Erytrocyty – czerwone krwinki

Czym są erytrocyty i za co odpowiadają

Erytrocyty, czyli krwinki czerwone, to najliczniejsze komórki krwi. Mają kształt dwuwklęsłego krążka, nie mają jądra i są bardzo elastyczne, dzięki czemu przeciskają się przez najwęższe naczynia włosowate. Ich głównym zadaniem jest przenoszenie tlenu z płuc do tkanek i odbieranie z nich części dwutlenku węgla. Robią to dzięki hemoglobinie, która wypełnia wnętrze krwinki i nadaje krwi czerwony kolor.

Krwinki czerwone powstają w szpiku kostnym. Proces ten pobudza erytropoetyna – hormon wytwarzany głównie w nerkach, gdy tkanki odczuwają niedobór tlenu. Do produkcji krwinek potrzebne są żelazo, witamina B12 i kwas foliowy. Erytrocyt żyje około 120 dni, po czym rozpada się głównie w śledzionie, a żelazo z niego jest odzyskiwane.

Kiedy ocenia się liczbę erytrocytów

Liczba erytrocytów, oznaczana w laboratoriach skrótem RBC (red blood cells), jest częścią każdej morfologii i jednym z najstarszych badań laboratoryjnych w medycynie. Lekarz zwraca na wynik z laboratorium uwagę przy objawach niedokrwistości: zmęczeniu, bladości, duszności przy wysiłku, kołataniu serca, zawrotach głowy, łamliwości paznokci. Ma też znaczenie przy podejrzeniu odwodnienia, chorób płuc i serca prowadzących do niedotlenienia oraz chorób szpiku.

Badania laboratoryjne z oceną krwinek czerwonych regularnie wykonują kobiety w ciąży, osoby z przewlekłą chorobą nerek, chorobami zapalnymi jelit, obfitymi miesiączkami, a także krwiodawcy i osoby na diecie roślinnej bez odpowiedniej suplementacji.

Jak przygotować się do badania krwinek czerwonych

Erytrocyty oznacza się z krwi żylnej, z tej samej probówki co całą morfologię; laboratorium liczy je automatycznie w analizatorze. Badanie nie wymaga postu, ale laboratoria zalecają pobranie rano i w spokoju. Większość laboratoriów przypomina też, że ważne jest normalne nawodnienie: przy odwodnieniu osocza jest mniej, więc krwinki są „zagęszczone” i ich liczba wydaje się wyższa. Odwrotnie działa duża ilość płynów podanych w kroplówce.

Przy ocenie wyniku znaczenie mają też niedawna utrata krwi, oddanie krwi, przebywanie w górach (na dużej wysokości organizm produkuje więcej krwinek) oraz palenie papierosów. Warto o tym wspomnieć lekarzowi, który zlecił badania krwi, bo wpływa to na interpretację badania laboratoryjnego.

Normy erytrocytów i jak czytać wynik

U dorosłych kobiet liczba erytrocytów wynosi zwykle około 3,8–5,2 miliona w mikrolitrze, a u mężczyzn około 4,3–5,8 miliona. Różnica wynika głównie z działania testosteronu, który pobudza produkcję krwinek. Laboratoria podają wynik w mln/µl, 10⁶/µl lub 10¹²/l – liczbowo to ta sama wartość. U noworodków liczba krwinek czerwonych jest wysoka, u niemowląt fizjologicznie spada, a w ciąży wartości bywają niższe z powodu rozcieńczenia krwi.

Sama liczba erytrocytów rzadko wystarcza do postawienia wniosków, a poszczególne laboratoria mogą mieć nieco przesunięte granice normy. W badaniu laboratoryjnym ocenia się ją zawsze razem z hemoglobiną, hematokrytem i wskaźnikami krwinkowymi. Rozstrzyga zakres wydrukowany przez laboratorium, w którym wykonano badanie. Jeśli porównujesz wyniki z dwóch laboratoriów, sprawdź, czy jednostki są takie same.

Obniżona liczba erytrocytów – co może oznaczać

Za mało krwinek czerwonych to najczęściej objaw niedokrwistości. Aby ustalić jej przyczynę, lekarz patrzy na stężenie hemoglobiny i wielkość krwinek, czyli MCV. Małe krwinki sugerują niedobór żelaza – przez przewlekłą utratę krwi (obfite miesiączki, krwawienia z przewodu pokarmowego) lub złe wchłanianie. Duże krwinki wskazują raczej na brak witaminy B12 lub kwasu foliowego. Krwinki o prawidłowej wielkości bywają przy anemii chorób przewlekłych, chorobie nerek lub świeżym krwotoku.

Rzadziej przyczyną jest przyspieszony rozpad krwinek (hemoliza), choroby szpiku lub dziedziczne zaburzenia budowy hemoglobiny. W ich rozpoznaniu pomagają dalsze badania laboratoryjne, na przykład liczba retikulocytów, czyli młodych krwinek, która mówi, czy szpik nadąża z produkcją, oraz ferrytyna jako miara zapasów żelaza.

Podwyższona liczba erytrocytów – co może oznaczać

Zbyt dużo krwinek czerwonych, czyli nadkrwistość, najczęściej jest względna – wynika z odwodnienia, gdy ubywa osocza, a liczba krwinek się nie zmienia. Wtedy wynik wraca do normy po nawodnieniu, co pokazuje powtórne badanie laboratoryjne. Prawdziwy wzrost liczby erytrocytów bywa reakcją na przewlekłe niedotlenienie: u palaczy, osób z przewlekłą chorobą płuc, bezdechem sennym, niektórymi wadami serca czy mieszkających wysoko w górach.

Rzadszą przyczyną jest czerwienica prawdziwa – choroba szpiku, w której krwinek powstaje za dużo bez wyraźnego powodu. Liczbę erytrocytów mogą też podnosić niektóre guzy nerek wytwarzające erytropoetynę oraz leczenie testosteronem. Niewielki wzrost przy małych krwinkach bywa cechą nosicielstwa talasemii, dziedzicznej choroby hemoglobiny. Zbyt gęsta krew zwiększa ryzyko zakrzepów, dlatego utrzymujący się wysoki wynik wymaga wyjaśnienia.

Badanie erytrocytów na NFZ i prywatnie

Erytrocyty oznacza się w ramach morfologii, którą na NFZ zleca lekarz rodzinny, a w ramach diagnostyki także specjaliści. Prywatnie to badanie laboratoryjne można wykonać bez skierowania w każdym punkcie pobrań; w Szczecinie oferują je praktycznie wszystkie laboratoria. Wynik zwykle jest gotowy tego samego dnia. Gdy liczba krwinek odbiega od normy, lekarz zwykle zleca kolejne badania laboratoryjne lub kieruje do hematologa.

Na wizytę warto zabrać wcześniejsze wyniki badań krwi, nawet jeśli pochodzą z innych laboratoriów – ułatwiają ocenę, czy zmiana jest nowa i jak szybko narasta.

Kiedy nieprawidłowa liczba erytrocytów wymaga pilnej pomocy

Pilnej konsultacji wymaga znaczny spadek krwinek czerwonych w badaniach laboratoryjnych, zwłaszcza z objawami: dusznością w spoczynku, bólem w klatce piersiowej, omdleniem, bardzo szybkim tętnem. Na SOR lub pod numer 112 trzeba zgłosić się przy czarnych, smolistych stolcach, wymiotach z krwią lub obfitym krwawieniu z dróg rodnych.

Przy bardzo wysokiej liczbie erytrocytów niepokojące są silne bóle głowy, zaburzenia widzenia, drętwienie, objawy zakrzepicy (obrzęk i ból łydki) albo objawy udaru – w takiej sytuacji nie należy czekać na kolejne badania laboratoryjne, tylko szukać pomocy od razu.