Interleukina 6

Czym jest interleukina 6 i co mierzy to badanie

Interleukina 6, w skrócie IL-6, to jedna z cytokin, czyli drobnych białek, za pomocą których komórki układu odpornościowego przekazują sobie sygnały. Wytwarzają ją głównie makrofagi i monocyty (komórki „sprzątające” w tkankach), ale także komórki śródbłonka naczyń, tkanki tłuszczowej i mięśni. Gdy organizm wykryje bakterie, wirusy albo uszkodzenie tkanek, IL-6 działa jak syrena alarmowa: wywołuje gorączkę, pobudza szpik do wytwarzania białych krwinek i każe wątrobie produkować białka ostrej fazy.

Najbardziej znanym białkiem ostrej fazy jest białko C-reaktywne. Ponieważ to właśnie IL-6 uruchamia jego produkcję, stężenie interleukiny rośnie wcześniej – już po 1–2 godzinach od zadziałania bodźca, podczas gdy białko CRP zaczyna wzrastać po kilku godzinach i szczyt osiąga po dobie lub dwóch. IL-6 szybko też spada, gdy stan zapalny wygasa, dlatego dobrze pokazuje, co dzieje się w organizmie „tu i teraz”.

Badanie laboratoryjne IL-6 polega na oznaczeniu jej stężenia w surowicy lub osoczu metodą immunochemiczną. To nie jest rutynowe badanie krwi wykonywane przy okazji okresowej kontroli – laboratoria zlecają je głównie w szpitalach, na oddziałach intensywnej terapii i w diagnostyce wybranych chorób zapalnych. W ostatnich latach coraz więcej laboratoriów ma je jednak w ofercie także dla pacjentów ambulatoryjnych.

Kiedy lekarz zleca oznaczenie IL-6

Interleukina 6 nie wskazuje konkretnej choroby, a jej wynik w badaniu laboratoryjnym mówi o sile reakcji zapalnej, dlatego jej oznaczenie ma sens wtedy, gdy trzeba szybko ocenić, jak poważny jest stan chorego i czy leczenie działa. W praktyce lekarze sięgają po to badanie laboratoryjne w kilku sytuacjach.

• Podejrzenie sepsy, czyli ciężkiej, zagrażającej życiu reakcji organizmu na zakażenie – zwłaszcza u noworodków i wcześniaków, u których objawy bywają nietypowe.
• Ciężki przebieg infekcji wirusowych, np. zapalenia płuc w przebiegu COVID-19, gdy lekarz rozważa leczenie hamujące nadmierną odpowiedź zapalną.
• Zespół uwalniania cytokin po nowoczesnych terapiach onkologicznych i hematologicznych (np. terapii CAR-T).
• Kontrola niektórych chorób reumatycznych i autoimmunologicznych, m.in. przy leczeniu lekami blokującymi receptor dla IL-6.
• Obserwacja chorych po dużych operacjach, urazach i oparzeniach, gdy trzeba odróżnić typową reakcję pooperacyjną od powikłań.

Przygotowanie do badania IL-6 i pobranie krwi

Do tego badania laboratoryjnego wystarczy zwykłe pobranie krwi żylnej. Nie musisz być na czczo, choć laboratoria często zalecają poranną wizytę, bo wtedy łatwiej porównać kolejne wyniki. Jeżeli w tym samym badaniu krwi lekarz zlecił także glukozę czy lipidogram, obowiązuje post 8–12 godzin.

IL-6 jest wrażliwa na to, co działo się z organizmem w ostatnich dniach. Wzrasta po intensywnym treningu, po zabiegach operacyjnych, urazach, a nawet po silnym stresie i nieprzespanej nocy. Warto więc powiedzieć osobie pobierającej krew o takich okolicznościach, bo laboratorium nie ma jak ich wychwycić z samej próbki. Ważna jest też informacja o lekach: terapie biologiczne blokujące receptor IL-6 mogą paradoksalnie podnosić jej stężenie we krwi, bo cytokina przestaje się wiązać i krąży swobodnie.

Próbka powinna szybko trafić do laboratorium i zostać odwirowana. Hemoliza (rozpad krwinek w probówce) lub długie przechowywanie w złych warunkach mogą zafałszować wynik, dlatego laboratoria mają ścisłe zasady transportu tego materiału. U dzieci pobiera się niewielką ilość krwi, a u noworodków często wykorzystuje się krew pobraną przy innych badaniach laboratoryjnych.

Normy IL-6 i jak czytać wynik

U zdrowej osoby stężenie interleukiny 6 jest bardzo niskie – w większości laboratoriów górna granica normy wynosi około 7 pg/ml (pikogramów na mililitr). Niektóre laboratoria podają niższy próg, np. około 3–6 pg/ml, bo stosują inne odczynniki i analizatory. Dlatego wynik zawsze porównuje się z zakresem referencyjnym wydrukowanym przez laboratorium, które wykonało oznaczenie.

Pojedynczy wynik tego badania laboratoryjnego mówi niewiele bez kontekstu. Lekarz patrzy na objawy, temperaturę, ciśnienie, wyniki morfologii i innych markerów zapalnych. Dużo cenniejsze bywają pomiary powtarzane co kilka godzin lub dni – spadek IL-6 zwykle oznacza, że leczenie działa, a utrzymujący się wzrost to sygnał ostrzegawczy.

Pamiętaj też, że wyniki badań laboratoryjnych IL-6 z różnych laboratoriów nie zawsze dają się wprost porównać. Jeśli kontrolujesz IL-6 kilka razy, najlepiej robić to w tym samym laboratorium, tą samą metodą.

Podwyższona interleukina 6 – możliwe przyczyny

Lekko podwyższona IL-6, np. kilkanaście pg/ml, może się pojawić przy zwykłej infekcji, po wysiłku, w otyłości, u osób starszych i palących papierosy, a także w przewlekłych chorobach zapalnych, takich jak reumatoidalne zapalenie stawów. Sam taki wynik badania laboratoryjnego zwykle nie jest powodem do niepokoju, ale warto go omówić z lekarzem.

Bardzo wysokie wartości – setki lub tysiące pg/ml – występują przy sepsie, ciężkim zapaleniu płuc, zapaleniu trzustki, rozległych urazach i oparzeniach oraz w zespole uwalniania cytokin. W takich sytuacjach wysoka IL-6 wiąże się z cięższym przebiegiem choroby i wymaga leczenia szpitalnego. Lekarz często zestawia ją z oznaczeniem prokalcytoniny, która lepiej odróżnia zakażenie bakteryjne od wirusowego.

Podwyższone stężenie spotyka się również w niektórych nowotworach, chorobie Castlemana (rzadkiej chorobie węzłów chłonnych) i w zaawansowanej niewydolności serca czy nerek. Badania laboratoryjne IL-6 nie służą jednak do wykrywania nowotworów u zdrowych osób.

Niski wynik IL-6 – czy ma znaczenie

Niskie stężenie interleukiny 6, poniżej granicy wykrywalności testu stosowanego przez laboratorium, jest wynikiem prawidłowym i nie oznacza osłabionej odporności. Zdrowy organizm po prostu nie potrzebuje wtedy tego sygnału. Obniżony wynik nie ma osobnego znaczenia klinicznego.

Trzeba natomiast pamiętać, że prawidłowa IL-6 nie wyklucza choroby. Na wczesnym etapie zakażenia albo u osób przyjmujących leki hamujące odporność (np. sterydy) stan zapalny może rozwijać się mimo niskiego wyniku. Dlatego decyzję zawsze podejmuje się na podstawie całego obrazu klinicznego i kilku badań laboratoryjnych, a nie jednej liczby z laboratorium.

IL-6 a inne badania krwi w diagnostyce stanu zapalnego

W badaniach laboratoryjnych interleukina 6 rzadko jest oznaczana samodzielnie. Zwykle towarzyszą jej pełna morfologia z rozmazem, CRP i prokalcytonina, a przy podejrzeniu zaburzeń krzepnięcia także D-dimery. W przewlekłych chorobach zapalnych lekarz może dodatkowo zlecić odczyn Biernackiego i proteinogram, który pokazuje, jak zmieniają się poszczególne frakcje białek.

Każde z tych badań laboratoryjnych odpowiada na nieco inne pytanie. IL-6 reaguje najszybciej, CRP jest tańsze i dostępne w praktycznie każdym laboratorium, a prokalcytonina pomaga zdecydować o antybiotyku. Połączenie wyników daje lekarzowi pełniejszy obraz niż którykolwiek z nich osobno.

Badanie IL-6 na NFZ i prywatnie, czas oczekiwania na wynik

W szpitalu oznaczenie IL-6 zleca lekarz prowadzący, a koszt pokrywa szpital w ramach leczenia; laboratoria szpitalne wykonują je często całą dobę. Poza szpitalem badanie zleca zwykle lekarz specjalista, np. reumatolog lub hematolog, w ramach diagnostyki. Prywatnie można je wykonać bez skierowania – w Szczecinie oferuje je część większych punktów pobrań, choć nie każde laboratorium ma ten test na miejscu i czasem wysyła próbkę dalej.

Na wynik czeka się zazwyczaj od kilku godzin (w trybie pilnym w szpitalu) do kilku dni roboczych. Z wynikiem warto pójść do lekarza, który zlecił badanie, albo do internisty – wraz z innymi badaniami laboratoryjnymi z ostatnich tygodni i informacją o objawach.

Kiedy pilnie szukać pomocy

Wysoka interleukina 6 rzadko jest „przypadkowym znaleziskiem”. Jeżeli masz wysoką gorączkę z dreszczami, przyspieszony oddech, kołatanie serca, splątanie, spadek ciśnienia, zimną i marmurkową skórę lub prawie nie oddajesz moczu, nie czekaj na wyniki laboratorium – to mogą być objawy sepsy. Wezwij pogotowie pod numer 112 albo jedź na SOR.