Retikulocyty

Czym są retikulocyty i co mówi ich liczba

Retikulocyty to młode czerwone krwinki, które dopiero co opuściły szpik kostny. W szpiku krwinki czerwone dojrzewają przez kilka dni, tracą jądro komórkowe i trafiają do krwi jako retikulocyty. Mają jeszcze resztki materiału genetycznego (RNA), który po wybarwieniu tworzy pod mikroskopem delikatną siateczkę – stąd nazwa, od łacińskiego słowa oznaczającego sieć. Po jednym, dwóch dniach w krwiobiegu dojrzewają w pełni do erytrocytów.

Ponieważ retikulocyty są „świeżą dostawą” ze szpiku, ich liczba pokazuje, jak intensywnie szpik produkuje krwinki czerwone. Gdy organizm traci krew lub krwinki się rozpadają, zdrowy szpik przyspiesza produkcję i retikulocytów przybywa. Gdy szpik pracuje słabo albo brakuje mu budulca (żelaza, witaminy B12, kwasu foliowego), retikulocytów jest mało. Właśnie dlatego retikulocyty należą do kluczowych badań laboratoryjnych w diagnostyce anemii.

To badanie laboratoryjne nie wchodzi w skład zwykłej morfologii, choć wykonuje się je z tej samej probówki. Nowoczesne analizatory w laboratoriach liczą retikulocyty automatycznie, a niektóre podają też dodatkowe wskaźniki, na przykład zawartość hemoglobiny w retikulocytach, przydatną w ocenie niedoboru żelaza.

Kiedy lekarz zleca oznaczenie retikulocytów

Najważniejszym wskazaniem jest niedokrwistość, czyli obniżona hemoglobina w morfologii. Retikulocyty pomagają odpowiedzieć na podstawowe pytanie: czy szpik nadąża z produkcją, a krwinek ubywa z innego powodu, czy to właśnie szpik produkuje ich za mało. Od tej odpowiedzi zależą kolejne badania laboratoryjne. Część laboratoriów pozwala dołączyć retikulocyty do morfologii już po pobraniu, jeśli próbka jest świeża. Retikulocyty wchodzą też w skład pakietu badań w kierunku anemii.

• diagnostyka niedokrwistości o niejasnej przyczynie
• podejrzenie hemolizy, czyli rozpadu krwinek czerwonych (np. żółtaczka, ciemny mocz)
• ocena odpowiedzi na leczenie żelazem, witaminą B12 lub kwasem foliowym
• kontrola pracy szpiku po chemioterapii, przeszczepieniu szpiku lub w chorobach hematologicznych
• ocena regeneracji po krwotoku
• kontrola leczenia przewlekłej choroby nerek lekami pobudzającymi produkcję krwinek

Jak przygotować się do badania retikulocytów

Krew do tego badania laboratoryjnego pobiera się z żyły do probówki z EDTA, tak jak do morfologii. Zwykle oba badania krwi wykonuje się z jednego pobrania. Nie trzeba być ściśle na czczo, ale większość laboratoriów zaleca przyjście rano, po nocnej przerwie w jedzeniu. Wodę można pić.

Na wynik wpływa leczenie, dlatego lekarz musi wiedzieć, czy przyjmujesz żelazo, witaminę B12 lub kwas foliowy, i od kiedy. Znaczenie ma też niedawna transfuzja krwi, krwawienie, pobyt w wysokich górach czy ciąża. Próbka powinna dotrzeć do laboratorium w ciągu kilku godzin – laboratoria pilnują tego, bo retikulocyty w probówce dojrzewają dalej i ich liczba może spaść.

Norma retikulocytów i jak czytać wynik z laboratorium

Wynik podaje się jako odsetek wśród wszystkich krwinek czerwonych albo jako liczbę bezwzględną. U większości dorosłych retikulocyty stanowią około 0,5–2,5 % krwinek czerwonych, a ich liczba bezwzględna wynosi mniej więcej 25–100 tys./µl. Zakresy różnią się między laboratoriami i analizatorami, dlatego rozstrzyga ten, który widnieje na wydruku. U noworodków retikulocytów jest znacznie więcej, a w ciąży ich liczba fizjologicznie rośnie.

Przy anemii sam odsetek bywa mylący: gdy krwinek czerwonych jest mało, nawet prawidłowa liczba retikulocytów daje wyższy procent. Dlatego lekarze patrzą na liczbę bezwzględną albo na skorygowany wskaźnik retikulocytów (oznaczany skrótem RPI), który uwzględnia stopień niedokrwistości. Interpretację tego badania laboratoryjnego zawsze przeprowadza się razem z morfologią i innymi badaniami laboratoryjnymi.

Podwyższone retikulocyty – co może oznaczać

Wysoka liczba retikulocytów oznacza, że szpik intensywnie produkuje nowe krwinki. Najczęściej jest to odpowiedź na ich utratę: po krwawieniu (także przewlekłym, na przykład z przewodu pokarmowego) albo przy hemolizie, czyli przyspieszonym rozpadzie krwinek czerwonych. Przy podejrzeniu hemolizy lekarz zleca też oznaczenie bilirubiny i aktywność LDH, bo rosną, gdy krwinki się rozpadają.

Wzrost retikulocytów bywa też dobrą wiadomością. Po rozpoczęciu leczenia niedoboru żelaza lub witaminy B12 ich liczba wyraźnie rośnie zwykle po około tygodniu – to znak, że leczenie działa. Lekarz może celowo zlecić to badanie laboratoryjne po kilku dniach terapii.

• ostra lub przewlekła utrata krwi
• niedokrwistości hemolityczne (wrodzone lub autoimmunologiczne)
• skuteczne leczenie niedoboru żelaza, witaminy B12 lub kwasu foliowego
• pobyt na dużych wysokościach, ciąża

Obniżone retikulocyty – co może oznaczać

Mała liczba retikulocytów przy anemii oznacza, że szpik nie produkuje wystarczająco dużo krwinek. Najczęściej przyczyną jest brak budulca: niedobór żelaza, witaminy B12 lub kwasu foliowego. Lekarz sprawdza wtedy ferrytynę, czyli zapasy żelaza, a także stężenie witaminy B12. Wynik z laboratorium trzeba ocenić łącznie z morfologią: niski wynik przy prawidłowej hemoglobinie zwykle nie budzi niepokoju, ale przy anemii wymaga wyjaśnienia kolejnymi badaniami laboratoryjnymi.

• niedobór żelaza, witaminy B12 lub kwasu foliowego (przed leczeniem)
• przewlekła choroba nerek – za mało erytropoetyny, hormonu pobudzającego szpik
• przewlekłe stany zapalne i choroby nowotworowe
• uszkodzenie szpiku przez leki, chemioterapię lub radioterapię
• niedokrwistość aplastyczna, białaczki, nacieki nowotworowe w szpiku
• zakażenie parwowirusem B19 – u osób z chorobami krwi może przejściowo zatrzymać produkcję krwinek

Retikulocyty na NFZ i prywatnie, czas oczekiwania

Na NFZ badanie zleca lekarz prowadzący, gdy uzna je za potrzebne w diagnostyce anemii – najczęściej lekarz rodzinny, internista albo hematolog. Prywatnie można je wykonać bez skierowania w większości punktów pobrań; w Szczecinie oferuje je wiele laboratoriów, często w pakiecie z morfologią. Wynik jest zwykle gotowy tego samego lub następnego dnia roboczego. Większość laboratoriów udostępnia wyniki również przez internet, po zalogowaniu na stronie lub w aplikacji.

Z wynikiem wróć do lekarza, który zlecił badanie, i zabierz wcześniejsze badania krwi oraz informację o przyjmowanych suplementach. Sam wynik retikulocytów nie daje rozpoznania – to element układanki, który lekarz łączy z morfologią i innymi wynikami badań laboratoryjnych.

Kiedy pilnie do lekarza

Pilnej pomocy wymaga szybko narastająca anemia z dusznością, kołataniem serca, zawrotami głowy lub omdleniem, a także nagłe zażółcenie skóry i oczu z ciemnym moczem, które może świadczyć o gwałtownym rozpadzie krwinek. Czarne, smoliste stolce lub wymioty z krwią to objawy krwawienia z przewodu pokarmowego – w takiej sytuacji dzwoń pod 112 lub jedź na SOR. Na wynik badania laboratoryjnego nie trzeba wtedy czekać – liczą się objawy.