnych oraz zapiski masy ciała i ciśnienia, jeśli je prowadzisz.

Kiedy z objawami serca nie czekać na wynik

Oznaczenie NT-proBNP w laboratorium służy do spokojnej diagnostyki, a nie do oceny nagłych stanów w domu. Jeśli pojawia się duszność w spoczynku, uczucie duszenia się po położeniu, ból w klatce piersiowej, omdlenie, sinienie ust albo bardzo szybkie lub nierówne bicie serca, dzwoń pod 112 lub jedź na SOR. Pilnej oceny lekarza wymaga też szybki przyrost masy ciała o 2 kg w ciągu kilku dni u osoby z niewydolnością serca.