MCV – średnia objętość krwinki czerwonej

Czym jest MCV i co mierzy

MCV (od angielskiego mean corpuscular volume) to średnia objętość pojedynczej krwinki czerwonej. Mówiąc prościej – parametr ten pokazuje, czy erytrocyty są małe, średnie czy duże. Wyraża się go w femtolitrach (fl); jeden femtolitr to biliardowa część litra, czyli niewyobrażalnie mała objętość.

Analizator w laboratorium mierzy wielkość tysięcy krwinek przepływających jedna za drugą przez czujnik, a następnie podaje średnią. MCV należy do tak zwanych wskaźników krwinkowych, razem z MCH, czyli średnią masą hemoglobiny w krwince, MCHC i RDW, opisującym zróżnicowanie wielkości krwinek. W badaniach laboratoryjnych morfologii to właśnie MCV jest najważniejszym z nich, bo pozwala podzielić niedokrwistości na trzy grupy.

Wielkość krwinki zależy od tego, jak przebiegało jej powstawanie w szpiku. Gdy brakuje żelaza do budowy hemoglobiny, krwinki są mniejsze. Gdy brakuje witaminy B12 lub kwasu foliowego, które są potrzebne do podziałów komórek, krwinki rosną, ale dzielą się rzadziej i są duże.

Kiedy lekarz zwraca uwagę na MCV

MCV pojawia się na każdym wydruku morfologii, niezależnie od tego, które laboratorium wykonuje badanie, ale szczególne znaczenie ma wtedy, gdy obniżona jest hemoglobina. Wskaźnik ten pomaga wtedy wybrać kolejne badania laboratoryjne: przy małych krwinkach ocenia się gospodarkę żelazem, przy dużych – witaminę B12, kwas foliowy, pracę wątroby i tarczycy.

MCV bywa też nieprawidłowe przy zupełnie prawidłowej hemoglobinie. Powiększone krwinki mogą być wczesnym sygnałem niedoboru witaminy B12, nadużywania alkoholu albo działania leków. Z kolei stale małe krwinki przy dobrej hemoglobinie sugerują czasem nosicielstwo talasemii, o czym warto wiedzieć na przykład przed planowaniem ciąży.

Jak przygotować się do badania krwi z oceną MCV

MCV nie wymaga osobnego pobrania – laboratorium wylicza je z tej samej próbki krwi żylnej, z której wykonuje całą morfologię. Post nie jest konieczny, choć laboratoria zwykle zalecają pobranie rano. Próbka powinna trafić do analizatora w ciągu kilku godzin, bo krwinki przechowywane zbyt długo mogą pęcznieć i dawać zawyżony wynik.

Na MCV wpływa regularne picie alkoholu, palenie, przyjmowanie niektórych leków oraz dieta. W praktyce laboratoria często widzą, że osoby na diecie wegańskiej bez suplementacji witaminy B12 mają powiększone krwinki. O wszystkich tych czynnikach warto powiedzieć lekarzowi, który zlecił badanie krwi.

Normy MCV i jak czytać wynik

U większości dorosłych MCV mieści się w przedziale około 80–100 fl; niektóre laboratoria stosują nieco węższy zakres, na przykład 82–98 fl. U dzieci wartości są niższe i stopniowo rosną z wiekiem, a u noworodków są wyższe. W ciąży MCV może nieznacznie wzrosnąć. Rozstrzygający jest zakres wydrukowany przez laboratorium przy wyniku badania laboratoryjnego.

Lekarze opisują krwinki trzema terminami: mikrocytoza (krwinki małe, MCV poniżej normy), normocytoza (prawidłowe) i makrocytoza (duże, MCV powyżej normy). Ważne jest, że MCV to średnia – jeśli we krwi są jednocześnie krwinki bardzo małe i bardzo duże, średnia może wyjść prawidłowa. Wtedy podpowiedzią jest podwyższony RDW. Dlatego wskaźniki krwinkowe w badaniach laboratoryjnych zawsze czyta się razem.

Obniżone MCV (mikrocytoza) – co może oznaczać

Najczęstszą przyczyną małych krwinek jest niedobór żelaza. Rozwija się on zwykle przez przewlekłą utratę krwi – obfite miesiączki, krwawienia z przewodu pokarmowego – albo przez złe wchłanianie, na przykład w celiakii. Aby to potwierdzić, lekarz zleca kolejne badania laboratoryjne, przede wszystkim ferrytynę, czyli zapasy żelaza, a często także stężenie żelaza w surowicy.

Drugą ważną przyczyną jest talasemia – dziedziczna choroba hemoglobiny, częstsza u osób pochodzących z rejonu Morza Śródziemnego, Bliskiego Wschodu i Azji. Nosiciele mają zwykle bardzo małe krwinki przy prawidłowej lub lekko obniżonej hemoglobinie i prawidłowej ferrytynie. Mikrocytoza zdarza się też w przewlekłych chorobach zapalnych i rzadko przy zatruciu ołowiem; w tych przypadkach potrzebne są dodatkowe badania laboratoryjne, które wykonują wyspecjalizowane laboratoria.

Podwyższone MCV (makrocytoza) – co może oznaczać

Duże krwinki często wynikają z niedoboru witaminy B12 lub kwasu foliowego. Niedobór B12 zdarza się przy zanikowym zapaleniu żołądka, po operacjach żołądka i jelit, u osób długo przyjmujących leki na cukrzycę lub zmniejszające kwas żołądkowy, a także na diecie bez produktów zwierzęcych. Może dawać nie tylko anemię, ale i objawy neurologiczne: mrowienie stóp, zaburzenia równowagi i pamięci.

Bardzo częstą przyczyną podwyższonego MCV jest regularne picie alkoholu – nawet przy prawidłowej hemoglobinie. Makrocytoza towarzyszy też chorobom wątroby, niedoczynności tarczycy, ciąży, przyjmowaniu niektórych leków oraz chorobom szpiku. Lekko podwyższone MCV w wyniku z laboratorium może się też pojawić, gdy we krwi jest dużo młodych krwinek, na przykład po krwawieniu.

MCV w badaniach laboratoryjnych na NFZ i prywatnie

MCV jest częścią morfologii, którą na NFZ zleca lekarz rodzinny. Prywatnie można ją wykonać bez skierowania; w Szczecinie robi to praktycznie każde laboratorium. Nieprawidłowe MCV zwykle prowadzi do kolejnych badań laboratoryjnych, które lekarz rodzinny także może zlecić, a przy niejasnej przyczynie – do konsultacji hematologicznej.

Na wizytę dobrze zabrać wcześniejsze wyniki morfologii, także z innych laboratoriów – pamiętając, że laboratoria mogą mieć nieco inne zakresy. Stopniowy wzrost lub spadek MCV w kolejnych latach bywa ważniejszy niż pojedynczy wynik.

Kiedy nieprawidłowe MCV wymaga szybkiej konsultacji

Samo MCV rzadko jest wynikiem alarmowym. Szybkiej konsultacji wymaga jednak sytuacja, gdy nieprawidłowemu MCV towarzyszy bardzo niska hemoglobina, obniżone leukocyty lub płytki albo objawy takie jak duszność, omdlenia, czarne stolce czy narastające drętwienie i osłabienie nóg.

Krwawienie z przewodu pokarmowego, wymioty z krwią czy utrata przytomności to powody, by zgłosić się na SOR lub zadzwonić pod 112, niezależnie od wyniku badania laboratoryjnego.