Azotyny w moczu

Czym są azotyny w moczu i skąd się biorą

W moczu zdrowego człowieka znajdują się azotany – związki pochodzące głównie z warzyw, takich jak sałata, szpinak czy buraki. Same w sobie są zupełnie normalne. Gdy jednak w pęcherzu namnażają się niektóre bakterie, przerabiają azotany na azotyny. Wykrycie azotynów jest więc pośrednim dowodem, że w moczu są żywe bakterie.

Zdolność tę mają przede wszystkim bakterie Gram-ujemne, czyli takie jak pałeczka okrężnicy (Escherichia coli), Klebsiella czy Proteus. To one odpowiadają za większość zakażeń dróg moczowych. Część bakterii, np. enterokoki czy gronkowce, nie wytwarza azotynów, dlatego ich obecność to badanie laboratoryjne może przeoczyć.

Azotyny oznacza się w każdym badaniu ogólnym moczu za pomocą pola na pasku testowym. Jest to szybkie i tanie badanie laboratoryjne, które razem z oceną leukocytów pomaga lekarzowi w pierwszej ocenie zakażenia.

Kiedy wynik azotynów jest szczególnie ważny

Lekarz zwraca uwagę na to badanie laboratoryjne przy objawach zakażenia dróg moczowych: pieczeniu i bólu przy oddawaniu moczu, częstym parciu, oddawaniu małych ilości moczu, bólu w podbrzuszu, mętnym lub nieprzyjemnie pachnącym moczu. U niemowląt i małych dzieci zakażenie może objawiać się tylko gorączką, rozdrażnieniem i brakiem apetytu, a u osób starszych – splątaniem czy osłabieniem.

Rutynowe badania moczu laboratoria wykonują w ciąży, bo bezobjawowe zakażenie dróg moczowych u ciężarnej wymaga leczenia – nieleczone zwiększa ryzyko odmiedniczkowego zapalenia nerek i porodu przedwczesnego. Laboratoria sprawdzają azotyny także przed zabiegami urologicznymi oraz w kontroli osób z cewnikiem.

Jak czytać wynik azotynów w moczu

Wynik jest jakościowy: „ujemny” (azotyny nieobecne) lub „dodatni” (obecne). Niektóre laboratoria podają też natężenie barwy paska, ale ma to niewielkie znaczenie – liczy się sam fakt obecności azotynów. Prawidłowy wynik to wynik ujemny, co laboratorium zaznacza w zakresie referencyjnym na wydruku.

Ważne jest zrozumienie ograniczeń tego testu, o których laboratoria informują lekarzy. Wynik dodatni jest bardzo wiarygodny: jeśli pobranie było prawidłowe, niemal zawsze oznacza obecność bakterii w moczu. Wynik ujemny nie wyklucza natomiast zakażenia. W wielu badaniach laboratoryjnych azotyny są ujemne mimo infekcji, ponieważ bakteria nie wytwarza azotynów, mocz był w pęcherzu zbyt krótko (np. przy częstym oddawaniu moczu w zapaleniu pęcherza), dieta była uboga w warzywa albo pacjent przyjmował witaminę C lub antybiotyk.

Wynik dodatni – co może oznaczać

Dodatnie azotyny razem z objawami zakażenia i z obecnością leukocytów w moczu silnie przemawiają za bakteryjnym zakażeniem dróg moczowych. W osadzie moczu laboratorium zwykle opisuje wtedy liczne bakterie. Lekarz może na tej podstawie rozpocząć leczenie, zwłaszcza u młodej kobiety z typowym, niepowikłanym zapaleniem pęcherza.

W wielu sytuacjach lekarz zleca jednak dodatkowe badanie laboratoryjne – posiew moczu, który pokazuje, jaka bakteria wywołała zakażenie i w jakiej ilości. Wynik uzupełnia antybiogram, czyli test wrażliwości bakterii na antybiotyki. Posiew jest szczególnie ważny u mężczyzn, dzieci, kobiet w ciąży, osób z nawracającymi zakażeniami, z cewnikiem i po nieskutecznym leczeniu.

Dodatnie azotyny w badaniach laboratoryjnych bez żadnych objawów to tzw. bezobjawowa bakteriuria. U większości dorosłych, w tym u osób starszych, nie wymaga ona leczenia antybiotykiem. Wyjątkiem są kobiety w ciąży i osoby przed zabiegami urologicznymi – decyzję zawsze podejmuje lekarz.

Wynik bywa też fałszywie dodatni, gdy mocz stał zbyt długo w ciepłym miejscu i bakterie ze skóry zdążyły się w nim namnożyć. Dlatego laboratoria podkreślają, jak ważne jest szybkie dostarczenie próbki.

Wynik ujemny przy objawach zakażenia

Jeśli masz typowe objawy zapalenia pęcherza, a azotyny w badaniu laboratoryjnym są ujemne, zakażenie nadal jest możliwe. Lekarz bierze wtedy pod uwagę inne parametry, które laboratorium oceniło w tej samej próbce badania moczu – leukocyty, bakterie w osadzie – i objawy. W razie wątpliwości zleca posiew moczu.

Objawy podobne do zapalenia pęcherza mogą dawać także zakażenia przenoszone drogą płciową, stany zapalne pochwy czy kamica moczowa. Dlatego przy nawracających dolegliwościach i ujemnych wynikach badań laboratoryjnych warto szukać innych przyczyn razem z lekarzem.

Badanie azotynów na NFZ, prywatnie i z czym iść do lekarza

Laboratoria oznaczają azotyny w ramach badania ogólnego moczu. Na NFZ może je zlecić lekarz rodzinny, który ma też możliwość zlecenia posiewu moczu. Prywatnie badanie moczu można zrobić bez skierowania w praktycznie każdym punkcie pobrań, a laboratorium podaje wynik zwykle po kilku godzinach. Na wynik posiewu czeka się dłużej, zwykle 2–3 dni.

Nie lecz się samodzielnie antybiotykiem pozostałym z poprzedniej infekcji – to zaburza też późniejsze badania laboratoryjne, zwłaszcza posiew. Z dodatnimi azotynami i objawami zgłoś się do lekarza rodzinnego, a przy nawracających zakażeniach poproś o skierowanie do urologa lub, u kobiet, do ginekologa.

Kiedy pilnie do lekarza

Zakażenie dróg moczowych może przejść na nerki, zanim jeszcze laboratorium wyda wynik posiewu. Pilnej pomocy wymagają wysoka gorączka, dreszcze, ból w okolicy lędźwiowej, nudności i wymioty – to objawy odmiedniczkowego zapalenia nerek. Szczególnie szybko trzeba reagować u kobiet w ciąży, małych dzieci, osób starszych, chorych na cukrzycę i z osłabioną odpornością.

Na SOR lub pod numer 112 należy zgłosić się przy objawach zakażenia połączonych ze splątaniem, spadkiem ciśnienia, przyspieszonym oddechem, zimnymi i marmurkowymi dłońmi – mogą świadczyć o uogólnionym zakażeniu (sepsie). Lekarz zleca wtedy pilne badania laboratoryjne krwi, m.in. białko CRP i morfologię.