Triglicerydy

Czym są triglicerydy

Triglicerydy to najczęstsza forma tłuszczu w organizmie i główny magazyn energii. Pochodzą z jedzenia – tłuszczów, ale też cukrów i alkoholu, które wątroba przerabia na tłuszcz – i są przenoszone we krwi przez lipoproteiny: po posiłku przez chylomikrony, a między posiłkami przez cząsteczki VLDL produkowane w wątrobie. Nadmiar trafia do tkanki tłuszczowej.

W badaniu laboratoryjnym mierzy się łączną ilość triglicerydów w surowicy. To jeden z parametrów lipidogramu, wyjątkowo wrażliwy na to, co zjedliśmy i wypiliśmy w ostatnich godzinach i dniach.

Kiedy bada się triglicerydy

Triglicerydy oznacza się w ramach rutynowych badań krwi i oceny ryzyka sercowo-naczyniowego, przy cukrzycy, otyłości, stłuszczeniu wątroby, chorobach nerek i tarczycy, a także przy nawracającym zapaleniu trzustki. Kontrolne badania laboratoryjne zleca się u osób leczonych z powodu zaburzeń lipidowych i u przyjmujących leki, które mogą podnosić triglicerydy, np. niektóre leki hormonalne, sterydy, leki przeciwpsychotyczne czy retinoidy.

Przygotowanie: na czczo czy nie

Po posiłku triglicerydy rosną nawet o kilkadziesiąt procent i wracają do wyjściowego poziomu po kilku godzinach. Zalecenia polskie i europejskie dopuszczają badanie bez bycia na czczo przy rutynowej ocenie ryzyka, ale przy wyniku powyżej około 400 mg/dl badanie powtarza się na czczo. Wiele laboratoriów nadal standardowo prosi o przyjście na czczo, po 8–12 godzinach bez jedzenia.

Alkohol jest jednym z najsilniejszych czynników podnoszących triglicerydy, dlatego warto odstawić go na 2–3 dni przed pobraniem. Bardzo wysokie triglicerydy sprawiają, że surowica jest mętna, „mleczna” – laboratorium odnotowuje to na wydruku, bo może to zakłócać również inne badania laboratoryjne z tej samej próbki.

Normy triglicerydów i co znaczą w badaniach laboratoryjnych

Za wartość pożądaną na czczo laboratoria zwykle przyjmują poniżej 150 mg/dl (1,7 mmol/l), a bez bycia na czczo – poniżej około 175 mg/dl (2,0 mmol/l). Wynik w mmol/l mnoży się przez około 88,6, by uzyskać mg/dl. Wartości 150–880 mg/dl oznaczają hipertriglicerydemię łagodną do umiarkowanej, a powyżej około 880 mg/dl – ciężką. Zawsze kieruj się zakresem podanym przez laboratorium.

Triglicerydy wpływają też na inne wyniki. Gdy przekraczają około 400 mg/dl, laboratorium nie może wiarygodnie wyliczyć LDL ze wzoru, a wtedy lepszym wskaźnikiem ryzyka jest cholesterol nie-HDL lub apolipoproteina B. To ważne przy porównywaniu badań laboratoryjnych wykonanych w różnych laboratoriach i w różnych warunkach.

Wysokie triglicerydy – przyczyny i zagrożenia

Najczęstsze przyczyny to nadmiar kalorii, słodyczy i słodkich napojów, alkohol, otyłość brzuszna, insulinooporność i źle kontrolowana cukrzyca – dlatego przy wysokich triglicerydach lekarz sprawdza glukozę i HbA1c. Triglicerydy podnoszą też niedoczynność tarczycy (warto oznaczyć TSH), przewlekła choroba nerek, stłuszczenie wątroby, ciąża i niektóre leki. Istnieją także dziedziczne formy hipertriglicerydemii.

Umiarkowanie podwyższone triglicerydy zwiększają ryzyko miażdżycy, zwłaszcza w połączeniu z niskim HDL. Bardzo wysokie, powyżej około 880 mg/dl, grożą ostrym zapaleniem trzustki – ciężką chorobą wymagającą leczenia w szpitalu, w której diagnostyce pomaga oznaczenie lipazy.

Triglicerydy a styl życia – co widać w kolejnych badaniach

Triglicerydy reagują na zmiany stylu życia szybciej niż cholesterol. Ograniczenie słodyczy, słodkich napojów i alkoholu, regularny ruch i utrata kilku kilogramów potrafią wyraźnie obniżyć wynik już po kilku tygodniach. Dlatego kontrolne badanie krwi po takich zmianach ma sens zwykle po 6–12 tygodniach, a nie po kilku dniach.

Ponieważ triglicerydy zmieniają się z dnia na dzień, pojedyncze badanie laboratoryjne bywa mylące. Jeśli wynik jest graniczny, lekarz może poprosić o powtórzenie badań laboratoryjnych na czczo, po kilku dniach bez alkoholu. Najlepiej porównywać badania laboratoryjne wykonane w podobnych warunkach i w tym samym laboratorium, bo różnice w przygotowaniu potrafią zmienić wynik bardziej niż różnice między laboratoriami.

Niskie triglicerydy

Niskie triglicerydy zwykle nie są problemem i często świadczą o zdrowej diecie i aktywności. Rzadko bardzo niskie wartości towarzyszą nadczynności tarczycy, niedożywieniu, zaburzeniom wchłaniania lub rzadkim chorobom genetycznym. Sam niski wynik z laboratorium bez objawów nie wymaga dalszych badań.

Triglicerydy na NFZ i prywatnie

Triglicerydy na NFZ zleca lekarz rodzinny w ramach lipidogramu oraz specjaliści. Prywatnie badanie wykonuje bez skierowania każde laboratorium. Wynik jest zwykle gotowy tego samego dnia. Na wizytę zabierz wyniki badań laboratoryjnych, listę leków i informację o ilości wypijanego alkoholu – to pomoże lekarzowi znaleźć przyczynę.

Kiedy pilnie do lekarza

Triglicerydy powyżej około 880 mg/dl wymagają szybkiej konsultacji lekarskiej, a powyżej 1000 mg/dl – pilnej. Jeśli pojawia się silny ból w nadbrzuszu promieniujący do pleców, nudności i wymioty, jedź na SOR – to mogą być objawy ostrego zapalenia trzustki.