LH – hormon luteinizujący

Czym jest LH i co mierzy badanie hormonu luteinizującego

LH, czyli hormon luteinizujący, wytwarza przysadka mózgowa – mały gruczoł u podstawy mózgu, który steruje pracą wielu innych gruczołów. Przysadka wydziela LH na sygnał z podwzgórza (części mózgu nad przysadką), a ten sygnał przychodzi w rytmicznych impulsach co mniej więcej 1–2 godziny. Dlatego poziom LH we krwi naturalnie się waha, nawet w ciągu jednego przedpołudnia, i żadne laboratorium nie uchwyci go jednym pomiarem z idealną dokładnością.

U kobiet LH razem z FSH prowadzi cały cykl miesiączkowy. W połowie cyklu dochodzi do gwałtownego wyrzutu LH – to on powoduje pęknięcie dojrzałego pęcherzyka w jajniku i uwolnienie komórki jajowej, czyli owulację. Potem LH podtrzymuje ciałko żółte, które wytwarza progesteron. U mężczyzn ten sam hormon pobudza komórki Leydiga w jądrach do produkcji testosteronu.

Badanie laboratoryjne LH to zwykłe badanie krwi z żyły. Samo w sobie mówi niewiele – laboratorium podaje liczbę, a jej sens zależy od dnia cyklu, wieku, płci i od wyników innych hormonów. Dlatego LH prawie zawsze ocenia się w zestawie z FSH, estradiolem lub testosteronem, a w badaniach laboratoryjnych płodności traktuje się je jako jeden z elementów większej układanki.

Kiedy wykonuje się oznaczenie LH

Lekarz zleca to badanie laboratoryjne najczęściej wtedy, gdy szuka przyczyny problemów z cyklem lub płodnością albo podejrzewa zaburzenia pracy przysadki. U kobiet ocenia się je najczęściej razem z hormonem folikulotropowym FSH i estradiolem, a u mężczyzn razem z testosteronem całkowitym.

• nieregularne, bardzo rzadkie miesiączki lub ich brak,
• trudności z zajściem w ciążę u kobiety lub u mężczyzny,
• podejrzenie zespołu policystycznych jajników (PCOS),
• objawy przekwitania przed 40. rokiem życia (podejrzenie przedwczesnego wygasania czynności jajników),
• u mężczyzn: spadek libido, problemy z erekcją, zmniejszenie jąder, nieprawidłowe nasienie,
• u dzieci: zbyt wczesne lub opóźnione dojrzewanie płciowe,
• kontrola leczenia niepłodności i niektórych terapii hormonalnych.

Jak przygotować się do badania LH i jak wygląda pobranie

Pobranie trwa kilka minut: pielęgniarka pobiera krew z żyły w zgięciu łokcia do jednej probówki. U kobiet ważny jest termin – w diagnostyce zaburzeń cyklu krew oddaje się zwykle między 2. a 5. dniem cyklu, bo wtedy laboratoria mają najlepiej opisane zakresy referencyjne dla fazy folikularnej. Jeśli miesiączki nie ma od dawna, lekarz może zlecić badanie krwi w dowolnym dniu, a laboratorium oceni wynik bez odniesienia do fazy cyklu.

Ze względu na pulsacyjne wydzielanie wynik pojedynczego badania laboratoryjnego może przypadkowo trafić na górny lub dolny pik. Gdy wynik jest graniczny, lekarz czasem prosi o powtórzenie tego badania laboratoryjnego w innym dniu, najlepiej w tym samym laboratorium. Warto też odstawić biotynę, bo wiele laboratoriów stosuje metody immunochemiczne, w których ta witamina potrafi zafałszować wynik w obie strony.

Antykoncepcja hormonalna wycisza wydzielanie LH, więc badanie w trakcie jej stosowania zwykle nie odzwierciedla naturalnej pracy jajników. O tym, czy i na jak długo przerwać tabletki przed oznaczeniem, decyduje lekarz – nie odstawiaj ich samodzielnie tylko po to, by wykonać badania laboratoryjne.

Normy LH i jak czytać wynik

W Polsce laboratoria podają LH najczęściej w mIU/ml (mili-jednostkach międzynarodowych na mililitr), co liczbowo odpowiada jednostce IU/l. U kobiet w fazie folikularnej wynik mieści się zwykle w przedziale około 2–13 mIU/ml, w szczycie owulacyjnym może sięgać kilkudziesięciu, a po menopauzie utrzymuje się wyraźnie wyżej niż w wieku rozrodczym. U dorosłych mężczyzn typowy zakres to około 1,5–9 mIU/ml.

To tylko przykładowe liczby, a laboratoria mogą stosować nieco inne przedziały dla poszczególnych faz cyklu. Każde laboratorium podaje na wydruku własny zakres referencyjny, zależny od metody i analizatora, i właśnie ten zakres trzeba brać pod uwagę. Wyniki z różnych laboratoriów nie zawsze da się bezpośrednio porównywać, dlatego kolejne badania laboratoryjne najlepiej wykonywać w tym samym miejscu.

Lekarz patrzy też na proporcje. Stosunek LH do FSH powyżej 2 bywa spotykany w PCOS, ale nie jest kryterium rozpoznania – wiele kobiet z PCOS ma prawidłowy stosunek, a współczesne zalecenia nie opierają diagnozy na tym wskaźniku.

LH podwyższone – co może oznaczać

Wysokie LH oznacza zazwyczaj, że przysadka „krzyczy” na gruczoły płciowe, które nie odpowiadają. U kobiet po 45.–50. roku życia to naturalny objaw menopauzy. U młodszych kobiet podwyższone LH razem z wysokim FSH może wskazywać na przedwczesne wygasanie czynności jajników. Umiarkowanie podwyższone LH przy prawidłowym FSH spotyka się w zespole policystycznych jajników, choć w badaniach laboratoryjnych kobiet z PCOS bywa ono równie często całkowicie prawidłowe.

U mężczyzn wysokie LH przy niskim testosteronie wskazuje na pierwotne uszkodzenie jąder – po urazie, zapaleniu (np. świnkowym), chemioterapii, radioterapii lub w zespole Klinefeltera, wrodzonej nieprawidłowości chromosomów. Pomocne bywa wtedy badanie kariotypu.

Pamiętaj, że pojedynczy wysoki wynik w środku cyklu może po prostu oznaczać, że trafiłaś na owulację. Interpretacja zawsze zależy od dnia pobrania, dlatego przed oceną wyniku z laboratorium lekarz zapyta o datę ostatniej miesiączki.

LH obniżone – co może oznaczać

Niskie LH sugeruje, że problem leży wyżej – w przysadce lub podwzgórzu, które wysyłają za słaby sygnał. Tak bywa przy dużym niedoborze masy ciała, zaburzeniach odżywiania, bardzo intensywnym treningu, przewlekłym stresie, guzach przysadki, a także przy nadmiarze prolaktyny. Dlatego przy niskim LH lekarz często zleca oznaczenie stężenia prolaktyny i badań tarczycy.

Obniżone LH jest też oczekiwane w czasie ciąży, przy stosowaniu antykoncepcji hormonalnej, terapii testosteronem lub sterydami anabolicznymi oraz przy niektórych lekach stosowanych w leczeniu niepłodności i chorób nowotworowych. U dzieci przed okresem dojrzewania LH jest fizjologicznie bardzo niskie i laboratoria często podają dla nich osobne zakresy; ocenę takiego badania laboratoryjnego warto zostawić pediatrze lub endokrynologowi dziecięcemu.

Badanie LH na NFZ i prywatnie – z czym iść do lekarza

Na NFZ oznaczenie LH zleca zwykle lekarz specjalista – ginekolog, endokrynolog albo urolog – w ramach diagnostyki zaburzeń cyklu, płodności lub dojrzewania. Prywatnie można wykonać to badanie laboratoryjne bez skierowania; w Szczecinie oferuje je większość punktów pobrań. Wynik z laboratorium jest zwykle gotowy tego samego lub następnego dnia roboczego.

Na wizytę zabierz wydruk z laboratorium z zakresami referencyjnymi, datę pierwszego dnia ostatniej miesiączki i listę przyjmowanych leków. Jeśli masz wyniki wcześniejszych badań laboratoryjnych hormonów, USG jajników lub badania nasienia, pokaż je lekarzowi – LH ocenia się zawsze w szerszym kontekście.

Samo LH nie jest badaniem alarmowym. Pilnej pomocy wymagają natomiast objawy, które mogą towarzyszyć guzowi przysadki: nagły, bardzo silny ból głowy, zaburzenia widzenia lub ograniczenie pola widzenia – wtedy nie czekaj na wizytę planową, tylko jedź na SOR.