Leukocyty w moczu

Czym są leukocyty w moczu i jak je się wykrywa

Leukocyty, czyli białe krwinki, to komórki układu odpornościowego, które przemieszczają się tam, gdzie toczy się zakażenie lub stan zapalny. W moczu zdrowego człowieka pojawiają się tylko pojedynczo. Gdy jest ich więcej, mówimy o leukocyturii, a gdy bardzo dużo i mocz staje się mętny – o ropomoczu.

W laboratorium leukocyty ocenia się na dwa sposoby. Pasek testowy wykrywa enzym obecny w białych krwinkach, tzw. esterazę leukocytarną, i daje wynik opisowy. Drugi sposób to liczenie krwinek w osadzie moczu pod mikroskopem albo przez automatyczny analizator. Oba wyniki zwykle się uzupełniają, a laboratorium podaje je na jednym wydruku.

To badanie laboratoryjne jest jednym z podstawowych narzędzi w rozpoznawaniu zakażeń dróg moczowych, ale jego wynik zawsze trzeba połączyć z objawami i innymi parametrami.

Kiedy lekarz zleca badanie moczu z oceną leukocytów

Najczęstszym powodem zlecenia tego badania laboratoryjnego są objawy zapalenia pęcherza: pieczenie przy oddawaniu moczu, częste i nagłe parcie, uczucie niepełnego opróżnienia pęcherza, ból w podbrzuszu, czasem krew w moczu. Badanie wykonuje się też przy gorączce bez jasnej przyczyny, bólu w okolicy lędźwiowej, u małych dzieci z gorączką i u osób starszych z nagłym pogorszeniem samopoczucia.

Leukocyty w moczu ocenia się rutynowo w ciąży, w bilansach zdrowia dzieci i w profilaktycznych badaniach laboratoryjnych, a także w kontroli po leczeniu nawracających zakażeń i u osób z kamicą moczową.

Normy leukocytów w moczu i jak czytać wynik

Na pasku prawidłowy wynik to „ujemny”. Wynik dodatni laboratoria zapisują w plusach (od 1+ do 3+) lub jako przybliżoną liczbę komórek na mikrolitr. W osadzie moczu za prawidłowe uznaje się zwykle do około 5 leukocytów w polu widzenia mikroskopu; u kobiet część laboratoriów dopuszcza nieco wyższe wartości. Gdy osad ocenia analizator, wynik podaje się często w komórkach na mikrolitr, a normy są wtedy inne – zawsze rozstrzyga zakres z wydruku laboratorium.

W badaniach laboratoryjnych pojedyncze podwyższenie, szczególnie u kobiet, często wynika z domieszki wydzieliny z pochwy. Wskazuje na to obecność licznych nabłonków płaskich w osadzie. W takiej sytuacji najlepiej powtórzyć badanie laboratoryjne, starannie przestrzegając zasad pobrania.

Wynik tego badania laboratoryjnego bywa też fałszywie zaniżony – przy bardzo rozcieńczonym moczu, wysokim stężeniu glukozy czy po dużych dawkach witaminy C, a także gdy próbka zbyt długo czekała na dostarczenie do laboratorium.

Podwyższone leukocyty w moczu – zakażenie dróg moczowych

Najczęstszą przyczyną leukocyturii wykrywanej w badaniach laboratoryjnych jest bakteryjne zakażenie dróg moczowych – zapalenie pęcherza lub, rzadziej, odmiedniczkowe zapalenie nerek. Na zakażenie wskazują dodatkowo dodatnie azotyny w moczu i liczne bakterie w osadzie. U młodych kobiet z typowymi objawami lekarz często rozpoczyna leczenie na podstawie objawów i badania ogólnego.

W wielu sytuacjach potrzebne jest jednak dodatkowe badanie laboratoryjne – posiew moczu z antybiogramem, który pokazuje, jaka bakteria wywołuje zakażenie i jakie antybiotyki na nią działają. Posiew zleca się zwłaszcza u mężczyzn, dzieci, kobiet w ciąży, przy nawrotach, gorączce i po nieskutecznym leczeniu.

Leukocyty w moczu bez bakterii – inne przyczyny

Czasem laboratorium stwierdza podwyższone leukocyty, a posiew moczu jest jałowy, czyli bez wzrostu bakterii. Taki stan nazywa się jałowym ropomoczem i wymaga poszukania innej przyczyny. Może nią być niedawno przyjęty antybiotyk, kamica moczowa, cewnik w pęcherzu, gorączka, a także zapalenie śródmiąższowe nerek wywołane niektórymi lekami.

Leukocyty w moczu mogą też świadczyć o zakażeniach przenoszonych drogą płciową. U młodych osób z pieczeniem przy oddawaniu moczu i jałowym posiewem lekarz rozważa badania w kierunku chlamydii i rzeżączki. Rzadziej przyczyną jest gruźlica układu moczowego, zapalenie prostaty u mężczyzn czy stany zapalne pochwy u kobiet.

Gdy razem z leukocytami w moczu pojawiają się krwinki czerwone i białko, a objawy zakażenia nie występują, lekarz bierze pod uwagę chorobę samych nerek. Pomocne są wtedy dalsze badania laboratoryjne, w tym ocena erytrocytów w moczu i wałeczków w osadzie.

Badanie leukocytów w moczu na NFZ i prywatnie

Leukocyty ocenia się w ramach badania ogólnego moczu, które – podobnie jak posiew moczu – może zlecić na NFZ lekarz rodzinny. Prywatnie badanie moczu wykonasz bez skierowania; w Szczecinie robi je każde laboratorium i większość punktów pobrań. Wynik badania ogólnego jest zwykle gotowy po kilku godzinach, a posiewu – po 2–3 dniach.

Z podwyższonymi leukocytami w wyniku z laboratorium i objawami zakażenia zgłoś się do lekarza rodzinnego, który oceni, czy potrzebne są kolejne badania laboratoryjne. Przy nawracających zakażeniach dróg moczowych warto skonsultować się z urologiem, a kobiety – także z ginekologiem. Nie stosuj antybiotyku na własną rękę, bo utrudnia to późniejszą diagnostykę i sprzyja oporności bakterii.

Kiedy pilnie do lekarza

Pilnej oceny lekarskiej wymagają objawy zakażenia dróg moczowych z wysoką gorączką, dreszczami, bólem w okolicy lędźwiowej lub wymiotami – mogą świadczyć o zakażeniu nerek. Szybko należy reagować także u kobiet w ciąży, niemowląt i małych dzieci, osób starszych, chorych na cukrzycę i z obniżoną odpornością.

Na SOR lub pod numer 112 trzeba się zgłosić, gdy zakażeniu towarzyszy splątanie, bardzo złe samopoczucie, spadek ciśnienia, przyspieszony oddech lub brak oddawania moczu – to mogą być objawy sepsy. W szpitalu laboratorium wykona wtedy pilne badania krwi i moczu.