Monocyty

Czym są monocyty i co robią w organizmie

Monocyty to największe białe krwinki krążące we krwi. Powstają w szpiku kostnym, we krwi przebywają około jednego do trzech dni, a następnie przechodzą do tkanek. Tam przekształcają się w makrofagi lub komórki dendrytyczne.

Makrofagi pochłaniają bakterie, grzyby, obumarłe komórki i resztki tkanek – można je nazwać sprzątaczami organizmu. Pomagają też uruchomić odpowiedź limfocytów, bo „pokazują” im fragmenty drobnoustrojów. Monocyty biorą udział w gojeniu ran i w przewlekłych stanach zapalnych.

W badaniach laboratoryjnych monocyty liczy analizator w ramach morfologii z rozmazem. Laboratorium podaje ich odsetek wśród leukocytów i liczbę bezwzględną. To niewielka grupa – stanowi zaledwie kilka procent białych krwinek. W wielu laboratoriach monocyty opisuje się skrótem MONO.

Kiedy lekarz zwraca uwagę na monocyty

Monocyty ocenia się przy każdej morfologii z rozmazem: w okresowych badaniach krwi, przy przedłużającej się gorączce, chudnięciu, przewlekłym zmęczeniu czy podejrzeniu choroby zapalnej. Utrzymująca się monocytoza bywa wskazówką, że w organizmie toczy się przewlekły proces zapalny, a czasem pierwszym sygnałem choroby szpiku.

Lekarz nie interpretuje monocytów w oderwaniu od reszty wyników. Ważne są całkowita liczba leukocytów, neutrofile i pozostałe składniki rozmazu, a także objawy. Często decyzja zapada dopiero po powtórzeniu badania laboratoryjnego po kilku tygodniach.

Jak wygląda badanie i jak się przygotować

Krew pobiera się z żyły, zwykle rano. Ścisłe bycie na czczo nie jest wymagane, ale laboratoria zalecają przyjście po nocnej przerwie w jedzeniu, bo wtedy wyniki różnych badań laboratoryjnych pobranych z jednej próbki są najbardziej wiarygodne. Warto przyjść wypoczętym – wysiłek i stres zmieniają proporcje białych krwinek.

Analizatory w nowoczesnych laboratoriach rozróżniają pięć rodzajów leukocytów automatycznie. Jeśli urządzenie zgłosi nietypowe komórki, na przykład niedojrzałe monocyty, wykonuje się rozmaz krwi oglądany pod mikroskopem.

Norma monocytów i interpretacja wyniku

U większości dorosłych liczba monocytów wynosi około 0,2–0,8 tys./µl, a niektóre laboratoria przyjmują górną granicę do 1,0 tys./µl. Ich odsetek wśród leukocytów to zwykle 2–10 %. Wiążący jest zakres podany przez laboratorium na wydruku, bo zależy od analizatora i populacji, na której go ustalono.

U niemowląt monocytów bywa nieco więcej. Niewielkie, jednorazowe przekroczenie normy przy prawidłowych pozostałych wynikach badania krwi zwykle nie ma znaczenia. Liczy się powtarzalność: monocytoza utrzymująca się w kolejnych badaniach laboratoryjnych przez kilka miesięcy wymaga wyjaśnienia.

Wyniki z różnych laboratoriów mogą się nieco różnić, bo analizatory rozpoznają monocyty na podstawie wielkości i budowy komórek, a każdy producent stosuje własne algorytmy. Jeśli porównujesz kolejne badania laboratoryjne, zwróć uwagę, czy pochodzą z tego samego laboratorium i czy jednostki są takie same.

Podwyższone monocyty (monocytoza) – co może oznaczać

Monocytoza to liczba monocytów powyżej około 0,8–1,0 tys./µl. Najczęściej jest przejściowa i pojawia się w okresie zdrowienia po ostrej infekcji, gdy organizm „sprząta” po walce z drobnoustrojami. Może też towarzyszyć przewlekłym zakażeniom i chorobom zapalnym. Wiele takich wyników badań laboratoryjnych wraca do normy samoistnie w ciągu kilku tygodni, bez żadnego leczenia.

Gdy lekarz podejrzewa gruźlicę, może zlecić test QuantiFERON, a przy objawach ze strony jelit – na przykład oznaczenie kalprotektyny w kale. Długo utrzymująca się monocytoza (co najmniej 1,0 tys./µl i powyżej 10 % leukocytów przez kilka miesięcy) u osoby starszej wymaga konsultacji hematologa, bo może być objawem przewlekłej białaczki mielomonocytowej – rzadkiej choroby szpiku.

• okres zdrowienia po infekcji
• gruźlica, bakteryjne zapalenie wsierdzia, niektóre zakażenia pasożytnicze
• nieswoiste zapalenia jelit (choroba Leśniowskiego-Crohna, wrzodziejące zapalenie jelita grubego)
• sarkoidoza, choroby reumatyczne
• stan po usunięciu śledziony, leczenie sterydami (przejściowo)
• choroby szpiku i niektóre nowotwory

Obniżone monocyty – czy trzeba się martwić

Obniżona liczba monocytów sama w sobie zwykle nie ma znaczenia klinicznego – ta grupa komórek jest tak mała, że wahania w dół zdarzają się często. Przejściowo monocytów ubywa po sterydach, w silnym stresie i w ostrych zakażeniach. Część laboratoriów w ogóle nie podaje dolnej granicy normy dla monocytów albo ustawia ją bardzo nisko.

Znaczenie ma natomiast niska liczba monocytów występująca razem z obniżeniem innych krwinek, na przykład neutrofili, czerwonych krwinek czy płytek. Taki obraz może wskazywać na uszkodzenie szpiku, na przykład po chemioterapii, albo na rzadkie choroby krwi. Wtedy lekarz zleca dalsze badania laboratoryjne i kieruje do hematologa.

Monocyty na NFZ i prywatnie, czas oczekiwania

Morfologię z rozmazem może zlecić na NFZ lekarz rodzinny, a prywatnie wykona ją bez skierowania każde laboratorium. Wynik automatycznego rozmazu jest zwykle gotowy tego samego dnia, ręczny rozmaz może zająć dzień dłużej.

Z wynikiem tego badania laboratoryjnego warto pójść do lekarza prowadzącego. Pomocne są wcześniejsze wyniki morfologii, najlepiej z tego samego laboratorium, oraz informacja o niedawnych infekcjach i przyjmowanych lekach.

Kiedy nie odkładać wizyty

Monocyty w wyniku badania laboratoryjnego same w sobie rzadko są powodem pilnej wizyty. Laboratorium nie traktuje izolowanej monocytozy jako wyniku krytycznego, ale lekarz powinien ją zobaczyć. Do lekarza w ciągu kilku dni zgłoś się, jeśli nieprawidłowy wynik towarzyszy przewlekłej gorączce, nocnym potom, utracie masy ciała, przewlekłemu kaszlowi lub powiększonym węzłom chłonnym. Przy wysokiej gorączce z dreszczami, duszności lub splątaniu jedź na SOR albo dzwoń pod 112.