Regularne ćwiczenia a cholesterol i trójglicerydy – co pokazuje 148 badań

Streszczenie badania prostym językiem

O co chodzi w tym badaniu

Zaburzenia lipidowe – czyli nieprawidłowe poziomy tłuszczów we krwi, takich jak cholesterol i trójglicerydy – są jednym z głównych czynników ryzyka chorób serca i naczyń. Wiadomo, że ruch korzystnie wpływa na zdrowie, ale wcześniejsze analizy dawały niejednoznaczne odpowiedzi na pytanie, które wskaźniki lipidowe poprawiają się po treningu, a które nie.

Autorzy z Australii chcieli to wyjaśnić na podstawie możliwie dużej liczby badań. Sprawdzali też, czy zebrano już dość danych, by kolejne podobne badania niewiele zmieniły w ostatecznym wniosku.

Jak przeprowadzono badanie

Był to przegląd systematyczny z metaanalizą, czyli uporządkowane wyszukanie wszystkich badań na dany temat i statystyczne połączenie ich wyników. Włączono 148 badań z losowym przydziałem, w których dorosłych przydzielano losowo do programu ćwiczeń lub do grupy bez treningu. Łącznie wzięło w nich udział 8673 osób: 5273 ćwiczących i 3400 w grupach kontrolnych. Programy trwały od 3 do 52 tygodni, najczęściej 12 tygodni, zwykle z trzema treningami w tygodniu.

Porównano trzy rodzaje ruchu: trening aerobowy, czyli wytrzymałościowy (np. marsz, bieg, rower), trening oporowy, czyli siłowy, oraz połączenie obu. Dodatkowa metoda statystyczna (analiza sekwencyjna) miała sprawdzić, czy liczba uczestników wystarcza do pewnego wniosku.

Co wykazało

Po treningu cholesterol całkowity spadł średnio o 5,9 mg/dl, cholesterol LDL („zły”) o 7,2 mg/dl, a trójglicerydy o 8,0 mg/dl. Cholesterol HDL („dobry”) wzrósł średnio o 2,1 mg/dl. Spadek dotyczył też frakcji VLDL. W zależności od wskaźnika poprawa wynosiła od około 3,5% do 11,7% – była więc wyraźna statystycznie, ale niewielka.

Trening wytrzymałościowy oraz połączenie wytrzymałościowego z siłowym poprawiały wszystkie badane wskaźniki. Sam trening siłowy podnosił tylko HDL. Autorzy uznali połączenie obu rodzajów ćwiczeń za najkorzystniejsze. W treningu wytrzymałościowym każdy dodatkowy trening w tygodniu wiązał się z większym spadkiem cholesterolu całkowitego, a dłuższe sesje – z większym wzrostem HDL.

Wyniki pojedynczych badań bardzo się jednak różniły. Według obliczeń autorów w około jednej czwartej do jednej trzeciej podobnych sytuacji trening może nie poprawić danego wskaźnika. Autorzy szacują też, że sam trening mógłby zmniejszać ryzyko zawału lub udaru o około 4–5% – to jednak przeliczenie teoretyczne, a nie wynik obserwacji.

Co to oznacza dla pacjenta

Jeśli masz podwyższony cholesterol lub trójglicerydy, regularny ruch – najlepiej łączący ćwiczenia wytrzymałościowe z siłowymi – może nieco poprawić Twoje wyniki. Trzeba jednak wiedzieć, że efekt jest zwykle niewielki i u części osób może być niezauważalny w badaniach krwi.

Ćwiczenia nie zastępują leków, jeśli lekarz je zalecił – obniżenie LDL po treningu było znacznie mniejsze niż to, które zwykle osiąga się lekami. Ruch daje jednak także inne korzyści dla serca i zdrowia. Rodzaj i intensywność wysiłku, zwłaszcza przy chorobach serca, warto ustalić z lekarzem, a o leczeniu zaburzeń lipidowych decydować razem z nim.

Ograniczenia badania

Większość włączonych badań była mała – średnio 38 uczestników – i miała wysokie lub umiarkowane ryzyko błędu, np. brak zaślepienia osób oceniających wyniki. W badaniach o słabszej jakości efekty bywały większe. Programy ćwiczeń bardzo się różniły, a wyniki badań były niejednorodne. W większości prac nie podano, czy uczestnicy przyjmowali leki obniżające cholesterol, więc nie wiadomo, jak trening działa razem z lekami. Badania mierzyły tylko poziom tłuszczów we krwi, a nie liczbę zawałów czy udarów. W tekście pracy znajdują się drobne błędy w przeliczeniach jednostek. Autorzy nie zgłosili konfliktu interesów.

Najważniejsze w skrócie

Metaanaliza 148 badań wskazuje, że regularny trening fizyczny poprawia wszystkie podstawowe wskaźniki lipidowe – obniża cholesterol całkowity, LDL i trójglicerydy oraz podnosi HDL – ale zmiany są niewielkie. Najlepsze efekty daje połączenie ćwiczeń wytrzymałościowych i siłowych. Ruch jest wartościowym uzupełnieniem leczenia, a nie jego zamiennikiem.