HLA-B27

Czym jest HLA-B27 i co pokazuje to badanie

Antygeny HLA to białka na powierzchni niemal wszystkich komórek ciała. Działają jak dowód osobisty komórki – dzięki nim układ odpornościowy odróżnia własne tkanki od obcych drobnoustrojów. Każdy człowiek dziedziczy po rodzicach zestaw odmian HLA, a jedną z nich jest HLA-B27.

Badanie HLA-B27 to badanie laboratoryjne, które odpowiada na proste pytanie: czy masz tę odmianę, czy nie. Laboratorium sprawdza to na dwa sposoby. Pierwszy to cytometria przepływowa – krwinki białe znakuje się świecącymi przeciwciałami i urządzenie wykrywa, czy na ich powierzchni jest białko B27. Drugi to metoda genetyczna (PCR), która szuka odpowiedniego fragmentu DNA. Obie metody są wiarygodne, a laboratoria czasem łączą je, gdy wynik jest graniczny.

Dlaczego ta cecha jest ważna? HLA-B27 wyraźnie zwiększa skłonność do grupy chorób zwanych spondyloartropatiami. Należą do nich zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa (ZZSK, obecnie częściej: osiowa spondyloartropatia), reaktywne zapalenie stawów po infekcjach jelitowych lub moczowo-płciowych, część przypadków łuszczycowego zapalenia stawów i zapaleń stawów przy chorobach zapalnych jelit, a także ostre zapalenie przedniego odcinka błony naczyniowej oka.

Kiedy lekarz zleca badanie HLA-B27

Najczęstszym powodem jest przewlekły ból krzyża o charakterze zapalnym u osoby młodej. Taki ból zaczyna się zwykle przed 40. rokiem życia, trwa dłużej niż trzy miesiące, nasila się w nocy i nad ranem, łączy z porannym zesztywnieniem i – co charakterystyczne – zmniejsza się po ruchu, a nie po odpoczynku. W takiej sytuacji reumatolog zleca badania laboratoryjne i obrazowe, a wynik HLA-B27 jest jednym z elementów kryteriów rozpoznania.

• zapalny ból kręgosłupa lędźwiowego lub pośladków, zwłaszcza u osób poniżej 40. roku życia,
• zapalenie dużych stawów nóg, ścięgna Achillesa lub przyczepów ścięgien (tzw. entezopatia),
• zapalenie stawów kilka tygodni po biegunce lub infekcji układu moczowo-płciowego,
• nawracające ostre zapalenie przedniego odcinka błony naczyniowej oka – bolesne, zaczerwienione oko z nadwrażliwością na światło,
• łuszczyca lub choroba zapalna jelit z dolegliwościami ze strony kręgosłupa.

Jak przygotować się do badania krwi na HLA-B27

To proste badanie krwi z żyły, które nie wymaga szczególnych przygotowań. Nie musisz być na czczo, nie trzeba odstawiać leków przeciwbólowych ani przeciwzapalnych, a wynik nie zależy od aktywności choroby, wysiłku czy pory roku. Badanie można wykonać także u dzieci, gdy lekarz podejrzewa młodzieńcze zapalenie stawów z zajęciem przyczepów ścięgien.

Przy metodzie cytometrycznej próbka powinna szybko trafić do laboratorium, bo badanie wykonuje się na żywych komórkach. Dlatego niektóre punkty pobrań przyjmują materiał na to badanie laboratoryjne tylko w określone dni tygodnia – warto zapytać o to wcześniej. W Szczecinie krew na HLA-B27 pobiera większość punktów, a oznaczenie wykonuje się na miejscu lub w laboratorium partnerskim.

Jak czytać wynik HLA-B27 – dodatni i ujemny

Wynik tego badania laboratoryjnego jest jakościowy: laboratorium podaje „obecny” (dodatni) albo „nieobecny” (ujemny). Niektóre laboratoria dołączają też wartość liczbową z cytometru, ale o interpretacji decyduje opis, a nie liczba. Nie ma tu norm zależnych od wieku czy płci, a wyniki z różnych laboratoriów są porównywalne niezależnie od zastosowanej metody.

Wynik dodatni ma około 8 na 100 zdrowych osób w Polsce i większość z nich nigdy nie zachoruje na spondyloartropatię. Dodatni wynik zwiększa prawdopodobieństwo choroby tylko wtedy, gdy są typowe objawy. Lekarz łączy wynik z laboratorium z badaniem fizykalnym, rezonansem magnetycznym stawów krzyżowo-biodrowych lub zdjęciem RTG i innymi badaniami laboratoryjnymi.

Wynik ujemny nie wyklucza choroby. Około 10–20% osób z osiową spondyloartropatią nie ma HLA-B27, a w łuszczycowym zapaleniu stawów czy zapaleniach przy chorobach jelit odsetek osób bez tej cechy jest jeszcze większy. Przy wyraźnych objawach reumatolog prowadzi diagnostykę dalej, niezależnie od wyniku z laboratorium.

HLA-B27 a inne badania laboratoryjne w reumatologii

HLA-B27 rzadko zleca się w pojedynkę, zwykle razem z innymi badaniami laboratoryjnymi. Lekarz zwykle sprawdza też markery stanu zapalnego: białko C-reaktywne CRP i odczyn Biernackiego. Podwyższone CRP u osoby z bólem krzyża sugeruje aktywny proces zapalny i pomaga ocenić, jak choroba odpowiada na leczenie. Uzupełnieniem bywa morfologia krwi z rozmazem, bo przewlekłe zapalenie może powodować niedokrwistość.

Gdy w obrazie dominuje zapalenie drobnych stawów rąk, lekarz bierze pod uwagę reumatoidalne zapalenie stawów i zleca czynnik reumatoidalny oraz przeciwciała anty-CCP. W spondyloartropatiach te badania laboratoryjne są zwykle ujemne, co również pomaga w rozpoznaniu. Szerszy zestaw oznaczeń opisuje strona o pakiecie badań reumatologicznych.

HLA-B27 w rodzinie – czy krewni powinni się badać

HLA-B27 dziedziczy się po jednym z rodziców, więc dziecko osoby z tą cechą ma około 50% szans, że też ją odziedziczy. Nie oznacza to jednak, że krewni powinni rutynowo wykonywać to badanie laboratoryjne. U osoby bez objawów wynik dodatni niczego nie zmienia – nie ma skutecznej profilaktyki, którą trzeba by wtedy wdrożyć.

Rozsądniej jest znać typowe objawy i zgłosić się do lekarza, gdy się pojawią. Wywiad rodzinny w kierunku spondyloartropatii, łuszczycy lub zapalenia błony naczyniowej oka jest dla reumatologa ważną wskazówką, czasem ważniejszą niż wynik z laboratorium.

Badanie HLA-B27 na NFZ, prywatnie i kiedy pilnie do lekarza

Na NFZ badanie zleca zwykle reumatolog w ramach diagnostyki, czasem okulista przy nawracającym zapaleniu oka lub ortopeda. Prywatnie wykonuje je wiele laboratoriów bez skierowania – część z nich robi oznaczenie na miejscu, inne przekazują próbki do laboratoriów immunologicznych – a wynik jest gotowy zwykle po jednym do kilku dni roboczych. Z wynikiem, niezależnie od tego, czy jest dodatni, warto iść do lekarza, który oceni go w kontekście objawów i innych badań laboratoryjnych.

Pilnej pomocy wymaga nagłe zaczerwienienie i ból oka z pogorszeniem widzenia i światłowstrętem – z takimi objawami trzeba jak najszybciej zgłosić się do okulisty lub na ostry dyżur okulistyczny. Do lekarza szybko trzeba też iść przy gorączce z obrzękiem i silnym bólem stawu oraz przy bólu pleców z osłabieniem nóg czy zaburzeniami oddawania moczu.