Anty-HCV – przeciwciała przeciw wirusowi WZW C

Czym jest WZW C i co wykrywa test anty-HCV

Wirusowe zapalenie wątroby typu C wywołuje wirus HCV, który przenosi się głównie przez krew. Po zakażeniu u części osób organizm sam pozbywa się wirusa, ale u większości zakażenie przechodzi w postać przewlekłą. Przez długie lata zwykle nie daje żadnych objawów – może jedynie powodować zmęczenie – a w tym czasie powoli uszkadza wątrobę. Po kilkunastu lub kilkudziesięciu latach może doprowadzić do marskości i raka wątroby. Szacuje się, że w Polsce wiele zakażonych osób wciąż nie wie o swojej chorobie, bo nigdy nie wykonało odpowiedniego badania laboratoryjnego.

Test anty-HCV wykrywa przeciwciała, które układ odpornościowy wytwarza po kontakcie z wirusem. To badanie laboratoryjne przesiewowe – mówi, czy organizm kiedykolwiek zetknął się z HCV. Nie odpowiada jednak na pytanie, czy wirus jest w organizmie teraz – do tego służą inne badania laboratoryjne. Przeciwciała zostają bowiem we krwi także u osób, które się samoistnie wyleczyły lub zostały skutecznie wyleczone lekami.

Dobra wiadomość jest taka, że WZW C jest dziś chorobą wyleczalną. Nowoczesne leki przeciwwirusowe, podawane doustnie zwykle przez 8–12 tygodni, usuwają wirusa u zdecydowanej większości chorych. W Polsce leczenie jest refundowane w ramach programu lekowego NFZ. Dlatego wykrycie zakażenia prostym badaniem krwi w laboratorium ma ogromny sens.

Kto powinien wykonać test na HCV

Ponieważ zakażenie długo jest bezobjawowe, eksperci zalecają, by każda dorosła osoba przynajmniej raz w życiu zrobiła test anty-HCV. Szczególnie warto zbadać się, jeśli dotyczy cię któraś z poniższych sytuacji.

• Zabiegi medyczne lub stomatologiczne, przetoczenie krwi czy operacja w przeszłości, zwłaszcza przed latami 90.
• Tatuaż, piercing, zabiegi kosmetyczne naruszające skórę wykonywane w niepewnych warunkach.
• Przyjmowanie narkotyków dożylnie lub donosowo, nawet jednorazowe i dawno temu.
• Kontakty seksualne z ryzykiem zranienia błon śluzowych, zakażenie HIV.
• Podwyższone w badaniach laboratoryjnych enzymy wątrobowe, np. aminotransferaza ALT lub AST, bez wyjaśnionej przyczyny.
• Dializoterapia, hemofilia, przewlekłe choroby wymagające częstych zabiegów.
• Ciąża – badanie w kierunku HCV należy do badań laboratoryjnych wykonywanych u kobiet w ciąży.
• Ukłucie igłą lub kontakt z krwią innej osoby, np. w pracy.

Jak wygląda badanie krwi w kierunku WZW C

Anty-HCV oznacza się w surowicy krwi pobranej z żyły. To proste badanie krwi, które nie wymaga bycia na czczo ani odstawiania leków. Laboratorium wykonuje oznaczenie metodą immunochemiczną na automatycznym analizatorze, a laboratoria stosują testy o bardzo wysokiej czułości. Próbki z mniejszych punktów pobrań są przewożone do laboratoriów centralnych, co zwykle nie wydłuża czasu oczekiwania. Dostępne są też szybkie testy z kropli krwi z palca lub ze śliny, stosowane w akcjach profilaktycznych – ich dodatni wynik zawsze potwierdza się w laboratorium.

Wynik anty-HCV – dodatni, ujemny i okienko serologiczne

Wynik ujemny (niereaktywny) tego badania laboratoryjnego oznacza zwykle brak kontaktu z wirusem. Wyjątkiem jest okienko serologiczne, czyli okres po zakażeniu, zanim pojawią się przeciwciała. Dla anty-HCV trwa ono najczęściej 8–12 tygodni, a czasem do pół roku. Jeśli ryzykowny kontakt był niedawno, lekarz zaleci powtórzenie badania albo od razu zleci badanie laboratoryjne na obecność materiału genetycznego wirusa (HCV RNA), które wykrywa zakażenie znacznie wcześniej. U osób z bardzo osłabioną odpornością, np. dializowanych, przeciwciała mogą się nie wytworzyć – wtedy też rozważa się HCV RNA.

Wynik dodatni (reaktywny) oznacza, że organizm miał kontakt z HCV. Nie oznacza jeszcze aktywnej choroby. Kolejnym krokiem jest zawsze test HCV RNA metodą PCR: jeśli wirus jest wykrywalny – zakażenie trwa i można je leczyć; jeśli nie – najpewniej zakażenie minęło samoistnie albo wynik przeciwciał był fałszywie dodatni. Część laboratoriów automatycznie wykonuje badanie potwierdzające z tej samej próbki, inne laboratoria wydają wynik z adnotacją o konieczności dalszej diagnostyki.

Wynik wątpliwy (graniczny) wymaga powtórzenia w laboratorium lub od razu oznaczenia HCV RNA. Fałszywie dodatnie wyniki zdarzają się rzadko, np. w niektórych chorobach autoimmunologicznych lub w ciąży – to kolejny powód, dla którego laboratoria i lekarze nie opierają diagnozy na samym anty-HCV.

Co dalej po dodatnim wyniku anty-HCV

Po potwierdzeniu zakażenia lekarz chorób zakaźnych lub hepatolog zleca dalsze badania laboratoryjne: ilość wirusa (wiremia), czasem genotyp, próby wątrobowe, morfologię, a także ocenia stopień zwłóknienia wątroby, najczęściej nieinwazyjnie, przy pomocy elastografii. Na podstawie wyników z laboratorium i badań obrazowych kwalifikuje do leczenia. Terapia jest krótka, zwykle dobrze tolerowana, a po jej zakończeniu w badaniu laboratoryjnym ponownie sprawdza się HCV RNA, by potwierdzić wyleczenie.

Ważne: przeciwciała anty-HCV po wyleczeniu zwykle zostają dodatnie na lata, a przebycie WZW C nie chroni przed ponownym zakażeniem. Osoby z dodatnim anty-HCV powinny też sprawdzić inne wirusy przenoszone przez krew – lekarz zleca wtedy antygen HBs w kierunku WZW B oraz test na HIV, a jeśli nie ma odporności na WZW B, zaleca szczepienie.

Wirus HCV nie przenosi się przez dotyk, pocałunek, wspólne naczynia czy kaszel. Na co dzień wystarczy nie dzielić się przyborami, na których może być krew: maszynkami do golenia, szczoteczkami do zębów, nożyczkami do paznokci.

Test anty-HCV na NFZ, prywatnie i anonimowo

Na NFZ badanie zleca lekarz rodzinny, ginekolog prowadzący ciążę, lekarz chorób zakaźnych lub inny specjalista w ramach diagnostyki. W ostatnich latach test anty-HCV dla dorosłych włączono do badań, które może zlecić lekarz POZ – zapytaj o to w swojej przychodni. Prywatnie to badanie laboratoryjne można wykonać bez skierowania; w Szczecinie oferuje je większość laboratoriów i punktów pobrań, a wynik jest gotowy zwykle po 1–2 dniach roboczych.

Anonimowo i bezpłatnie test na HCV można wykonać w części punktów konsultacyjno-diagnostycznych (PKD), które działają przede wszystkim w kierunku HIV – nie trzeba tam podawać nazwiska ani mieć skierowania. Aktualną listę punktów publikuje Krajowe Centrum ds. AIDS. Z wynikiem dodatnim idź do lekarza rodzinnego po skierowanie do poradni chorób zakaźnych lub hepatologicznej i zabierz wydruk z laboratorium.

Kiedy pilnie do lekarza

Pilnej pomocy (SOR, 112) wymagają objawy niewydolności wątroby: żółtaczka z narastającą sennością lub splątaniem, wymioty krwią, czarne stolce, szybko rosnący obwód brzucha. Po zakłuciu igłą lub innym kontakcie z krwią zgłoś się do lekarza tego samego dnia – przeciw HCV nie ma szczepionki, ale wczesna ocena pozwala zaplanować badania laboratoryjne kontrolne i szybko wykryć ewentualne zakażenie, a jednocześnie zabezpieczyć się przed WZW B i HIV.