Neutrofile (granulocyty obojętnochłonne)

Czym są neutrofile i za co odpowiadają

Neutrofile, nazywane też granulocytami obojętnochłonnymi, to rodzaj białych krwinek. U dorosłych stanowią zwykle około połowy do dwóch trzecich wszystkich leukocytów. Powstają w szpiku kostnym, a we krwi krążą tylko kilka godzin, po czym przechodzą do tkanek. Szpik produkuje ich ogromne ilości każdego dnia.

Ich zadaniem jest szybka obrona przed bakteriami i grzybami. Gdy w organizmie pojawia się zakażenie, neutrofile jako pierwsze docierają na miejsce, „zjadają” drobnoustroje (to zjawisko nazywa się fagocytozą) i niszczą je. Ropa, która tworzy się w ropniu, to w dużej mierze martwe neutrofile.

W badaniach laboratoryjnych neutrofile ocenia się w ramach morfologii krwi z rozmazem. Laboratorium podaje ich odsetek wśród wszystkich białych krwinek oraz liczbę bezwzględną, czyli ile neutrofili przypada na mikrolitr krwi. To właśnie liczba bezwzględna ma największe znaczenie dla lekarza.

Kiedy lekarz zleca oznaczenie neutrofili

Liczbę neutrofili sprawdza się przy podejrzeniu zakażenia, przy gorączce bez jasnej przyczyny, przy nawracających infekcjach i owrzodzeniach jamy ustnej, a także w kontroli leczenia, które może uszkadzać szpik. Regularne badania krwi z oceną neutrofili są obowiązkowe w czasie chemioterapii i przy stosowaniu niektórych leków, na przykład leków przeciwtarczycowych czy części leków przeciwpadaczkowych i przeciwreumatycznych. W takich sytuacjach to badanie laboratoryjne powtarza się według harmonogramu ustalonego przez lekarza.

Lekarz zwraca uwagę na neutrofile również wtedy, gdy w rutynowym badaniu laboratoryjnym liczba leukocytów wychodzi za wysoka lub za niska. Rozmaz wykonany przez laboratorium pozwala ustalić, która grupa białych krwinek odpowiada za to odchylenie.

Jak przygotować się do badania i jak wygląda pobranie

Krew pobiera się z żyły, najlepiej rano. Do tego badania laboratoryjnego nie trzeba być ściśle na czczo, ale większość laboratoriów zaleca przyjście po nocnej przerwie w jedzeniu. Liczba neutrofili zmienia się w ciągu doby i rośnie pod wpływem stresu, palenia papierosów i dużego wysiłku – dlatego warto przyjść wypoczętym i nie biec na pobranie.

Wzór odsetkowy (rozmaz) większość laboratoriów wykonuje automatycznie w analizatorze. Gdy urządzenie wykryje coś nietypowego, na przykład niedojrzałe komórki, laboratorium wykonuje ręczny rozmaz krwi oceniany pod mikroskopem. Wtedy wynik może pojawić się nieco później.

Norma neutrofili i jak czytać wynik

U większości dorosłych liczba neutrofili wynosi mniej więcej 1,8–7,5 tysiąca w mikrolitrze krwi (laboratoria zapisują to jako tys./µl, 10³/µl albo G/l – to te same wartości). Odsetek neutrofili wśród leukocytów to zwykle około 40–70 %. Granice różnią się nieco między laboratoriami, dlatego obowiązuje zakres podany na wydruku.

U małych dzieci laboratoria stosują inne normy: mniej więcej do czwartego, piątego roku życia przeważają limfocyty, a neutrofili jest mniej niż u dorosłych. U części osób pochodzenia afrykańskiego lub bliskowschodniego liczba neutrofili jest naturalnie niższa (tzw. łagodna neutropenia etniczna) i nie oznacza choroby. W ciąży neutrofili zwykle przybywa, co lekarz uwzględnia przy ocenie badań laboratoryjnych.

Odsetek bywa mylący. Wysoki procent neutrofili przy niskiej liczbie leukocytów może oznaczać prawidłową lub nawet obniżoną liczbę bezwzględną. Dlatego przy ocenie wyników badań laboratoryjnych patrzy się przede wszystkim na wartość bezwzględną.

Podwyższone neutrofile (neutrofilia) – co może oznaczać

Najczęstszą przyczyną zwiększonej liczby neutrofili jest zakażenie bakteryjne – na przykład zapalenie płuc, zapalenie dróg moczowych, angina bakteryjna czy ropień. Często towarzyszy temu wzrost białka C-reaktywnego (CRP). W ciężkich zakażeniach w rozmazie pojawiają się młodsze formy neutrofili (pałeczkowate) – mówi się wtedy o przesunięciu w lewo. Wynik takiego badania laboratoryjnego trzeba jednak zawsze czytać razem z objawami.

• zakażenia bakteryjne i stany zapalne
• leki – zwłaszcza glikokortykosteroidy (sterydy)
• palenie papierosów, otyłość, silny stres, duży wysiłek
• uraz, operacja, zawał serca, oparzenie
• ciąża
• rzadziej choroby szpiku, np. przewlekła białaczka szpikowa

Obniżone neutrofile (neutropenia) – dlaczego wymagają uwagi

O neutropenii mówi się, gdy liczba neutrofili spada poniżej około 1,5 tys./µl. Łagodna neutropenia (1,0–1,5 tys./µl) często jest przejściowa, na przykład po infekcji wirusowej, i ustępuje samoistnie. Liczba poniżej 0,5 tys./µl oznacza ciężką neutropenię – organizm traci wtedy główną ochronę przed bakteriami i nawet zwykła infekcja może być groźna. Laboratoria często oznaczają wynik poniżej 0,5 tys./µl jako krytyczny i same kontaktują się z lekarzem.

• infekcje wirusowe (grypa, mononukleoza, ospa i inne) – zwykle przejściowo
• leki, w tym chemioterapia, leki przeciwtarczycowe, niektóre antybiotyki i leki przeciwpadaczkowe
• niedobór witaminy B12 lub kwasu foliowego
• choroby autoimmunologiczne, powiększona śledziona
• choroby szpiku i białaczki
• łagodna neutropenia etniczna lub rodzinna – bez znaczenia dla zdrowia

Badanie na NFZ i prywatnie, czas oczekiwania

Morfologię z rozmazem, a więc i liczbę neutrofili, może zlecić na NFZ lekarz rodzinny. Prywatnie badanie wykonuje się bez skierowania w każdym punkcie pobrań – w Szczecinie robi je praktycznie każde laboratorium. Wynik automatyczny większość laboratoriów wydaje w dniu pobrania.

Z nieprawidłową liczbą neutrofili wróć do lekarza, który zlecił badanie. Przy utrzymującej się neutropenii lub neutrofilii bez wyraźnej przyczyny lekarz powtarza badania laboratoryjne i w razie potrzeby kieruje do hematologa. Przy podejrzeniu ciężkiego zakażenia w szpitalu wykonuje się też oznaczenie prokalcytoniny.

Kiedy pilnie do lekarza

Gorączka (38 °C lub więcej) u osoby z ciężką neutropenią, na przykład w trakcie chemioterapii, to stan nagły – trzeba od razu zgłosić się na SOR lub zadzwonić pod 112, nawet jeśli samopoczucie wydaje się dobre. Pilnej konsultacji wymagają też dreszcze, spadek ciśnienia, splątanie lub duszność przy wysokiej liczbie neutrofili, bo mogą świadczyć o ciężkim zakażeniu. Nie czekaj wtedy na kolejne badania laboratoryjne ani na wizytę w przychodni.