Limfocyty

Czym są limfocyty i jaką rolę pełnią w odporności

Limfocyty to drugi co do liczebności rodzaj białych krwinek u dorosłych. Powstają w szpiku kostnym, a dojrzewają w szpiku i w grasicy. Większość z nich nie przebywa we krwi, lecz w węzłach chłonnych, śledzionie, migdałkach i ścianie jelit – krew jest dla nich głównie drogą przemieszczania się.

Wyróżnia się trzy główne grupy. Limfocyty B wytwarzają przeciwciała, czyli białka rozpoznające konkretne drobnoustroje. Limfocyty T kierują odpowiedzią odpornościową i niszczą komórki zakażone wirusami. Komórki NK (naturalni zabójcy) usuwają komórki zakażone i nowotworowe. Limfocyty odpowiadają też za pamięć immunologiczną – to dzięki nim szczepienie chroni przez lata.

W badaniach laboratoryjnych limfocyty ocenia się w ramach morfologii krwi z rozmazem. Laboratorium podaje odsetek limfocytów wśród białych krwinek oraz ich liczbę bezwzględną. Zwykła morfologia nie rozróżnia limfocytów B, T i NK – do tego służy specjalistyczne badanie laboratoryjne zwane immunofenotypowaniem, wykonywane w wybranych laboratoriach na zlecenie hematologa lub immunologa.

Kiedy lekarz zwraca uwagę na liczbę limfocytów

Limfocyty widać w każdej morfologii z rozmazem, więc lekarz ocenia je przy okresowych badaniach krwi, przy gorączce, powiększonych węzłach chłonnych, przewlekłym zmęczeniu czy nawracających infekcjach. Ważne są także u osób leczonych lekami obniżającymi odporność, u chorych zakażonych HIV i w kontroli chorób hematologicznych.

Gdy wynik odbiega od normy, lekarz najpierw sprawdza całkowitą liczbę leukocytów i pozostałe składniki rozmazu, a potem decyduje, czy potrzebne są kolejne badania laboratoryjne.

Przygotowanie i pobranie krwi

Krew do tego badania laboratoryjnego pobiera się z żyły, najlepiej w godzinach porannych. Do oceny limfocytów nie trzeba być ściśle na czczo, ale większość laboratoriów woli próbki pobrane po nocnej przerwie w jedzeniu. Silny stres, nieprzespana noc i intensywny wysiłek mogą przejściowo zmienić liczbę limfocytów, więc warto przyjść wypoczętym.

U dzieci krew pobiera się z żyły albo z palca. Pielęgniarki w punktach pobrań, także w Szczecinie, mają doświadczenie z małymi pacjentami – warto wcześniej spokojnie wytłumaczyć dziecku, na czym polega pobranie.

Norma limfocytów u dorosłych i dzieci

U większości dorosłych liczba limfocytów mieści się mniej więcej w przedziale 1,0–4,0 tys./µl, a ich odsetek wśród białych krwinek to około 20–40 %. Laboratoria mogą stosować nieco inne granice, dlatego wiążący jest zakres wydrukowany przy wyniku.

U dzieci jest inaczej. U niemowląt i małych dzieci limfocyty przeważają nad neutrofilami, a ich liczba bezwzględna bywa dwa razy wyższa niż u dorosłych. Mniej więcej między czwartym a szóstym rokiem życia proporcje się odwracają. Dlatego wynik dziecka porównuje się wyłącznie z normami dla jego wieku – dobre laboratoria drukują je automatycznie.

Przy czytaniu wyniku tego badania laboratoryjnego kluczowa jest liczba bezwzględna. Wysoki odsetek limfocytów może być skutkiem tego, że spadła liczba neutrofili, a nie tego, że limfocytów przybyło.

Podwyższone limfocyty (limfocytoza) – możliwe przyczyny

Najczęstszą przyczyną zwiększonej liczby limfocytów są infekcje wirusowe. Szczególnie wyraźny wzrost, często z obecnością tzw. limfocytów atypowych (pobudzonych) w rozmazie, daje mononukleoza zakaźna – w razie podejrzenia lekarz zleca badanie w kierunku wirusa EBV. Limfocytozę powoduje też krztusiec, cytomegalia czy wirusowe zapalenie wątroby.

U osób po 50.–60. roku życia utrzymująca się, niewyjaśniona limfocytoza (zwykle powyżej 5 tys./µl przez kilka miesięcy) wymaga oceny hematologa, bo może być objawem przewlekłej białaczki limfocytowej. Ta choroba często rozwija się powoli i przez lata nie wymaga leczenia, ale potrzebuje kontroli i odpowiednich badań laboratoryjnych.

• infekcje wirusowe (mononukleoza, cytomegalia, grypa, ospa, WZW)
• krztusiec i niektóre zakażenia bakteryjne, np. gruźlica
• okres zdrowienia po infekcji
• palenie papierosów, usunięcie śledziony
• przewlekła białaczka limfocytowa, chłoniaki

Obniżone limfocyty (limfopenia) – co może oznaczać

Limfopenia, czyli liczba limfocytów poniżej około 1,0 tys./µl u dorosłych, często jest przejściowa. Pojawia się w ostrych infekcjach (także w COVID-19 i grypie), po dużym wysiłku, w silnym stresie, po operacji i przy stosowaniu sterydów. U osób starszych limfocytów bywa naturalnie nieco mniej. Dlatego pojedynczy niski wynik w trakcie infekcji laboratoria i lekarze traktują ostrożnie, a badanie laboratoryjne powtarza się po wyzdrowieniu.

Utrzymująca się limfopenia wymaga wyjaśnienia. Może towarzyszyć chorobom autoimmunologicznym (np. toczniowi), niedożywieniu, chorobom nerek, leczeniu immunosupresyjnemu, radioterapii i chemioterapii, chłoniakom oraz zakażeniu HIV. Jeśli lekarz podejrzewa to ostatnie, zleca test w kierunku HIV, który można też wykonać anonimowo. Rzadką przyczyną u dzieci są wrodzone niedobory odporności.

Oznaczenie limfocytów na NFZ i prywatnie

Morfologię z rozmazem na NFZ może zlecić lekarz rodzinny, a prywatnie można ją wykonać bez skierowania. Badanie przeprowadza każde laboratorium, a wynik zwykle jest gotowy w dniu pobrania. Jeśli analizator zgłosi nieprawidłowe komórki, laboratorium ogląda rozmaz krwi pod mikroskopem, co może wydłużyć oczekiwanie.

Z nieprawidłowym wynikiem idź do lekarza, który zlecił badanie, i zabierz wcześniejsze wyniki badań laboratoryjnych. Pojedyncze odchylenie po infekcji zwykle wystarczy skontrolować za kilka tygodni, najlepiej w tym samym laboratorium. Utrzymujące się zmiany lekarz konsultuje z hematologiem.

Kiedy z wynikiem limfocytów pilnie do lekarza

Pilnej wizyty wymaga wysoka limfocytoza w wyniku z laboratorium, połączona z powiększonymi węzłami chłonnymi, nocnymi potami, gorączką i chudnięciem bez przyczyny, a także głęboka limfopenia u osoby z gorączką i dusznością. Przy ciężkiej duszności, splątaniu lub omdleniu wezwij pomoc pod numerem 112.