Bezpłatne badania w programie profilaktycznym NFZ

Czym jest program „Moje Zdrowie” i czym różni się od „Profilaktyki 40 Plus”

„Moje Zdrowie” to bezpłatny program profilaktyczny Narodowego Funduszu Zdrowia, nazywany też bilansem zdrowia dorosłego. Ruszył 5 maja 2025 roku i zastąpił pilotaż „Profilaktyka 40 Plus”, który zakończył się 30 kwietnia 2025 roku. Najważniejsza zmiana polega na tym, że program obejmuje już nie tylko osoby po czterdziestce, ale wszystkich ubezpieczonych dorosłych od 20. roku życia, bez górnej granicy wieku.

Program składa się z trzech kroków: ankiety o stylu życia i zdrowiu, pakietu badań laboratoryjnych wykonywanych w laboratorium dobranych do wieku i odpowiedzi w ankiecie oraz wizyty podsumowującej w przychodni podstawowej opieki zdrowotnej (POZ). Na koniec uczestnik dostaje Indywidualny Plan Zdrowotny z zaleceniami dotyczącymi odżywiania, aktywności, badań profilaktycznych i szczepień.

Badania laboratoryjne w programie nie służą do leczenia konkretnej choroby, tylko do wczesnego wychwycenia problemów, które przez lata nie dają objawów: cukrzycy, zaburzeń lipidowych, chorób nerek, wątroby czy tarczycy. Dzięki temu można zareagować, zanim pojawią się powikłania.

Kto może skorzystać z bilansu zdrowia i jak często

Z programu mogą skorzystać osoby ubezpieczone w NFZ, które mają co najmniej 20 lat. O tym, jak często można wykonać bilans, decyduje wiek. Liczy się rok urodzenia, a nie dokładna data urodzin.

Osoby, które wcześniej zrobiły badania w ramach „Profilaktyki 40 Plus”, mogą przystąpić do nowego programu po upływie 12 miesięcy od tamtych badań. Udział jest dobrowolny i bezpłatny – nie dopłaca się ani do badań krwi, ani do badania moczu, ani do wizyty. Koszty badań laboratoryjnych pokrywa NFZ, a laboratorium rozlicza się z przychodnią, nie z pacjentem.

• od 20 do 49 lat – raz na 5 lat,
• od 50 lat wzwyż – raz na 3 lata.

Jak się zgłosić – ankieta w IKP lub w przychodni POZ

Pierwszym krokiem zawsze jest ankieta. Można ją wypełnić samodzielnie w Internetowym Koncie Pacjenta albo w aplikacji mojeIKP, w zakładce „Profilaktyka”. Osoby, które nie korzystają z internetu, mogą wypełnić ją w przychodni POZ, do której są zapisane, czyli tam, gdzie złożyły deklarację wyboru lekarza rodzinnego. Personel przychodni pomoże przy pytaniach.

Po wypełnieniu ankiety przychodnia POZ ma 30 dni na wystawienie skierowania na badania. Informuje też, gdzie je wykonać – bywa to punkt pobrań w samej przychodni albo laboratorium, z którym przychodnia współpracuje. Program realizują przychodnie POZ, więc w razie pytań najlepiej zadzwonić do rejestracji własnej przychodni. W Szczecinie, jak w całym kraju, nie trzeba w tym celu szukać osobnego laboratorium na własną rękę.

Jakie badania laboratoryjne obejmuje program „Moje Zdrowie”

Pakiet podstawowy badań laboratoryjnych wykonują wszyscy uczestnicy. Obejmuje on morfologię krwi, czyli ocenę krwinek czerwonych, białych i płytek – pozwala wykryć między innymi niedokrwistość i część stanów zapalnych. Do tego dochodzi oznaczenie, jakim jest stężenie glukozy na czczo, podstawowy test przesiewowy w kierunku stanu przedcukrzycowego i cukrzycy.

W pakiecie jest też lipidogram – cholesterol całkowity, LDL, HDL i triglicerydy – który pomaga ocenić ryzyko zawału i udaru. Laboratorium oznacza również kreatyninę we krwi i na jej podstawie wylicza eGFR, czyli szacunkową wydolność nerek. Podstawowe badania laboratoryjne uzupełnia hormon TSH, przesiewowo oceniający pracę tarczycy, oraz badanie ogólne moczu, które może wskazać na infekcję, chorobę nerek albo cukier w moczu.

Pakiet rozszerzony zależy od wieku i odpowiedzi w ankiecie, a laboratoria wykonują go z tej samej próbki krwi co pakiet podstawowy. Mogą w nim się znaleźć próby wątrobowe, czyli aktywność enzymu ALT oraz AST i GGTP, a także przeciwciała anty-HCV w kierunku wirusowego zapalenia wątroby typu C. Osoby w wieku 20–40 lat mogą raz w życiu oznaczyć lipoproteinę (a), dziedziczny czynnik ryzyka chorób serca. Po 50. roku życia dochodzi test na krew utajoną w kale metodą immunochemiczną, a u mężczyzn po pięćdziesiątce – oznaczenie PSA całkowitego.

W opisie programu na stronach NFZ nie wymienia się osobno kwasu moczowego. Jeśli lekarz uzna, że jest potrzebny, może zlecić go w zwykłym trybie, poza programem. Ostateczny zakres badań laboratoryjnych dla konkretnej osoby widać na skierowaniu z przychodni.

Jak przygotować się do badań krwi i moczu w programie

Przygotowanie jest takie samo jak przed typowymi badaniami laboratoryjnymi wykonywanymi rano. Krew pobiera się na czczo, po 8–12 godzinach bez jedzenia; wolno wypić szklankę wody. Kolacja w przeddzień powinna być lekka, bez alkoholu. Zbyt tłusty posiłek może podnieść triglicerydy, a intensywny trening – zmienić wyniki enzymów mięśniowych i kreatyniny.

Leki przyjmowane na stałe zwykle bierze się normalnie, chyba że lekarz zalecił inaczej – warto jednak wspomnieć o nich przy pobraniu, bo niektóre wpływają na wyniki badań laboratoryjnych. Na badanie ogólne moczu oddaje się pierwszy poranny mocz, ze środkowego strumienia, do jałowego pojemnika z apteki. Kobiety nie powinny oddawać moczu w czasie miesiączki ani tuż po niej. Test na krew utajoną w kale wykonuje się z zestawu, który wydaje przychodnia lub laboratorium, według dołączonej instrukcji.

Wizyta podsumowująca i Indywidualny Plan Zdrowotny

Gdy laboratorium przekaże wyniki, przychodnia zaprasza na wizytę podsumowującą. W jej trakcie mierzy się ciśnienie tętnicze i tętno, masę ciała, wzrost, obwód talii i bioder, a następnie wylicza BMI i wskaźnik talia–biodra. Personel omawia wyniki badań krwi i pozostałych testów, odnosząc je do zakresów referencyjnych podanych przez laboratorium.

Jeśli któryś wynik jest nieprawidłowy, lekarz decyduje o dalszych krokach: powtórzeniu badania, poszerzeniu diagnostyki lub skierowaniu do specjalisty. Uczestnik dostaje Indywidualny Plan Zdrowotny, a w nim zalecenia dotyczące stylu życia, kalendarz szczepień i informację, kiedy warto powtórzyć badania laboratoryjne. Ministerstwo Zdrowia zapowiada stopniowe udostępnianie planu także w formie elektronicznej.

Jak czytać wyniki z programu i czego program nie zastąpi

Każde laboratorium drukuje przy wyniku własny zakres referencyjny, bo laboratoria różnią się metodami i odczynnikami. Wyniki z dwóch różnych laboratoriów nie zawsze da się więc porównać jeden do jednego. Pojedyncza wartość nieznacznie poza normą nie musi oznaczać choroby – liczy się całość obrazu, wywiad i ewentualne objawy. Dlatego interpretację najlepiej zostawić lekarzowi na wizycie podsumowującej, zamiast samodzielnie szukać diagnoz w internecie.

Program to przesiewowe badania laboratoryjne, a nie pełna diagnostyka. Nie zastępuje cytologii, mammografii, kolonoskopii ani innych programów profilaktyki nowotworów, z których warto korzystać niezależnie. Nie zastępuje też wizyty u lekarza, gdy pojawiają się niepokojące objawy – wtedy nie trzeba czekać na kolejną turę bilansu, tylko umówić się do lekarza rodzinnego.

Kiedy nie czekać na bilans i iść do lekarza od razu

Na wizytę w POZ warto umówić się bez czekania, gdy pojawi się nadmierne pragnienie i częste oddawanie moczu, niezamierzona utrata masy ciała, przewlekłe zmęczenie, krew w stolcu lub moczu, zmiana rytmu wypróżnień albo uporczywe bóle. Takie objawy wymagają diagnostyki, a nie badań przesiewowych.

Pilnej pomocy na SOR lub pod numerem 112 wymagają: ból w klatce piersiowej, nagła duszność, objawy udaru (opadnięty kącik ust, niedowład ręki, zaburzenia mowy), utrata przytomności czy obfite krwawienie. Jeśli wynik badania laboratoryjnego z programu jest skrajnie nieprawidłowy, wiele laboratoriów ma procedurę powiadamiania, a laboratorium lub przychodnia zwykle same kontaktują się z pacjentem.