RDW – rozkład objętości krwinek czerwonych

Czym jest RDW i co pokazuje

Krwinki czerwone zdrowego człowieka mają zbliżoną wielkość. RDW (od angielskiego red cell distribution width) mówi, jak bardzo różnią się one między sobą. Niski lub prawidłowy wynik oznacza krwinki dość jednakowe, a podwyższony – mieszaninę krwinek małych, średnich i dużych. Lekarze nazywają to zjawisko anizocytozą.

Analizator w laboratorium mierzy objętość każdej krwinki i tworzy wykres ich rozkładu. Na tej podstawie wylicza dwa wskaźniki: RDW-CV, wyrażany w procentach (zmienność względem średniej), i RDW-SD, podawany w femtolitrach (szerokość krzywej rozkładu). Większość laboratoriów podaje przynajmniej RDW-CV, część oba.

RDW jest w badaniach laboratoryjnych wskaźnikiem pomocniczym, ale bardzo czułym. Często rośnie jako pierwszy, zanim zmieni się średnia objętość krwinki MCV czy hemoglobina, bo nowe, nieprawidłowe krwinki mieszają się ze starymi, jeszcze prawidłowymi.

Kiedy RDW ma znaczenie

RDW znajduje się na wydruku każdej morfologii, niezależnie od laboratorium. Lekarz zwraca na nie szczególną uwagę przy niedokrwistości, bo w połączeniu z MCV pomaga odróżnić jej przyczyny i wybrać kolejne badania laboratoryjne. Ma też znaczenie, gdy hemoglobina jest jeszcze prawidłowa, ale wskaźniki krwinkowe zaczynają się zmieniać.

W badaniach laboratoryjnych podwyższone RDW może być wczesną wskazówką niedoboru żelaza, witaminy B12 lub kwasu foliowego, a także sygnałem, że we krwi pojawiło się dużo młodych krwinek po krwawieniu albo w trakcie leczenia anemii. W kontroli leczenia RDW zwykle najpierw rośnie, a potem stopniowo wraca do normy.

Jak przygotować się do badania krwi z oceną RDW

RDW wylicza się z tej samej próbki co całą morfologię – krwi żylnej pobranej do probówki z antykoagulantem. Przygotowanie jest takie jak do zwykłego badania krwi: najlepiej rano, po spokojnym odpoczynku, przy normalnym nawodnieniu. Post nie jest konieczny, ale laboratoria często o niego proszą, bo morfologię wykonuje się zwykle razem z innymi badaniami.

Na wynik wpływa przetoczenie krwi w ostatnich tygodniach – w krwiobiegu krążą wtedy jednocześnie własne i przetoczone krwinki, co sztucznie podnosi RDW. Także próbka przechowywana zbyt długo przed analizą może dawać nieco zawyżony wynik, dlatego laboratoria dbają o szybki transport materiału.

Normy RDW i jak czytać wynik

U większości dorosłych RDW-CV wynosi około 11,5–14,5 procent, a RDW-SD około 37–54 femtolitrów. Zakres w dużym stopniu zależy od analizatora, dlatego normy różnych laboratoriów mogą się wyraźnie różnić. Zawsze trzeba patrzeć na zakres wydrukowany przez laboratorium, w którym wykonano badanie. U noworodków RDW bywa wyższe, a u osób starszych lekko rośnie z wiekiem.

Obniżone RDW nie ma praktycznie znaczenia klinicznego – oznacza po prostu, że krwinki są bardzo jednorodne. Znaczenie ma wynik podwyższony, i to zawsze w zestawieniu z MCV. Lekarz interpretuje RDW razem z innymi wynikami badań laboratoryjnych, a nie jako samodzielny parametr.

Podwyższone RDW – co może oznaczać

Podwyższone RDW przy małych krwinkach (niskim MCV) najczęściej wskazuje na niedobór żelaza, co potwierdzają kolejne badania laboratoryjne. To ważna wskazówka, bo u nosicieli talasemii krwinki też są małe, ale zwykle jednakowe, więc RDW pozostaje prawidłowe. W rozróżnieniu tych stanów pomaga oznaczenie ferrytyny.

Podwyższone RDW przy dużych krwinkach (wysokim MCV) sugeruje niedobór witaminy B12 lub kwasu foliowego, a czasem choroby szpiku. Przy prawidłowym MCV wysokie RDW bywa sygnałem mieszanego niedoboru – jednocześnie żelaza i witaminy B12 – albo wczesnego etapu niedoboru, gdy średnia nie zdążyła się jeszcze zmienić.

RDW rośnie także po krwawieniu i w trakcie skutecznego leczenia anemii, gdy szpik produkuje dużo młodych krwinek. Lekarz może wtedy zlecić badanie laboratoryjne liczby retikulocytów. Wysokie RDW towarzyszy też przewlekłym chorobom zapalnym, chorobom nerek i wątroby oraz anemiom hemolitycznym. Gdy przyczyna jest niejasna, laboratorium może ocenić krwinki pod mikroskopem w ramach badania, jakim jest rozmaz krwi obwodowej.

RDW w badaniach naukowych i jego ograniczenia

W wielu badaniach obserwacyjnych wyższe RDW wiązało się z gorszym rokowaniem w chorobach serca, płuc czy w zakażeniach. Nie oznacza to jednak, że RDW samo w sobie wywołuje choroby ani że nadaje się do przewidywania ryzyka u konkretnej osoby. Obecnie nie ma zaleceń, by na podstawie RDW podejmować decyzje o leczeniu bez innych badań.

Podwyższone RDW przy prawidłowej hemoglobinie i MCV, bez objawów, często ma niewielkie znaczenie. Rozsądnie jest wtedy powtórzyć to badanie laboratoryjne po pewnym czasie, najlepiej w tym samym laboratorium, lub sprawdzić zapasy żelaza, zgodnie z zaleceniem lekarza.

RDW na NFZ, prywatnie i z czym iść do lekarza

RDW jest częścią morfologii, którą na NFZ zleca lekarz rodzinny. Prywatnie wykonuje się je bez skierowania, bo w Szczecinie i całym kraju morfologię oferują wszystkie laboratoria. Wynik tego badania laboratoryjnego jest gotowy zwykle tego samego dnia.

Na wizytę z podwyższonym RDW warto zabrać wcześniejsze badania krwi oraz informacje o diecie, miesiączkach, przyjmowanych lekach i ewentualnych dolegliwościach ze strony przewodu pokarmowego. To pomaga lekarzowi zdecydować, jakie dalsze badania laboratoryjne są potrzebne.

Kiedy nie czekać z wynikiem

Samo RDW nie jest wynikiem alarmowym i laboratoria nie zgłaszają go lekarzowi w trybie pilnym. Pilnej konsultacji wymaga jednak, gdy towarzyszy mu bardzo niska hemoglobina, nieprawidłowe leukocyty lub płytki, a także objawy: duszność, omdlenia, czarne stolce, krew w wymiotach, szybko narastające osłabienie. W takich sytuacjach trzeba zgłosić się na SOR lub zadzwonić pod numer 112.