Krzywa insulinowa

Czym jest krzywa insulinowa i czym różni się od krzywej cukrowej

Krzywa insulinowa to rozszerzona wersja doustnego testu obciążenia glukozą, jednego z klasycznych badań laboratoryjnych. Pacjent wypija roztwór 75 gramów glukozy, a w kolejnych pobraniach laboratorium oznacza nie tylko cukier, ale też insulinę. Powstają dwie „krzywe”: jedna pokazuje, jak zmienia się glukoza, druga – jak trzustka odpowiada wydzielaniem hormonu.

Zwykła krzywa cukrowa (OGTT) wystarcza, aby rozpoznać cukrzycę lub stan przedcukrzycowy. Wersja z insuliną ma odpowiedzieć na inne pytanie: ile insuliny potrzebuje organizm, żeby poradzić sobie z dawką cukru. Jeżeli glukoza wraca do normy, ale kosztem bardzo dużego wyrzutu insuliny, może to świadczyć o zmniejszonej wrażliwości tkanek na ten hormon.

To badanie laboratoryjne zyskało w ostatnich latach dużą popularność, głównie za sprawą zainteresowania insulinoopornością. Warto jednak wiedzieć, że nie należy ono do standardowych badań zalecanych przez towarzystwa diabetologiczne, a jego wyniki trudno porównywać między laboratoriami.

Kiedy lekarz zleca krzywą insulinową

Krzywą insulinową zleca najczęściej endokrynolog, diabetolog lub ginekolog, gdy chce dokładniej ocenić gospodarkę węglowodanową, a wcześniejsze badania laboratoryjne nie dały jasnej odpowiedzi. Typowe sytuacje to:

• zespół policystycznych jajników, zwłaszcza z nadwagą i zaburzeniami miesiączkowania,
• otyłość, stłuszczenie wątroby lub nadciśnienie przy prawidłowej glukozie na czczo,
• objawy przypominające niedocukrzenie 2–4 godziny po posiłku (tzw. hipoglikemia reaktywna),
• obciążony wywiad rodzinny w kierunku cukrzycy typu 2,
• ocena wydzielania insuliny w rzadszych postaciach cukrzycy – wtedy częściej oznacza się jednak peptyd C.

Przygotowanie do krzywej insulinowej

Przygotowanie do tego badania laboratoryjnego jest takie samo jak do krzywej cukrowej, ale ma jeszcze większe znaczenie, bo insulina reaguje na każdy bodziec szybciej niż glukoza. Przez trzy dni przed testem jedz normalnie, z typową ilością węglowodanów. Ograniczanie ich tuż przed badaniem może dać nienaturalnie wysoki wyrzut insuliny i fałszywie niepokojący wynik.

Na badanie przychodzi się rano, na czczo, jak na każde poranne badanie krwi. Kawa, papieros, guma do żucia, a nawet szybki marsz do laboratorium wpływają na wynik. Biotyna, popularny składnik suplementów na włosy, może zakłócać oznaczenie insuliny w części laboratoriów, dlatego zwykle zaleca się jej odstawienie na kilka dni – po uzgodnieniu z lekarzem. Badanie nie ma sensu u osób leczonych insuliną, a w czasie infekcji czy dużego stresu lepiej je przełożyć.

Jak przebiega badanie krwi z obciążeniem glukozą i insuliną

Najpierw wykonuje się badanie krwi na czczo, z którego laboratorium oznacza glukozę i insulinę. Potem w ciągu około 5 minut wypijasz roztwór 75 g glukozy. Kolejne pobrania odbywają się najczęściej po 60 i 120 minutach, a w rozszerzonych wersjach także po 30, 90, a czasem 180 minutach – schemat ustala lekarz zlecający. Każde pobranie oznacza kolejne wkłucie albo pobranie z założonego wenflonu, a całe badanie laboratoryjne trwa do trzech godzin.

Przez cały czas trzeba siedzieć spokojnie w poczekalni laboratorium. Nie wolno jeść, pić niczego poza ewentualnie kilkoma łykami wody, palić ani wychodzić na spacer. Jeśli po wypiciu glukozy pojawią się wymioty, test trzeba przerwać i powtórzyć innego dnia. Gdy w trakcie poczujesz silne osłabienie, poty czy drżenie rąk, od razu powiedz o tym personelowi.

Normy krzywej insulinowej – czego nie wiadomo

Część dotycząca glukozy ma jasne kryteria Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego: wynik po 2 godzinach poniżej 140 mg/dl jest prawidłowy, 140–199 mg/dl oznacza nieprawidłową tolerancję glukozy, a od 200 mg/dl – cukrzycę. Wynik dla glukozy jest więc zawsze najważniejszą częścią tego badania laboratoryjnego.

Z insuliną w badaniach laboratoryjnych jest inaczej. Dla insuliny na czczo laboratoria podają własne zakresy, zwykle od około 2–3 do 20–25 µIU/ml. Dla insuliny po obciążeniu glukozą nie istnieją ujednolicone, uznane wartości referencyjne. W internecie i w części gabinetów krążą różne „normy”, np. że szczyt powinien wystąpić w pierwszej godzinie, a po 2 godzinach insulina powinna spaść poniżej określonej wartości. Takie progi nie są jednak zalecane przez polskie towarzystwa naukowe i różnią się między źródłami.

Dodatkowo testy na insulinę nie są w pełni standaryzowane, więc ta sama próbka w dwóch laboratoriach może dać różne liczby. Dlatego wyniki krzywej insulinowej z różnych laboratoriów trudno porównywać, a pojedynczy „za wysoki” pomiar nie jest rozpoznaniem.

Wysoka insulina w krzywej – jak ją rozumieć

Wysoki i długo utrzymujący się wyrzut insuliny w badaniu laboratoryjnym przy prawidłowej glukozie sugeruje, że tkanki słabiej reagują na hormon, a trzustka nadrabia to zwiększoną pracą. Taki obraz często towarzyszy nadwadze, zespołowi policystycznych jajników i stłuszczeniu wątroby, a także okresowi dojrzewania i ciąży, kiedy jest fizjologiczny.

Trzeba jednak podkreślić, że insulinooporność nie jest w klasyfikacjach chorób samodzielną jednostką chorobową. To mechanizm zwiększający ryzyko cukrzycy typu 2 i chorób serca, a nie diagnoza wymagająca osobnego leczenia. Postępowanie przy nieprawidłowej krzywej insulinowej to przede wszystkim zmiana stylu życia: ruch, zbilansowana dieta, sen, redukcja masy ciała. O ewentualnych lekach decyduje wyłącznie lekarz, biorąc pod uwagę wszystkie badania laboratoryjne, a nie samą krzywą.

Niska insulina i niski cukier w teście

Niska insulina w kolejnych pomiarach tego badania laboratoryjnego przy prawidłowej glukozie zwykle świadczy o dobrej wrażliwości na hormon. Niska insulina przy wysokiej glukozie oznacza z kolei, że trzustka wydziela go za mało – wtedy lekarz zleca peptyd C i przeciwciała, by sprawdzić, czy nie rozwija się cukrzyca typu 1 lub LADA.

Spadek cukru poniżej około 55–60 mg/dl w trzeciej godzinie testu, z objawami osłabienia, bywa nazywany hipoglikemią reaktywną. Zdarza się także w badaniach laboratoryjnych zdrowych, szczupłych osób i najczęściej nie jest chorobą. Warto go jednak omówić z lekarzem, zwłaszcza gdy podobne objawy pojawiają się na co dzień.

Krzywa insulinowa na NFZ i prywatnie

Te badania laboratoryjne zleca lekarz specjalista w ramach diagnostyki. Prywatnie można je wykonać bez skierowania – w Szczecinie oferuje je wiele punktów pobrań, często w formie pakietu z dwoma lub trzema punktami pomiaru. Przed wizytą zapytaj w laboratorium o godziny przyjmowania na test, bo zwykle rozpoczyna się go tylko rano. Prostszą alternatywą bywa wyliczenie wskaźnika HOMA-IR z jednego pobrania na czczo.

Wynik glukozy jest gotowy szybko, insuliny – zwykle w ciągu 1–3 dni. Z wynikami idź do lekarza, który zlecił badanie. Zabierz wcześniejsze badania laboratoryjne, w tym glukozę na czczo, HbA1c i lipidogram, a także informacje o miesiączkach, masie ciała i lekach.

Kiedy pilnie do lekarza

Pilnej pomocy wymaga utrata przytomności, drgawki lub splątanie w trakcie testu albo po nim – personel laboratorium wezwie pomoc, a poza laboratorium dzwoń pod 112. Pilnie zgłoś się też do lekarza, gdy glukoza w teście przekroczy 300 mg/dl albo gdy masz objawy bardzo wysokiego cukru: silne pragnienie, wymioty, senność czy zapach acetonu z ust.