Rozmaz krwi obwodowej

Czym jest rozmaz krwi obwodowej

Rozmaz krwi obwodowej to badanie laboratoryjne, w którym kroplę krwi rozprowadza się cienką warstwą na szkiełku, barwi specjalnymi barwnikami i ogląda pod mikroskopem. „Obwodowej” oznacza po prostu krew krążącą w naczyniach, w odróżnieniu od krwi pobieranej ze szpiku. Barwienie sprawia, że jądra i ziarnistości komórek stają się dobrze widoczne.

Rozmaz ma dwa cele. Po pierwsze pozwala ustalić, jaki odsetek białych krwinek stanowią poszczególne ich rodzaje: neutrofile, limfocyty, monocyty, eozynofile i bazofile. To tak zwany wzór odsetkowy. Po drugie pozwala ocenić wygląd krwinek – ich wielkość, kształt, zabarwienie i obecność komórek, których we krwi zdrowego człowieka być nie powinno. Dzięki temu rozmaz należy do najstarszych i wciąż najbardziej przydatnych badań laboratoryjnych w hematologii.

W codziennych badaniach laboratoryjnych wzór odsetkowy najczęściej wylicza automatycznie analizator hematologiczny (tak zwany rozmaz automatyczny). Ręczny rozmaz, oceniany przez diagnostę laboratoryjnego pod mikroskopem, laboratorium wykonuje wtedy, gdy wynik automatyczny budzi wątpliwości, albo na wyraźne zlecenie lekarza.

Kiedy wykonuje się rozmaz krwi

Automatyczny wzór odsetkowy jest częścią morfologii krwi z rozmazem, którą zleca się przy większości wizyt kontrolnych. Ręczny rozmaz jest potrzebny w bardziej szczególnych sytuacjach – gdy coś w badaniu laboratoryjnym wymaga dokładniejszego obejrzenia. W wielu laboratoriach o wykonaniu ręcznego rozmazu decydują ustalone kryteria, tak by żadne podejrzane badanie krwi nie zostało przeoczone.

• analizator zgłosił obecność nietypowych lub niedojrzałych komórek
• bardzo wysoka lub bardzo niska liczba leukocytów
• niedokrwistość o niejasnej przyczynie – ocena kształtu krwinek czerwonych
• mała liczba płytek – sprawdzenie, czy płytki nie zlepiły się w probówce
• podejrzenie białaczki, chłoniaka lub innej choroby krwi
• podejrzenie hemolizy, czyli rozpadu krwinek czerwonych, oraz niektórych zakażeń (np. malarii po podróży)

Jak przygotować się do rozmazu i jak wygląda pobranie

Przygotowanie jest takie jak do morfologii. Krew pobiera się z żyły do probówki z EDTA, najlepiej rano i po nocnej przerwie w jedzeniu, choć bycie na czczo nie jest bezwzględnie wymagane. Wodę można pić. U niemowląt i małych dzieci krew na to badanie laboratoryjne bywa pobierana z palca lub pięty.

Ważny jest czas: rozmaz najlepiej przygotować w ciągu kilku godzin od pobrania, bo komórki w probówce stopniowo zmieniają wygląd. Dlatego laboratoria wykonują go szybko, a próbki z odległych punktów pobrań transportują w odpowiednich warunkach. Jeśli płytki zlepiają się w probówce z EDTA, laboratorium może poprosić o pobranie do probówki z cytrynianem.

Jak czytać wynik rozmazu krwi

Wynik tego badania laboratoryjnego zawiera odsetki poszczególnych białych krwinek, a często także ich liczby bezwzględne. U dorosłych neutrofile segmentowane (dojrzałe) stanowią zwykle około 40–70 %, pałeczkowate (młodsze) do około 5 %, limfocyty 20–40 %, monocyty 2–10 %, eozynofile 1–5 %, a bazofile do 1 %. Laboratoria stosują nieco różne zakresy, więc rozstrzyga wydruk.

W ręcznym rozmazie diagnosta dopisuje też opis krwinek. Mogą się tam pojawić określenia takie jak anizocytoza (różna wielkość krwinek czerwonych), poikilocytoza (różne kształty), sferocyty (kuliste krwinki), schistocyty (fragmenty krwinek), limfocyty atypowe (pobudzone) czy agregaty płytek (zlepione płytki). Każdy taki opis lekarz interpretuje razem z resztą badań laboratoryjnych i objawami.

Co może oznaczać nieprawidłowy rozmaz

Zwiększony odsetek neutrofili i obecność form pałeczkowatych (tak zwane przesunięcie w lewo) najczęściej towarzyszy zakażeniom bakteryjnym. Limfocyty atypowe są typowe dla mononukleozy i innych infekcji wirusowych. Wzrost eozynofili wskazuje zwykle na alergię lub pasożyty. Każde takie odchylenie warto jednak potwierdzić w kolejnych badaniach laboratoryjnych, zanim padną daleko idące wnioski.

Kształt krwinek czerwonych podpowiada przyczynę anemii: drobne, blade krwinki sugerują niedobór żelaza, duże owalne – niedobór witaminy B12 lub kwasu foliowego, a schistocyty – mechaniczne niszczenie krwinek, co bywa stanem pilnym. Przy podejrzeniu rozpadu krwinek lekarz zleca też oznaczenie retikulocytów, czyli młodych krwinek czerwonych.

Najpoważniejszym znaleziskiem są blasty, czyli bardzo niedojrzałe komórki, które w krwi obwodowej nie powinny występować. Gdy laboratorium je opisze, może to oznaczać ostrą białaczkę i wymaga pilnej konsultacji hematologa. Z kolei agregaty płytek wyjaśniają, dlaczego analizator podał fałszywie niską liczbę płytek krwi – to tak zwana małopłytkowość rzekoma, niegroźna dla zdrowia.

Rozmaz krwi na NFZ i prywatnie

Morfologię z automatycznym rozmazem może zlecić na NFZ lekarz rodzinny. Ręczny rozmaz zleca lekarz, gdy uzna to za potrzebne, albo laboratorium wykonuje go samo, gdy analizator zgłosi nieprawidłowość. Prywatnie oba badania wykonuje się bez skierowania. W Szczecinie morfologię z rozmazem oferuje większość punktów pobrań.

Wynik automatyczny laboratoria wydają zwykle w dniu pobrania, ręczny – często po jednym lub dwóch dniach roboczych. Z wynikiem idź do lekarza, który zlecił badanie krwi, i zabierz wcześniejsze wyniki badań laboratoryjnych. Przy nieprawidłowościach wymagających oceny specjalisty lekarz kieruje do hematologa.

Kiedy wynik rozmazu wymaga pilnej reakcji

Obecność blastów, liczne schistocyty albo bardzo niska liczba neutrofili to wyniki, które laboratoria traktują jako alarmowe i często same informują o nich lekarza. Jeśli dostaniesz telefon z laboratorium lub przychodni z prośbą o pilny kontakt, nie odkładaj go. Natychmiast zgłoś się na SOR lub dzwoń pod 112 przy gorączce z dreszczami w trakcie chemioterapii, nasilonych krwawieniach, nagłym zażółceniu skóry z ciemnym moczem lub silnym osłabieniu.