Glukoza w moczu

Dlaczego w zdrowym moczu nie ma glukozy

Glukoza to podstawowy cukier, z którego komórki czerpią energię. Krąży we krwi i razem z nią trafia do nerek. W kłębuszkach nerkowych przechodzi do tzw. moczu pierwotnego, ale kanaliki nerkowe niemal całkowicie odzyskują ją z powrotem do krwi. Dzięki temu w moczu, który oddajemy, glukozy praktycznie nie ma, a zwykły pasek w laboratorium jej nie wykrywa.

Kanaliki mają jednak ograniczoną wydolność. Gdy stężenie glukozy we krwi przekroczy tzw. próg nerkowy – u większości dorosłych około 160–180 mg/dl – nie nadążają z jej odzyskiwaniem i nadmiar przechodzi do moczu. Ten stan nazywa się cukromoczem lub glukozurią.

Glukozę w moczu oznacza się w każdym badaniu ogólnym moczu za pomocą paska lub analizatora. To badanie laboratoryjne jest szybkie i tanie, ale nie służy do rozpoznawania cukrzycy – do tego potrzebne jest badanie krwi. Wynik w moczu jest raczej sygnałem, że cukier we krwi warto sprawdzić.

Kiedy oznaczenie glukozy w moczu ma znaczenie

Lekarz zwraca uwagę na wynik tego badania laboratoryjnego przy objawach mogących sugerować cukrzycę: wzmożonym pragnieniu, częstym oddawaniu dużych ilości moczu, chudnięciu, zmęczeniu, nawracających zakażeniach dróg moczowych i grzybicach okolic intymnych. Glukozę w moczu sprawdza się też rutynowo w ciąży, w bilansach zdrowia dzieci i w badaniach profilaktycznych, gdy laboratorium wykonuje pełne badanie moczu.

Dawniej osoby z cukrzycą kontrolowały cukier głównie badaniami moczu. Dziś mają do tego glukometry i systemy ciągłego monitorowania, a badania laboratoryjne moczu służą raczej do wykrywania powikłań, np. białka czy ciał ketonowych.

Normy i jak czytać wynik glukozy w moczu

Prawidłowy wynik to „ujemny” lub „nieobecna”. Laboratoria podają wynik dodatni opisowo, w plusach od 1+ do 4+, albo w przybliżonych jednostkach, np. mg/dl lub mmol/l. Próg wykrywania paska i sposób zapisu zależą od zestawu, którego używa laboratorium, więc punktem odniesienia jest zawsze zakres podany na wydruku.

Wynik z moczu nie przekłada się dokładnie na stężenie glukozy, jakie laboratorium zmierzyłoby we krwi. Odzwierciedla on mniej więcej średni poziom cukru z kilku godzin, w których mocz zbierał się w pęcherzu. Na wynik wpływa też zagęszczenie moczu i działanie leków. Fałszywie ujemny wynik może dać duża dawka witaminy C oraz próbka przechowywana zbyt długo, a fałszywie dodatni – pozostałości środków utleniających w pojemniku.

Glukoza w moczu – najczęstsze przyczyny

Najczęstszą przyczyną cukromoczu wykrywanego w laboratoriach jest cukrzyca – zarówno nierozpoznana, jak i źle kontrolowana. Gdy w wyniku pojawia się glukoza, lekarz zleca kolejne badania laboratoryjne: badanie krwi na stężenie glukozy na czczo oraz hemoglobinę glikowaną HbA1c, która pokazuje średni cukier z ostatnich 2–3 miesięcy. W niektórych sytuacjach, np. przy wątpliwych wynikach lub w ciąży, wykonuje się doustny test obciążenia glukozą.

Coraz częstszą przyczyną są leki przeciwcukrzycowe z grupy flozyn (inhibitorów SGLT2), stosowane też w niewydolności serca i przewlekłej chorobie nerek. Działają one właśnie w ten sposób, że zwiększają wydalanie glukozy z moczem. U osób przyjmujących te leki glukoza w moczu jest spodziewana i nie oznacza złej kontroli cukrzycy – warto jednak poinformować o nich laboratorium i lekarza oceniającego wynik.

W badaniach laboratoryjnych glukoza może też pojawić się w moczu przejściowo, przy bardzo wysokim cukrze po obfitym, słodkim posiłku, w ostrym stresie, ciężkiej infekcji czy po zabiegu operacyjnym, a także podczas leczenia sterydami.

Cukromocz przy prawidłowym cukrze we krwi

Czasem laboratorium wykrywa glukozę w moczu, choć badania laboratoryjne krwi pokazują prawidłowy cukier. Taki stan nazywa się cukromoczem nerkowym. Przyczyną jest obniżony próg nerkowy – kanaliki odzyskują glukozę mniej sprawnie niż zwykle.

W badaniach laboratoryjnych najczęściej dotyczy to kobiet w ciąży, u których próg nerkowy fizjologicznie się obniża. Mimo to każda glukoza w moczu w ciąży jest sygnałem do sprawdzenia cukru we krwi, bo cukrzyca ciążowa wymaga leczenia. Cukromocz nerkowy bywa też wrodzony i niegroźny, a rzadziej towarzyszy chorobom kanalików nerkowych, w których z moczem traci się również inne substancje, np. fosforany i aminokwasy.

Glukoza i ketony w moczu – kiedy to groźne

Samo pojawienie się glukozy w moczu w badaniu laboratoryjnym nie jest stanem nagłym. Szczególnie niepokojące jest jednak jej połączenie z ciałami ketonowymi w moczu. U osoby z cukrzycą typu 1, a czasem także typu 2, może to świadczyć o rozwijającej się kwasicy ketonowej – groźnym powikłaniu, w którym organizm z braku insuliny zaczyna spalać tłuszcze i zakwasza się.

Dlatego laboratoria oceniają te dwa parametry razem, a lekarze przy wysokim cukrze i ketonach zlecają pilne badania laboratoryjne krwi: glukozę, elektrolity i gazometrię.

Badanie na NFZ, prywatnie i kiedy do lekarza

Glukozę w moczu oznacza się w ramach badania ogólnego moczu, które na NFZ może zlecić lekarz rodzinny, podobnie jak glukozę i HbA1c we krwi. Prywatnie badanie moczu wykonasz bez skierowania – w Szczecinie oferują je praktycznie wszystkie laboratoria, a wyniki są gotowe zwykle w ciągu kilku godzin. Wygodnym rozwiązaniem bywa pakiet badań w kierunku cukrzycy.

Z dodatnim wynikiem warto szybko zgłosić się do lekarza rodzinnego, który zleci badania laboratoryjne krwi i w razie potrzeby skieruje do diabetologa. Pilnej pomocy – na SOR lub pod numerem 112 – wymagają silne pragnienie z oddawaniem bardzo dużych ilości moczu, wymioty, ból brzucha, przyspieszony i głęboki oddech, zapach acetonu z ust, senność lub splątanie. U dzieci objawy cukrzycy typu 1 mogą narastać w ciągu kilku dni, dlatego z nimi nie należy czekać.